Doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc đang đổ tiền vào đâu để tạo tăng trưởng mới?

Nếu muốn biết một doanh nghiệp đang kiếm tiền như thế nào, doanh thu và lợi nhuận là những chỉ số quan trọng. Nhưng nếu muốn nhìn xa hơn, chẳng hạn từ 3-5 năm tới, một chỉ số khác có thể đáng chú ý không kém: doanh nghiệp đó đang chi bao nhiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) và họ đang nghiên cứu điều gì.

Danh sách 500 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu Trung Quốc về đầu tư nghiên cứu và phát triển năm 2026 được công bố ngày 9/9 đang cho thấy một xu hướng đáng chú ý. Huawei, Tencent và Alibaba đứng trong nhóm ba doanh nghiệp dẫn đầu, trong khi những tên tuổi sản xuất như BYD, Xiaomi, Geely và CATL cũng góp mặt trong top 10.

Đằng sau bảng xếp hạng này không đơn thuần là những con số về chi phí R&D. Đó còn là bức tranh về những công nghệ mà các doanh nghiệp Trung Quốc đang đặt cược cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.

1. R&D không còn chỉ dành cho các công ty công nghệ

Theo số liệu được công bố, trong năm 2025, 1.000 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu Trung Quốc về đầu tư R&D đã chi tổng cộng 1,59 nghìn tỷ nhân dân tệ, tăng 10,72% so với năm trước.

Điều đáng chú ý là phần lớn khoản đầu tư này đến từ các doanh nghiệp sản xuất.

Đến năm 2025, có tới 785 doanh nghiệp sản xuất nằm trong nhóm 1.000 doanh nghiệp tư nhân đầu tư R&D hàng đầu, với tổng chi phí nghiên cứu và phát triển đạt khoảng 1,12 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Điều này cho thấy khái niệm “công ty công nghệ” đang thay đổi.

Trước đây, khi nhắc đến R&D, người ta thường nghĩ tới chip, máy tính, hàng không vũ trụ hoặc những phòng thí nghiệm công nghệ cao. Nhưng hiện nay, AI, phần mềm, robot, cảm biến, vật liệu mới và tự động hóa đang được tích hợp vào ngày càng nhiều ngành sản xuất truyền thống.

Một chiếc điều hòa, máy xúc, máy may hay ô tô ngày nay có thể chứa lượng công nghệ lớn hơn rất nhiều so với vẻ ngoài của nó.

BYD: từ một viên pin nhỏ đến hệ sinh thái công nghệ

Câu chuyện của BYD là một ví dụ tiêu biểu.

Tại một sự kiện ở Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc tối 6/9, Chủ tịch BYD Wang Chuanfu đã giới thiệu một viên pin có kích thước chỉ tương đương ngón tay cái, được xem là một trong những điểm khởi đầu cho hoạt động đổi mới công nghệ của doanh nghiệp.

Từ một sản phẩm nhỏ như vậy, BYD hiện đã xây dựng một lực lượng R&D quy mô lớn với hơn 120.000 nhân viên nghiên cứu và phát triển. Tổng mức đầu tư R&D của doanh nghiệp được nêu ở mức hơn 270 tỷ nhân dân tệ.

Riêng năm 2025, BYD chi khoảng 63,4 tỷ nhân dân tệ cho R&D, tương đương 7,89% doanh thu năm đó.

Doanh nghiệp cũng đã nộp đơn xin hơn 71.000 bằng sáng chế và được cấp hơn 42.000 bằng sáng chế.

Trong danh sách 500 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu về đầu tư R&D năm 2026, BYD đứng thứ tư, sau Huawei, Tencent và Alibaba.

Điểm đáng chú ý ở BYD là hoạt động nghiên cứu không còn giới hạn trong một sản phẩm đơn lẻ. Từ pin, hãng mở rộng sang xe điện, điện tử công suất, hệ thống điều khiển, phần mềm và nhiều công nghệ liên quan đến phương tiện thông minh.

2. Máy điều hòa, máy xúc và máy may đều đang trở thành sản phẩm công nghệ

Một trong những thay đổi rõ nhất là công nghệ đang đi sâu vào các ngành sản xuất truyền thống.

Lấy Midea làm ví dụ. Đây là thương hiệu vốn được người tiêu dùng biết tới qua điều hòa, tủ lạnh và máy giặt. Tuy nhiên, hoạt động của doanh nghiệp hiện đã mở rộng sang nhà thông minh, công nghệ công nghiệp, công nghệ xây dựng, robot, tự động hóa và năng lượng mới.

