Bất đồng phút chót về điện hạt nhân kiểu Hàn Quốc, thỏa thuận đầu tư 200 tỷ USD với Mỹ có thể lùi lịch

Hàn Quốc và Mỹ đang gặp trở ngại vào giai đoạn cuối của quá trình đàm phán về gói đầu tư trị giá 200 tỷ USD mà Seoul dự kiến triển khai tại Mỹ. Trong đó, vấn đề liên quan đến các dự án điện hạt nhân được xem là một trong những điểm khó tháo gỡ nhất, đặc biệt là đề xuất đưa công nghệ lò phản ứng APR1400 của Hàn Quốc vào các dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân tại Mỹ.

Theo thông tin từ chính phủ và giới chính trị Hàn Quốc ngày 16/9, Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng nước này đã đề nghị các ủy ban liên quan của Quốc hội điều chỉnh lịch báo cáo về thỏa thuận đầu tư dự kiến diễn ra ngày 17/9. Một quan chức thuộc Ủy ban Công nghiệp, Thương mại và Năng lượng cho biết khả năng phiên họp toàn thể được chuyển sang ngày 22/9 đang được thảo luận.

Việc báo cáo Quốc hội bị lùi thời điểm cũng có thể kéo theo sự thay đổi lịch trình ký và công bố Biên bản ghi nhớ (MOU) về dự án đầu tư chung đầu tiên giữa Hàn Quốc và Mỹ, vốn được dự kiến vào ngày 18/9.

Điện hạt nhân trở thành nút thắt trong gói đầu tư 200 tỷ USD

Trong quá trình đàm phán, Hàn Quốc và Mỹ đã bàn đến phương án xây dựng tổng cộng 8 nhà máy điện hạt nhân quy mô lớn trên lãnh thổ Mỹ. Cấu trúc được thảo luận bao gồm 6 lò AP1000 của Westinghouse và 2 lò APR1400 do Hàn Quốc phát triển.

Điểm gây tranh luận nằm ở 2 nhà máy APR1400.

Hàn Quốc muốn một phần dự án sử dụng công nghệ điện hạt nhân do mình phát triển, qua đó tạo cơ hội cho các doanh nghiệp nước này tham gia sâu hơn vào thị trường điện hạt nhân Mỹ. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ và Westinghouse được cho là chưa sẵn sàng chấp thuận phương án này và đang tìm cách trì hoãn việc triển khai.

APR1400 là thiết kế lò phản ứng do Hàn Quốc phát triển và đã được Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Mỹ (NRC) chứng nhận thiết kế. Việc công nghệ này được đưa vào các dự án tại Mỹ vì vậy có ý nghĩa lớn đối với khả năng mở rộng hoạt động quốc tế của ngành công nghiệp hạt nhân Hàn Quốc.

Từ góc độ Mỹ, sự xuất hiện của APR1400 trên thị trường nội địa có thể tạo thêm cạnh tranh đối với AP1000, dòng lò phản ứng chủ lực của Westinghouse. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến vấn đề 2 lò APR1400 trở thành điểm tranh luận ở giai đoạn cuối của đàm phán.

Vì sao Westinghouse có vai trò quan trọng?

Một yếu tố khiến bài toán trở nên phức tạp là quan hệ giữa các doanh nghiệp hạt nhân Hàn Quốc và Westinghouse.

Sau những tranh chấp trước đây liên quan đến quyền sở hữu và sử dụng công nghệ hạt nhân, KEPCO và KHNP đã đạt thỏa thuận không tự mình theo đuổi một số dự án điện hạt nhân mới tại những thị trường nhất định, trong đó có Bắc Mỹ.

Điều này khiến việc triển khai APR1400 tại Mỹ cần có sự phối hợp và chấp thuận phù hợp với Westinghouse.

Westinghouse hiện thuộc sở hữu của một tập đoàn Canada, nhưng một số công nghệ hạt nhân nguồn của công ty chịu sự kiểm soát của hệ thống pháp luật Mỹ. Vì vậy, Washington vẫn có vai trò đáng kể đối với các vấn đề liên quan đến chuyển giao công nghệ, xuất khẩu và những giao dịch chiến lược trong lĩnh vực hạt nhân.

Đây cũng là lý do Hàn Quốc muốn giải quyết vấn đề quyền lợi tại Westinghouse song song với việc đàm phán về các dự án nhà máy điện hạt nhân tại Mỹ.

