Apple, Huawei và Alibaba đổ hàng trăm tỷ nhân dân tệ vào Ulanqab: Vì sao AI đang kéo sức mạnh tính toán về phía Bắc Trung Quốc?

Trong nhiều thập kỷ, bản đồ kinh tế Trung Quốc dường như có một quy luật khá rõ ràng: vốn, nhân lực và các ngành công nghiệp hiện đại tập trung mạnh ở khu vực phía Đông và Đông Nam.

Thâm Quyến, Thượng Hải, Hàng Châu, Tô Châu hay Đông Quan từng là những điểm đến nổi bật của dòng vốn và lao động. Lợi thế lớn nhất của các thành phố này là vị trí ven biển, hệ thống cảng, logistics và khả năng kết nối với thị trường quốc tế.

Nhưng kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo đang tạo ra một biến số mới.

Điện năng và khả năng làm mát đang ngày càng trở thành tài nguyên chiến lược của nền kinh tế số.

Và khi hai yếu tố này trở nên quan trọng, một số khu vực vốn nằm ngoài trung tâm kinh tế truyền thống của Trung Quốc lại bắt đầu nổi lên.

Một trong những ví dụ đáng chú ý nhất là Ulanqab, thuộc Nội Mông.

Theo nội dung nguồn, Apple, Huawei, Alibaba, Kuaishou, DeepSeek cùng nhiều doanh nghiệp công nghệ đã thiết lập hoạt động tại đây, với tổng vốn đầu tư được đề cập vượt 500 tỷ nhân dân tệ.

Từ một khu vực nổi tiếng với nông nghiệp và chăn nuôi, Ulanqab đang được đặt vào một vai trò hoàn toàn mới: trung tâm sức mạnh tính toán phục vụ kỷ nguyên AI.

Từ cảng biển đến điện năng: Logic kinh tế đang thay đổi

Muốn hiểu vì sao những thành phố nằm sâu trong nội địa lại có thể thu hút các dự án công nghệ quy mô lớn, cần nhìn lại mô hình phát triển của Trung Quốc trong khoảng 40 năm qua.

Trong thời đại công nghiệp truyền thống, cảng biển là một trong những hạ tầng quan trọng nhất.

Nguyên liệu thô được vận chuyển từ nhiều nơi trên thế giới tới Trung Quốc bằng đường biển. Sau khi sản xuất, hàng hóa lại được đưa tới cảng để xuất khẩu.

Điều này tạo lợi thế cực lớn cho các thành phố ven biển.

Đông Quan, Thâm Quyến, Tô Châu và nhiều trung tâm sản xuất khác đã tận dụng được vị trí địa lý, mạng lưới logistics và cơ sở hạ tầng để phát triển nhanh chóng.

Nếu muốn xây dựng một ngành công nghiệp cần vận chuyển hàng triệu tấn nguyên liệu và thành phẩm, việc ở gần cảng biển có thể tạo ra khác biệt rất lớn về chi phí.

Nhưng trung tâm dữ liệu lại hoạt động theo một logic khác.

AI không cần nhập khẩu quặng sắt rồi đưa sản phẩm ra cảng. Một mô hình AI cần hàng nghìn, thậm chí hàng triệu bộ xử lý hoạt động liên tục, tiêu thụ lượng điện khổng lồ và sinh ra rất nhiều nhiệt.

Vì vậy, một trong những câu hỏi quan trọng nhất không còn là:

“Thành phố này có cảng biển hay không?”

Mà là:

“Thành phố này có đủ điện với chi phí cạnh tranh và có khả năng làm mát trung tâm dữ liệu hay không?”

Đây chính là sự thay đổi có thể làm đảo ngược một phần địa lý của ngành công nghệ.

Vì sao Ulanqab trở thành điểm nóng của ngành AI?

Ulanqab từng là một khu vực có nền kinh tế gắn nhiều với nông nghiệp và chăn nuôi. Khoai tây, thịt bò và thịt cừu là những sản phẩm quen thuộc.

Nhưng sự phát triển của trung tâm dữ liệu đang tạo ra một hình ảnh hoàn toàn khác.

Theo nội dung nguồn, Huawei, Alibaba, Apple, Kuaishou và DeepSeek đều đã có hoạt động tại đây. Tổng vốn đầu tư được đề cập vượt 500 tỷ nhân dân tệ.

Trong nửa đầu năm, doanh thu của ngành công nghiệp điện toán tại Ulanqab đạt khoảng 3,66 tỷ nhân dân tệ, trong khi lượng điện tiêu thụ lên tới 3,267 tỷ kWh, tăng 89,52% so với cùng kỳ năm trước.