Năm 2025, chi phí R&D của Midea đạt gần 17,8 tỷ nhân dân tệ, với hơn 23.000 nhân viên R&D.

Trong lĩnh vực máy móc xây dựng, sự thay đổi cũng diễn ra tương tự.

Trước đây, một chiếc máy xúc chủ yếu cạnh tranh dựa trên công suất, độ bền và độ tin cậy. Hiện nay, các doanh nghiệp như Sany đang đưa những công nghệ như điều khiển thông minh, vận hành không người lái và xây dựng kỹ thuật số vào sản phẩm.

Trong dự án tái thiết và mở rộng đường cao tốc Bắc Kinh – Cáp Nhĩ Tân, đội máy rải nhựa đường không người lái của Sany từng hoạt động liên tục hơn 480 giờ, với 2 máy rải nhựa đường và 10 máy lu vận hành mà không cần con người can thiệp trong toàn bộ quá trình theo nội dung được công bố.

Ngay cả ngành máy may cũng đang thay đổi.

Jack Technology từng cho biết trước đây một nhân viên mới có thể cần vài tháng đào tạo để vận hành máy may. Sau khi doanh nghiệp giới thiệu máy may tích hợp AI vào tháng 9/2025, thời gian làm quen được rút xuống khoảng 3 giờ theo thông tin được doanh nghiệp đưa ra.

Jack Technology cũng đang mở rộng từ thiết bị may truyền thống sang phần mềm công nghiệp, AI và robot.

Như Chủ tịch Jack Technology Ruan Jixiang từng nhận định, dù đây là ngành công nghiệp truyền thống, doanh nghiệp vẫn cần đón nhận công nghệ mới.

Điểm chung của những câu chuyện trên là: sản phẩm truyền thống đang ngày càng trở thành sản phẩm công nghệ.

3. AI, chip và sức mạnh tính toán trở thành tâm điểm R&D

Nếu nhìn lên nhóm doanh nghiệp đầu bảng, các khoản đầu tư lại tập trung mạnh vào một số lĩnh vực.

Đó là AI, chip, sức mạnh tính toán, phần mềm và vật liệu mới.

Huawei là một trường hợp điển hình.

Từ một doanh nghiệp nổi tiếng với thiết bị viễn thông và điện thoại, Huawei hiện đã mở rộng hoạt động sang chip, điện toán, hệ điều hành, điện toán đám mây, AI và các công nghệ liên quan đến xe thông minh.

Các nền tảng Ascend và Kunpeng giúp Huawei tiến sâu hơn vào lĩnh vực chip và điện toán, trong khi HarmonyOS trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái phần mềm của hãng.

Năm 2025, Huawei đầu tư khoảng 192,3 tỷ nhân dân tệ cho R&D. Tổng chi phí R&D lũy kế của doanh nghiệp trong một thập kỷ được nêu ở mức hơn 1,38 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Tại Huawei Connect, vấn đề sức mạnh tính toán cũng được lãnh đạo Huawei nhấn mạnh như một yếu tố quan trọng đối với AI. Doanh nghiệp đồng thời công bố lộ trình phát triển chip Ascend AI trong ba năm và các sản phẩm siêu nút mới.

Điều này phản ánh một thay đổi lớn của ngành AI.

AI không chỉ cần thuật toán và mô hình. Để các mô hình ngày càng lớn hoạt động hiệu quả, hệ thống còn cần chip, máy chủ, bộ nhớ, mạng kết nối, trung tâm dữ liệu và nguồn điện.

Nói cách khác, cuộc cạnh tranh AI đang kéo theo một chuỗi đầu tư công nghệ rộng hơn rất nhiều.

4. Alibaba từ công ty internet tiến sâu vào hạ tầng AI

Alibaba cũng đang dịch chuyển theo hướng tương tự.

Trong cuộc họp báo cáo lợi nhuận tháng 2/2025, CEO Alibaba Group Wu Yongming sử dụng hình ảnh so sánh: nếu AI giống như “điện” trong tương lai thì mạng lưới điện toán đám mây có thể được ví như “lưới điện”.

Sau đó, Alibaba công bố kế hoạch đầu tư hơn 380 tỷ nhân dân tệ trong ba năm để xây dựng cơ sở hạ tầng phần cứng điện toán đám mây và AI.

Đây là một thay đổi đáng chú ý so với mô hình truyền thống của các công ty internet.