Hàn Quốc muốn khoảng 20% cổ phần Westinghouse

Một nội dung quan trọng khác trong cuộc đàm phán là khả năng Hàn Quốc đầu tư vốn vào Westinghouse.

Theo thông tin được đưa ra trong quá trình đàm phán, phía Hàn Quốc mong muốn sở hữu khoảng 20% cổ phần tại Westinghouse cùng với quyền biểu quyết đáng kể, chẳng hạn như khả năng tham gia vào hội đồng quản trị.

Mục tiêu của Seoul là bảo đảm quyền lợi tương xứng với quy mô đầu tư cũng như nâng cao vị thế đàm phán của các doanh nghiệp Hàn Quốc trong những dự án điện hạt nhân quốc tế sau này.

Trong khi đó, phía Mỹ được cho là nghiêng về phương án để Hàn Quốc nắm giữ tỷ lệ cổ phần thiểu số khoảng 5-10% nhưng không đi kèm quyền biểu quyết đáng kể.

Sự khác biệt này tạo ra một bài toán đánh đổi. Hàn Quốc có thể phải chấp nhận giảm yêu cầu về quyền quản trị để đổi lấy điều kiện thuận lợi hơn cho việc đưa APR1400 vào Mỹ. Ngược lại, hai bên cũng có thể thỏa hiệp bằng cách điều chỉnh số lượng nhà máy APR1400 để mở rộng mức độ tham gia quản lý của Hàn Quốc tại Westinghouse.

Nói cách khác, các vấn đề về công nghệ, vốn và quyền quản trị đang được đàm phán như một gói liên kết thay vì những nội dung hoàn toàn độc lập.

Nhà máy điện khí tại Texas cũng chưa tìm được tiếng nói chung

Không chỉ điện hạt nhân, một dự án nhà máy điện chu trình hỗn hợp sử dụng khí đốt tại Texas cũng đang tạo thêm tranh luận.

Dự án Encinal có quy mô vốn được đề cập ở mức hơn 20 tỷ USD và được thiết kế để thu hồi vốn thông qua việc bán điện cho các trung tâm dữ liệu cùng những khách hàng tiêu thụ điện lớn khác.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở khả năng bảo đảm đầu ra cho lượng điện được sản xuất.

Phía Hàn Quốc muốn Mỹ hỗ trợ thu xếp các Thỏa thuận Mua bán Điện (PPA) dài hạn với những công ty công nghệ lớn và các khách hàng phù hợp. Seoul cho rằng việc bảo đảm nhu cầu tiêu thụ điện là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro đối với nguồn vốn đầu tư.

Trong khi đó, Mỹ được cho là muốn thúc đẩy dự án ngay cả khi nguồn cầu chưa được xác nhận hoàn toàn.

Sự khác biệt này phản ánh một vấn đề lớn hơn của toàn bộ gói đầu tư: ai sẽ chịu rủi ro nếu dự án được triển khai nhưng doanh thu thực tế thấp hơn dự kiến?

Cách phân chia lợi nhuận và thua lỗ tiếp tục gây tranh cãi

Một điểm khác đang được hai bên thảo luận là phương thức tính toán lợi nhuận và thua lỗ giữa các dự án.

Phương án ban đầu được đề cập là hợp nhất kết quả của nhiều doanh nghiệp và dự án để đánh giá tổng thể. Với cơ chế này, lợi nhuận từ dự án hoạt động hiệu quả có thể được sử dụng để bù đắp phần thua lỗ của dự án khác.

Tuy nhiên, Mỹ được cho là muốn tính toán riêng từng doanh nghiệp.

Cách tiếp cận này có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về dòng tiền giữa hai phía. Nếu từng dự án được quyết toán độc lập, nguồn vốn tại các dự án sinh lời có thể được thu hồi nhanh hơn, trong khi những dự án kém hiệu quả không thể dễ dàng được bù đắp bằng lợi nhuận từ các dự án khác.

Theo cấu trúc được thảo luận, Mỹ có thể nhận phần lớn lợi nhuận ròng sau khi thu hồi vốn gốc và lãi. Một nguồn tin cho rằng tỷ lệ lợi nhuận ròng dành cho phía Mỹ có thể lên tới 90% trong một số cấu trúc thanh toán được đề xuất.