Con số điện năng tiêu thụ đặc biệt đáng chú ý.

Tại một địa phương vốn gắn với nông nghiệp và chăn nuôi, nhu cầu điện cho ngành điện toán tăng mạnh cho thấy trung tâm dữ liệu đang trở thành một ngành kinh tế thực sự, chứ không còn đơn thuần là những dự án công nghệ nằm trên giấy.

Điện được chuyển thành sức mạnh tính toán, còn sức mạnh tính toán được chuyển thành năng lực phục vụ AI.

Đây chính là một dạng “hạ tầng” mới của nền kinh tế số.

Khí hậu lạnh trở thành lợi thế kinh tế

Có một lợi thế mà những thành phố phía Bắc sở hữu một cách tự nhiên: nhiệt độ thấp.

Trung tâm dữ liệu chứa hàng nghìn máy chủ hoạt động liên tục. Máy chủ càng mạnh, mật độ tính toán càng cao thì lượng nhiệt sinh ra càng lớn.

Nếu không kiểm soát nhiệt độ, thiết bị có thể giảm hiệu suất, tăng nguy cơ hỏng hóc và rút ngắn tuổi thọ.

Do đó, làm mát là một trong những khoản chi phí quan trọng của trung tâm dữ liệu.

Các khu vực phía Bắc Trung Quốc có mùa đông lạnh, có nơi nhiệt độ có thể xuống khoảng âm 20 độ C theo nội dung nguồn. Điều kiện này cho phép doanh nghiệp tận dụng không khí lạnh tự nhiên trong một phần thời gian để giảm nhu cầu sử dụng hệ thống điều hòa cơ học.

Điều này tạo nên một lợi thế mà các thành phố nóng ẩm ven biển khó có thể tái tạo.

Nói đơn giản:

Điện rẻ giúp giảm chi phí tính toán. Khí hậu lạnh giúp giảm chi phí làm mát.

Khi cả hai cùng xuất hiện tại một địa phương, trung tâm dữ liệu có lý do kinh tế để dịch chuyển tới đó.

Thanh Dương: Một mắt xích khác trong “Trung tâm Dữ liệu Đông Tây”

Ulanqab không phải trường hợp duy nhất.

Một địa điểm khác được nội dung nguồn nhấn mạnh là Thanh Dương, tỉnh Cam Túc.

Thanh Dương nằm trong hệ thống tám trung tâm dữ liệu lớn thuộc chương trình “Trung tâm Dữ liệu Đông Tây” của Trung Quốc.

Theo nội dung nguồn, năng lực tính toán dự kiến tại đây lên tới 215.000 petabyte.

Con số này cho thấy quy mô mà Trung Quốc đang hướng tới trong việc xây dựng hạ tầng điện toán ở khu vực phía Tây.

Ý tưởng cơ bản của chiến lược này là phân bổ hoạt động tính toán tới những nơi có điều kiện năng lượng và hạ tầng phù hợp, trong khi dữ liệu và dịch vụ có thể được cung cấp cho các khu vực có nhu cầu lớn.

Đây là mô hình tương tự việc xây dựng mạng lưới điện: nơi sản xuất điện không nhất thiết phải trùng với nơi tiêu thụ điện.

Với AI, “điện toán” cũng có thể được tổ chức theo cách tương tự.

Các tác vụ cần khả năng xử lý lớn có thể được đưa tới những cụm trung tâm dữ liệu có chi phí vận hành thấp hơn.

Quý An: Khi địa hình và khí hậu trở thành lợi thế trung tâm dữ liệu

Một ví dụ khác là Quý An, tỉnh Quý Châu.

Theo nội dung nguồn, Tencent và Huawei đã xây dựng trung tâm dữ liệu tại khu vực này từ lâu.

Quý An có khí hậu tương đối mát, với nhiệt độ trung bình hàng năm được nguồn đề cập ở mức khoảng 15 độ C.

Đặc điểm địa hình và khí hậu tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm soát nhiệt độ của trung tâm dữ liệu.

Nguồn cũng đề cập chỉ số PUE có thể được duy trì dưới 1,1.

PUE, hay Power Usage Effectiveness, là một chỉ số thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả sử dụng điện của trung tâm dữ liệu.

Hiểu đơn giản, PUE càng gần 1 thì phần năng lượng dành cho các hoạt động phụ trợ như làm mát, chiếu sáng và hệ thống hỗ trợ càng nhỏ so với phần điện thực sự được sử dụng cho thiết bị CNTT.