Trước đây, những nền tảng như thương mại điện tử, thanh toán hoặc tìm kiếm tập trung nhiều vào ứng dụng và người dùng cuối. Nhưng khi AI phát triển, nhu cầu hạ tầng tính toán tăng lên, buộc các doanh nghiệp internet phải tiến sâu hơn vào những lĩnh vực có tính chất “nặng vốn” như máy chủ, chip, mạng và trung tâm dữ liệu.

Điều đó cũng khiến ranh giới giữa công ty internet, công ty điện toán và công ty phần cứng ngày càng khó phân biệt.

5. Vật liệu mới trở thành một mắt xích quan trọng

Một xu hướng khác đang nổi lên là đầu tư vào vật liệu mới.

CATL là ví dụ tiêu biểu.

Khi CATL giới thiệu pin ion natri thế hệ đầu tiên vào năm 2021, Chủ tịch Zeng Yuqun từng ví điện hóa học như một “khối năng lượng”, đồng thời nhấn mạnh rằng lĩnh vực này vẫn còn rất nhiều điều chưa được khám phá.

CATL không chỉ cải tiến hệ thống pin lithium hiện có mà còn nghiên cứu các hướng công nghệ mới, trong đó có pin natri và những vật liệu có khả năng phục vụ thế hệ pin tiếp theo.

Tư duy này cho thấy R&D không chỉ nhằm giải quyết vấn đề của sản phẩm hiện tại.

Nó còn nhằm trả lời câu hỏi: sản phẩm của 5 hoặc 10 năm tới sẽ được xây dựng bằng công nghệ nào?

Đây là lý do những khoản đầu tư R&D lớn thường có chu kỳ dài và không phải lúc nào cũng tạo ra doanh thu ngay lập tức.

6. Những doanh nghiệp nhỏ cũng đang đặt cược vào AI và vật liệu mới

Xu hướng R&D không chỉ xuất hiện ở những tập đoàn khổng lồ.

Aichip Technology, một trong 500 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu về đầu tư R&D năm nay, tập trung vào chip suy luận AI.

Theo thông tin doanh nghiệp công bố, trong nửa đầu năm 2026, doanh thu đạt khoảng 402 triệu nhân dân tệ, trong khi chi phí R&D lên tới 516 triệu nhân dân tệ.

Điều này cho thấy mức độ chấp nhận đầu tư dài hạn của một số doanh nghiệp công nghệ khi theo đuổi thị trường mới.

Trong lĩnh vực hóa chất, Xin’an Chemical cũng đang chuyển từ các sản phẩm truyền thống sang vật liệu mới có giá trị gia tăng cao hơn.

Doanh nghiệp mở rộng ứng dụng vật liệu silicon sang những lĩnh vực như chất bán dẫn, robot và xe năng lượng mới. Một số sản phẩm đã được thương mại hóa, trong khi các hướng kinh doanh khác vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và kiểm chứng.

7. AI, chip, vật liệu và robot đang tạo thành một chuỗi công nghệ

Nhìn tổng thể các doanh nghiệp này, có thể thấy một chuỗi liên kết ngày càng rõ.

AI cần sức mạnh tính toán. Sức mạnh tính toán cần chip. Chip cần vật liệu và quy trình sản xuất. Xe thông minh cần phần mềm, cảm biến, thuật toán và pin. Robot cũng cần chip, AI, cảm biến, vật liệu và hệ thống điều khiển.

Vì vậy, những doanh nghiệp vốn thuộc các ngành hoàn toàn khác nhau đang ngày càng sử dụng những nền tảng công nghệ tương đồng.

Đây có thể là một trong những thay đổi quan trọng nhất trong cơ cấu R&D của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc.

Cạnh tranh không còn chỉ nằm ở giá thành, quy mô sản xuất hoặc hệ thống phân phối. Khả năng đưa công nghệ mới vào sản phẩm với tốc độ nhanh cũng trở thành một yếu tố quan trọng.

8. Xiaomi và bài toán đầu tư dài hạn vào chip

Xiaomi là một trường hợp đáng chú ý khác.

Doanh nghiệp bắt đầu phát triển chip điện thoại từ năm 2014. Sau giai đoạn thử nghiệm ban đầu, Xiaomi khởi động lại chương trình phát triển chip quy mô lớn vào năm 2021.

Theo kế hoạch được công bố, Xiaomi dự kiến đầu tư ít nhất 50 tỷ nhân dân tệ trong ít nhất 10 năm cho hoạt động liên quan.

Đến cuối tháng 4/2025, tổng vốn đầu tư R&D riêng cho dự án Xuanjie đã vượt 13,5 tỷ nhân dân tệ.