Đối với Hàn Quốc, vấn đề không đơn thuần là tỷ lệ lợi nhuận, mà còn là cách phân bổ rủi ro giữa các dự án. Nếu lợi nhuận của dự án thành công được phân phối sớm trong khi khoản lỗ của dự án thất bại không được bù trừ, tổng hiệu quả tài chính của danh mục đầu tư có thể thay đổi đáng kể.

LNG Alaska: khoản đầu tư lớn nhưng còn nhiều câu hỏi

Một dự án khác cũng được đặt lên bàn đàm phán là dự án khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Alaska, vốn được Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần thúc đẩy.

Đối với Hàn Quốc, LNG Alaska có thể mang ý nghĩa về an ninh năng lượng và quan hệ thương mại với Mỹ. Tuy nhiên, bài toán tài chính lại phức tạp hơn.

Việc xây dựng hệ thống đường ống và hạ tầng ban đầu có thể đòi hỏi khoản vốn lên tới hàng chục tỷ USD. Trong khi đó, khả năng sinh lời dài hạn của dự án vẫn là vấn đề cần được đánh giá dựa trên giá khí, nhu cầu tiêu thụ, chi phí vận chuyển và điều kiện thị trường trong nhiều năm.

Nếu Hàn Quốc đồng thời tham gia các dự án điện hạt nhân, nhà máy điện khí tại Texas và LNG Alaska, tổng quy mô vốn cần thiết có thể tăng đáng kể.

Đặc biệt, riêng 8 nhà máy điện hạt nhân với giả định chi phí khoảng 15 tỷ USD mỗi nhà máy đã tương đương khoảng 120 tỷ USD. Khi cộng thêm các dự án năng lượng khác, quy mô đầu tư có nguy cơ vượt mức 200 tỷ USD ban đầu nếu tất cả các đề xuất đều được đưa vào cùng một cấu trúc.

Vì sao lịch ký MOU bị ảnh hưởng?

Theo quy trình hiện tại của Hàn Quốc, một số thủ tục tiếp theo liên quan đến thỏa thuận với Mỹ chỉ có thể được triển khai sau khi chính phủ hoàn tất báo cáo với Quốc hội.

Do đó, việc báo cáo bị hoãn không đồng nghĩa với việc đàm phán đã chấm dứt. Ngược lại, đây có thể là dấu hiệu cho thấy hai bên cần thêm thời gian để hoàn thiện những điều khoản có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích kinh tế của mỗi phía.

Giáo sư Heo Yoon thuộc Trường Cao học Nghiên cứu Quốc tế Đại học Sogang nhận định rằng các vấn đề như phân bổ loại lò phản ứng, quyền biểu quyết đối với khoản đầu tư vốn và rủi ro của những dự án hạ tầng năng lượng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Vì vậy, việc tính toán lợi ích và chi phí cũng như phối hợp đến giai đoạn cuối là cần thiết.

Một quan chức Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc cũng cho rằng tình hình hiện tại nên được nhìn nhận như quá trình hai bên thu hẹp khác biệt trong các điều khoản chi tiết nhằm tìm kiếm lợi ích chung, thay vì coi đây là sự đổ vỡ hay gián đoạn đàm phán.

Gói đầu tư 200 tỷ USD đang đứng trước bài toán cân bằng lợi ích

Điểm đáng chú ý của cuộc đàm phán Hàn Quốc – Mỹ là quy mô 200 tỷ USD không chỉ liên quan đến một dự án đơn lẻ. Đây là một danh mục đầu tư bao gồm nhiều lĩnh vực năng lượng và cơ sở hạ tầng, trong đó mỗi dự án có mức độ rủi ro, khả năng sinh lời và cơ chế quản trị khác nhau.

Đối với Hàn Quốc, lợi ích không chỉ nằm ở việc đưa vốn sang Mỹ mà còn ở khả năng mở rộng thị trường cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là lĩnh vực điện hạt nhân. Việc APR1400 có cơ hội được triển khai tại Mỹ sẽ tạo thêm tiền lệ quan trọng cho chiến lược xuất khẩu công nghệ hạt nhân.

Trong khi đó, Mỹ có lợi ích trong việc thu hút nguồn vốn lớn, mở rộng cơ sở hạ tầng năng lượng và bảo đảm vai trò của các công nghệ, doanh nghiệp chiến lược trong nước.