Vì vậy, một trung tâm dữ liệu có PUE thấp có thể đạt hiệu quả năng lượng cao hơn.

Khi hàng triệu máy chủ hoạt động liên tục, chỉ một khác biệt nhỏ về hiệu quả năng lượng cũng có thể tạo ra khoản tiết kiệm rất lớn.

Vì sao chênh lệch vài phần trăm lại quan trọng?

Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể tiêu thụ lượng điện khổng lồ.

Nếu chi phí làm mát giảm một phần nhỏ trên mỗi máy chủ, khoản tiết kiệm cộng dồn qua hàng trăm nghìn hoặc hàng triệu thiết bị sẽ trở nên đáng kể.

Đây chính là lý do doanh nghiệp công nghệ không chỉ quan tâm tới giá thuê đất.

Họ quan tâm đến toàn bộ chi phí vận hành trong nhiều năm.

Một thành phố có đất rẻ nhưng điện đắt chưa chắc là địa điểm tốt.

Ngược lại, một khu vực xa trung tâm kinh tế nhưng có điện giá cạnh tranh, khí hậu thuận lợi và hạ tầng dữ liệu tốt có thể mang lại hiệu quả kinh tế hấp dẫn hơn.

Trong nền kinh tế AI, chi phí vận hành dài hạn có thể quan trọng hơn khoảng cách địa lý.

Hơn một nửa dự án trung tâm dữ liệu được quy hoạch ở phía Bắc và Tây Bắc?

Theo nội dung nguồn, hơn một nửa số dự án trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch tại Trung Quốc nằm ở khu vực phía Bắc và Tây Bắc.

Nếu xu hướng này tiếp tục, đây sẽ không còn là sự xuất hiện riêng lẻ của một vài dự án.

Nó có thể phản ánh một sự thay đổi mang tính hệ thống trong cách Trung Quốc phân bổ hạ tầng tính toán.

Trong thời đại công nghiệp, các nhà máy thường tập trung gần cảng biển và các trung tâm tiêu dùng.

Trong thời đại AI, một phần hạ tầng sản xuất kỹ thuật số có thể được đặt gần nguồn điện và điều kiện làm mát thuận lợi.

Đó là một thay đổi rất lớn về địa lý kinh tế.

“Chim công bay về Đông Nam” có còn đúng?

Từng có cách nói ví von rằng “chim công bay về hướng Đông Nam”, hàm ý vốn, nhân lực và ngành công nghiệp thường tập trung về khu vực Đông Nam Trung Quốc.

Điều này phản ánh một thực tế kinh tế trong nhiều thập kỷ.

Nhưng sự phát triển của AI đang tạo ra một cực tăng trưởng mới.

Điều này không đồng nghĩa miền Nam Trung Quốc đang thất bại.

Thâm Quyến, Thượng Hải, Hàng Châu và các trung tâm ven biển vẫn sở hữu những lợi thế mà khu vực phía Bắc và phía Tây khó thay thế, bao gồm tài chính, thương mại quốc tế, sản xuất, chuỗi cung ứng, nhân lực công nghệ và hệ sinh thái doanh nghiệp.

Điểm thay đổi nằm ở chỗ động lực tăng trưởng mới không còn tập trung tuyệt đối tại một khu vực.

AI có thể trở thành một trong những ngành giúp miền Bắc và miền Tây tham gia sâu hơn vào nền kinh tế công nghệ cao.

AI có thể tạo ra cơ hội bất động sản mới?

Đây là vấn đề đặc biệt đáng chú ý đối với những người đang quan tâm tới kinh tế địa phương.

Trong quá khứ, nhiều thành phố cấp ba và cấp bốn ở miền Bắc Trung Quốc đối mặt với bài toán dân số và việc làm. Khi người trẻ rời đi, nhu cầu nhà ở và dịch vụ địa phương cũng chịu áp lực.

Nhưng một cụm trung tâm dữ liệu lớn có thể tạo ra nhu cầu mới về kỹ thuật, vận hành, bảo trì, an ninh, điện, xây dựng, logistics và các dịch vụ hỗ trợ.

Việc làm có thể kéo theo dân số.

Dân số tạo ra nhu cầu về nhà ở, dịch vụ, giao thông và thương mại.

Tuy nhiên, cần thận trọng với kết luận rằng mọi bất động sản gần trung tâm dữ liệu đều chắc chắn tăng giá.

Tác động thực tế còn phụ thuộc vào quy mô việc làm, mức lương, khả năng thu hút dân cư, chất lượng hạ tầng và tốc độ phát triển của toàn bộ khu vực.