Sự kiên trì với chip cho thấy cách Xiaomi nhìn về thập kỷ tiếp theo.

Điện thoại thông minh vẫn là một mảng kinh doanh quan trọng, nhưng thị trường này đã bước vào giai đoạn cạnh tranh cao. Trong khi đó, ô tô, chip, AI, hệ điều hành và xe tự lái đang mở ra những không gian kinh doanh mới.

R&D vì vậy không chỉ là hoạt động hỗ trợ sản phẩm hiện tại mà còn trở thành công cụ để doanh nghiệp xây dựng nguồn doanh thu tương lai.

9. Meituan, JD.com và dược phẩm: mỗi ngành một lý do để đầu tư R&D

Không phải doanh nghiệp nào cũng đầu tư R&D vì cùng một mục tiêu.

Meituan đang tìm kiếm những cơ hội tăng trưởng mới ngoài các hoạt động kinh doanh cốt lõi. Doanh nghiệp mở rộng nghiên cứu sang AI, giao hàng không người lái, máy bay không người lái và robot.

Trong khi đó, JD.com tập trung nhiều vào việc sử dụng công nghệ để tái cấu trúc hoạt động logistics.

Tính đến quý II/2026, hệ thống SmartWolf Goods-to-Person của JD.com đã được áp dụng tại hơn 60 kho hàng trên toàn thế giới theo nội dung được công bố. Mô hình này sử dụng robot để đưa hàng hóa đến khu vực nhân viên thay vì yêu cầu người lao động đi tìm từng sản phẩm.

Đối với ngành bán lẻ và logistics, công nghệ không nhất thiết tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới. Nhưng nếu công nghệ giúp giảm thời gian xử lý đơn hàng, rút ngắn quãng đường di chuyển hoặc tăng tốc độ luân chuyển hàng tồn kho, hiệu quả đó có thể được chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi quy mô vận hành đủ lớn.

Ngành dược lại có logic hoàn toàn khác.

Hengrui Pharmaceuticals, đứng thứ 27 trong danh sách, đã chi khoảng 8,724 tỷ nhân dân tệ cho R&D trong năm 2025, tương đương gần 30% doanh thu.

Với dược phẩm, một ứng viên thuốc có thể mất nhiều năm từ nghiên cứu ban đầu đến thử nghiệm lâm sàng và phê duyệt. Rủi ro thất bại cũng rất cao.

Vì vậy, R&D là hoạt động có tính chất sống còn đối với nguồn sản phẩm tương lai của doanh nghiệp.

10. Doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc bắt đầu chú ý nhiều hơn đến nghiên cứu cơ bản

Một bước tiến đáng chú ý khác là một số doanh nghiệp tư nhân đang chủ động nói nhiều hơn về nghiên cứu cơ bản.

Ngày 9/9, 17 doanh nghiệp tư nhân, trong đó có Tencent, Geely, Xiaomi, CATL, Yili và Chint, cùng khởi xướng “Sáng kiến Ôn Châu nhằm tăng cường nghiên cứu cơ bản cho các doanh nghiệp tư nhân”.

Sáng kiến đề xuất tăng tỷ lệ kinh phí dành cho nghiên cứu cơ bản hàng năm.

Chủ tịch Chint Nan Cunhui cho rằng nếu không có đột phá trong lý thuyết cơ bản, đổi mới công nghiệp sẽ thiếu nền tảng.

Đây là điểm đáng chú ý bởi nghiên cứu cơ bản thường có thời gian hoàn vốn dài hơn đáng kể so với việc cải tiến một sản phẩm hiện hữu.

Những công nghệ như chip thế hệ mới, mô hình AI nền tảng, robot hình người, vật liệu mới hoặc thuốc đột phá đều cần khoản đầu tư lớn và có mức độ bất định cao.

Nhưng nếu thành công, chúng có thể tạo ra những rào cản công nghệ mà đối thủ khó sao chép trong thời gian ngắn.

R&D lớn có đồng nghĩa với thành công?

Không nhất thiết.

Đây có lẽ là điểm quan trọng nhất khi nhìn vào danh sách 500 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu về đầu tư R&D năm 2026.

Chi nhiều tiền cho R&D không tự động đồng nghĩa với hiệu quả cao.

Điều quan trọng hơn là dòng tiền đó có thể được chuyển hóa thành công nghệ hay không; công nghệ có thể trở thành sản phẩm hay không; sản phẩm có tạo ra nhu cầu thị trường hay không; và cuối cùng doanh nghiệp có thể biến sản phẩm thành nguồn doanh thu mới hay không.