Chính vì lợi ích của hai phía không hoàn toàn trùng khớp, các vấn đề tưởng như riêng biệt như số lượng lò APR1400, tỷ lệ cổ phần Westinghouse, quyền biểu quyết, PPA cho nhà máy điện khí và đầu tư LNG Alaska lại liên kết với nhau trong cùng một bàn đàm phán.

Việc trì hoãn báo cáo Quốc hội vì thế có thể được xem là khoảng thời gian để hai bên tiếp tục xử lý những điều khoản cuối cùng trước khi chính thức hóa MOU.

Cuộc đàm phán về gói đầu tư 200 tỷ USD giữa Hàn Quốc và Mỹ đang bước vào giai đoạn quyết định, khi những khác biệt về điện hạt nhân, quyền lợi tại Westinghouse, dự án điện khí Texas và LNG Alaska vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn.

Trong đó, 2 lò APR1400 được xem là một trong những vấn đề có tính biểu tượng và chiến lược cao đối với ngành công nghiệp hạt nhân Hàn Quốc. Cách hai bên xử lý vấn đề này có thể ảnh hưởng không chỉ đến gói đầu tư hiện tại mà còn đến khả năng mở rộng hoạt động của các doanh nghiệp Hàn Quốc trên thị trường điện hạt nhân Mỹ.

Việc hoãn báo cáo Quốc hội và khả năng lùi lịch công bố MOU cho thấy các bên vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện cấu trúc đầu tư. Dù vậy, các phát biểu từ phía Hàn Quốc cho thấy quá trình đàm phán vẫn đang được duy trì, với trọng tâm là tìm kiếm một cơ chế phân bổ vốn, lợi nhuận, quyền quản trị và rủi ro mà cả hai bên có thể chấp nhận.

Hỏi đáp về thỏa thuận đầu tư Hàn Quốc – Mỹ

1. Hàn Quốc và Mỹ đang đàm phán khoản đầu tư bao nhiêu tiền?

Gói đầu tư được đề cập có quy mô khoảng 200 tỷ USD, tập trung vào các dự án tại Mỹ, trong đó có năng lượng và cơ sở hạ tầng.

2. Vì sao điện hạt nhân trở thành điểm bất đồng lớn?

Một trong những vấn đề chính là Hàn Quốc muốn đưa 2 lò APR1400 vào kế hoạch xây dựng 8 nhà máy điện hạt nhân tại Mỹ, trong khi phía Mỹ và Westinghouse được cho là chưa muốn chấp thuận phương án này.

3. APR1400 là gì?

APR1400 là mẫu lò phản ứng nước áp lực do Hàn Quốc phát triển. Thiết kế này đã được cơ quan quản lý hạt nhân Mỹ chứng nhận, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho khả năng triển khai tại thị trường Mỹ.

4. Hàn Quốc muốn gì tại Westinghouse?

Theo các thông tin được đưa ra trong quá trình đàm phán, Seoul muốn đầu tư để sở hữu khoảng 20% cổ phần và có quyền biểu quyết đáng kể. Trong khi đó, phía Mỹ được cho là muốn giới hạn tỷ lệ cổ phần ở mức thấp hơn và không trao quyền biểu quyết tương ứng.

5. Dự án điện khí Texas gặp vấn đề gì?

Vấn đề chính liên quan đến nguồn cầu. Hàn Quốc muốn có các PPA dài hạn với khách hàng lớn trước khi triển khai mạnh nguồn vốn, nhằm giảm rủi ro doanh thu cho dự án.

6. Việc hoãn báo cáo có đồng nghĩa đàm phán đã thất bại?

Không. Theo phát biểu được dẫn lại từ phía Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc, các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp tục và việc điều chỉnh lịch trình phản ánh quá trình thu hẹp khác biệt về các điều khoản chi tiết.

7. Vì sao LNG Alaska cũng được đưa vào đàm phán?

LNG Alaska là một dự án năng lượng lớn được phía Mỹ thúc đẩy. Tuy nhiên, Hàn Quốc cần cân nhắc quy mô vốn, chi phí xây dựng hạ tầng và khả năng sinh lời dài hạn trước khi quyết định mức độ tham gia.

8. Khi nào MOU đầu tư Hàn Quốc – Mỹ được ký?

Lịch ký và công bố MOU dự kiến vào ngày 18/9 được cho là có khả năng thay đổi do báo cáo với Quốc hội Hàn Quốc bị trì hoãn. Thời điểm chính thức còn phụ thuộc vào kết quả đàm phán các điều khoản cuối cùng.