Do đó, sự xuất hiện của trung tâm dữ liệu nên được xem là một yếu tố hỗ trợ tiềm năng, không phải bảo đảm cho giá bất động sản.

Cơ hội việc làm cũng có thể thay đổi

Trong nhiều năm, sinh viên Trung Quốc thường hướng tới các thành phố lớn như Thâm Quyến, Thượng Hải và Hàng Châu.

Nhưng nếu các cụm AI và trung tâm dữ liệu tiếp tục mở rộng, bản đồ việc làm công nghệ có thể trở nên đa cực hơn.

Các vị trí kỹ thuật, vận hành trung tâm dữ liệu, quản trị hệ thống, năng lượng, mạng, bảo trì thiết bị và an ninh có thể xuất hiện tại những địa phương trước đây ít được xem là trung tâm công nghệ.

Một lợi thế khác là chi phí sinh hoạt tại nhiều thành phố nội địa thấp hơn đáng kể so với các đô thị công nghệ hàng đầu.

Điều này có thể tạo ra một lựa chọn mới cho người lao động: không nhất thiết phải sống ở thành phố đắt đỏ nhất để làm công việc liên quan tới ngành công nghệ.

Dòng vốn mới không chỉ chảy vào trung tâm dữ liệu

Một trung tâm dữ liệu lớn không thể hoạt động độc lập.

Đằng sau nó là cả một chuỗi cung ứng.

Nhu cầu điện toán tăng kéo theo nhu cầu về điện năng, năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng, thiết bị làm mát, làm mát bằng chất lỏng, máy chủ, linh kiện điện tử, mạng truyền dẫn và các mô-đun quang học.

Điều này có nghĩa là tác động kinh tế của AI có thể lan rộng hơn nhiều so với giá trị của chính các trung tâm dữ liệu.

Nếu các cụm điện toán tiếp tục hình thành ở phía Bắc và Tây Bắc, nhiều ngành công nghiệp phụ trợ cũng có thể tìm tới gần các cụm này.

Đây chính là hiệu ứng “hệ sinh thái” mà các trung tâm công nghiệp truyền thống từng tạo ra.

Điện xanh có thể trở thành tài sản chiến lược mới

Một trong những lợi thế lớn của miền Bắc và miền Tây là tiềm năng năng lượng.

Các khu vực này có điều kiện thuận lợi cho phát triển điện gió, điện mặt trời và một số nguồn năng lượng quy mô lớn.

AI lại là ngành có nhu cầu điện ngày càng cao.

Khi các mô hình AI ngày càng lớn và trung tâm dữ liệu ngày càng mở rộng, năng lực cung cấp điện ổn định sẽ trở thành một trong những điều kiện quan trọng quyết định vị trí đầu tư.

Điều đó tạo ra một mối quan hệ mới:

Năng lượng → trung tâm dữ liệu → sức mạnh tính toán → AI → giá trị kinh tế.

Nếu chuỗi này được tổ chức hiệu quả, những khu vực trước đây có lợi thế về tài nguyên nhưng thiếu ngành công nghệ cao có thể tham gia sâu hơn vào nền kinh tế số.

Đây có phải là sự “đảo chiều Bắc – Nam”?

Không nên nhìn sự dịch chuyển này theo cách đơn giản là miền Bắc thắng và miền Nam thua.

Các trung tâm ven biển vẫn có những lợi thế rất lớn về tài chính, thương mại, sản xuất và đổi mới.

Trong khi đó, phía Bắc và phía Tây có lợi thế nổi bật hơn ở một số yếu tố như đất đai, năng lượng, khí hậu và khả năng xây dựng các cụm trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Hai mô hình có thể cùng tồn tại.

Các thành phố ven biển có thể tiếp tục là nơi tập trung doanh nghiệp, nhân lực nghiên cứu, tài chính và khách hàng.

Các khu vực có năng lượng dồi dào có thể đảm nhiệm một phần hoạt động tính toán ở phía sau.

Điều này giống như sự phân công mới trong nền kinh tế kỹ thuật số.

Kỷ nguyên AI đang tạo ra một bản đồ kinh tế mới

Nếu thời đại công nghiệp cần cảng biển, đường sắt và nhà máy, thì thời đại AI cần thêm những tài nguyên mới: điện năng, trung tâm dữ liệu, mạng truyền dẫn và hệ thống làm mát.

Điều này làm thay đổi cách doanh nghiệp đánh giá một địa điểm đầu tư.

Một thành phố nằm xa biển không còn nhất thiết là bất lợi tuyệt đối.