Một khoản đầu tư R&D thành công có thể tạo ra sản phẩm mới, mở rộng thị trường hoặc nâng cao năng suất.

Ngược lại, một dự án nghiên cứu thất bại vẫn có thể tiêu tốn rất nhiều vốn mà không tạo ra lợi ích thương mại tương xứng.

Do đó, khi đánh giá một doanh nghiệp, chỉ nhìn vào tổng chi phí R&D là chưa đủ. Cần quan sát thêm tỷ lệ R&D trên doanh thu, số lượng bằng sáng chế, sản phẩm mới, khả năng thương mại hóa, năng suất và doanh thu đến từ các lĩnh vực công nghệ mới.

R&D đang trở thành cuộc đặt cược cho 5-10 năm tới

Điều đáng chú ý nhất từ danh sách 500 doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc đầu tư R&D hàng đầu năm 2026 không chỉ nằm ở thứ hạng.

Quan trọng hơn là tiền đang được đổ vào đâu.

Từ Huawei với chip và sức mạnh tính toán, Alibaba với hạ tầng AI, BYD với pin và xe thông minh, CATL với vật liệu và công nghệ pin, Xiaomi với chip, cho đến Meituan, JD.com và các doanh nghiệp sản xuất truyền thống đang ứng dụng robot, AI và tự động hóa, một xu hướng chung đang hiện ra.

Ranh giới giữa công nghệ và sản xuất ngày càng mờ đi.

Một chiếc máy điều hòa có thể cần AI. Một chiếc máy xúc có thể tự vận hành. Một máy may có thể sử dụng thuật toán. Một doanh nghiệp internet có thể phải xây dựng trung tâm dữ liệu. Một công ty ô tô có thể phải nghiên cứu chip. Một công ty pin phải tìm kiếm vật liệu mới.

Trong bối cảnh đó, R&D đang trở thành một trong những công cụ quan trọng để doanh nghiệp chuẩn bị cho chu kỳ cạnh tranh tiếp theo.

Nhưng những khoản đầu tư hôm nay chưa chắc tạo ra doanh thu ngay ngày mai. Nhiều dự án cần 5-10 năm mới cho thấy kết quả đầy đủ.

Chính vì vậy, điều đáng theo dõi trong những năm tới không chỉ là doanh nghiệp nào tiếp tục đứng đầu bảng chi tiêu R&D, mà còn là những công nghệ nào trong số các khoản đầu tư hiện nay thực sự được thương mại hóa và trở thành động lực tăng trưởng mới.

Câu hỏi về đầu tư của doang nghiệp Trung Quốc trung kỷ nguyên AI

Doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc nào đứng đầu về đầu tư R&D năm 2026?

Theo danh sách 500 doanh nghiệp tư nhân hàng đầu về đầu tư R&D năm 2026 được công bố ngày 9/9, Huawei, Tencent và Alibaba nằm trong nhóm ba doanh nghiệp dẫn đầu. BYD đứng thứ tư.

BYD chi bao nhiêu cho nghiên cứu và phát triển?

Năm 2025, BYD đầu tư khoảng 63,4 tỷ nhân dân tệ cho R&D, tương đương 7,89% doanh thu năm đó.

Huawei đầu tư R&D bao nhiêu?

Năm 2025, chi phí R&D của Huawei đạt khoảng 192,3 tỷ nhân dân tệ. Tổng chi phí R&D lũy kế trong 10 năm được nêu ở mức hơn 1,38 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Những lĩnh vực nào đang thu hút nhiều vốn R&D?

Các lĩnh vực nổi bật gồm AI, chip, sức mạnh tính toán, phần mềm, robot và vật liệu mới. Những công nghệ này đồng thời được ứng dụng ngày càng rộng trong ô tô, sản xuất công nghiệp, logistics, điện tử và dược phẩm.

Vì sao doanh nghiệp sản xuất truyền thống phải tăng đầu tư công nghệ?

AI, tự động hóa, robot và phần mềm đang được tích hợp trực tiếp vào dây chuyền sản xuất và sản phẩm. Vì vậy, các doanh nghiệp sản xuất không chỉ cạnh tranh về chi phí mà còn phải nâng cao khả năng đổi mới và tự động hóa.

Đầu tư R&D nhiều có đảm bảo doanh nghiệp thành công?

Không. Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa nguồn vốn R&D thành công nghệ, sản phẩm, năng suất và doanh thu. R&D cũng luôn đi kèm rủi ro, đặc biệt trong những lĩnh vực có chu kỳ nghiên cứu dài như chip, thuốc và vật liệu mới.