Nếu nơi đó có điện giá cạnh tranh, khí hậu phù hợp, hạ tầng mạng tốt và chính sách phát triển trung tâm dữ liệu, nó hoàn toàn có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong nền kinh tế AI.

Ulanqab là một ví dụ tiêu biểu cho sự chuyển đổi đó.

Từ những cánh đồng khoai tây và ngành chăn nuôi, nơi đây đang xây dựng một nền kinh tế dựa trên máy chủ, dữ liệu và sức mạnh tính toán.

Đó là một trong những nghịch lý thú vị nhất của thời đại AI: những trung tâm công nghệ của tương lai không nhất thiết phải nằm cạnh các cảng biển lớn.

Sự xuất hiện của các cụm trung tâm dữ liệu tại Ulanqab, Thanh Dương và Quý An cho thấy AI đang tạo ra một logic địa lý kinh tế mới tại Trung Quốc.

Trong thời đại công nghiệp, cảng biển là tài sản chiến lược vì nó quyết định khả năng vận chuyển nguyên liệu và hàng hóa.

Trong thời đại AI, một phần lợi thế đó đang được chuyển thành điện năng và khả năng làm mát.

Đó là lý do các khu vực phía Bắc và phía Tây, vốn từng nằm ngoài nhóm trung tâm kinh tế nổi bật nhất, đang có cơ hội tham gia vào làn sóng tăng trưởng mới.

Tuy nhiên, đây không phải câu chuyện “miền Bắc thắng, miền Nam thua”.

Thay vào đó, nền kinh tế đang trở nên đa cực hơn. Các đô thị ven biển tiếp tục giữ vai trò quan trọng về tài chính, thương mại, sản xuất và nhân lực, trong khi những khu vực có năng lượng và điều kiện tự nhiên thuận lợi có thể trở thành nơi cung cấp hạ tầng tính toán cho kỷ nguyên AI.

Và đối với người bình thường, sự thay đổi này có thể quan trọng hơn vẻ bề ngoài.

Nó có thể ảnh hưởng đến nơi việc làm xuất hiện, nơi hạ tầng được xây dựng, nơi dân số dịch chuyển và cách dòng vốn tìm kiếm cơ hội.

Từ cảng biển đến điện năng, từ nhà máy đến trung tâm dữ liệu, mỗi thời đại đều có một loại tài nguyên cốt lõi.

Trong kỷ nguyên AI, những vùng đất từng được xem là xa trung tâm có thể đang trở thành một phần của trung tâm mới.

Hỏi – đáp về Ulanqab và làn sóng trung tâm dữ liệu Trung Quốc

Vì sao Ulanqab thu hút các doanh nghiệp công nghệ?

Theo nội dung nguồn, Ulanqab có lợi thế về điện năng, khí hậu lạnh và điều kiện phù hợp để xây dựng các trung tâm dữ liệu. Đây là những yếu tố quan trọng khi chi phí vận hành AI ngày càng phụ thuộc vào điện và làm mát.

Vì sao khí hậu lạnh lại có giá trị với trung tâm dữ liệu?

Máy chủ sinh ra lượng nhiệt lớn trong quá trình hoạt động. Khí hậu lạnh có thể giúp giảm nhu cầu làm mát cơ học trong một số thời điểm, từ đó hỗ trợ tiết kiệm năng lượng.

PUE 1,1 nghĩa là gì?

PUE là chỉ số đánh giá hiệu quả sử dụng điện của trung tâm dữ liệu. Chỉ số càng gần 1 thì trung tâm dữ liệu càng sử dụng điện hiệu quả xét trên mối quan hệ giữa tổng điện năng tiêu thụ và điện năng dành cho thiết bị CNTT.

AI có làm miền Bắc và miền Tây Trung Quốc giàu lên nhanh chóng không?

Chưa thể kết luận. Trung tâm dữ liệu có thể tạo thêm việc làm, nhu cầu hạ tầng và hoạt động kinh tế, nhưng tác động tới thu nhập, dân số và bất động sản còn phụ thuộc vào quy mô đầu tư cũng như khả năng hình thành hệ sinh thái kinh tế xung quanh.

Có phải các thành phố ven biển Trung Quốc đang mất lợi thế?

Không. Các thành phố ven biển vẫn giữ vai trò lớn trong sản xuất, tài chính, thương mại quốc tế và đổi mới công nghệ. Điểm thay đổi là một phần hạ tầng tính toán có xu hướng được đặt tại nơi có chi phí năng lượng và làm mát thuận lợi hơn.

Những ngành nào có thể hưởng lợi từ làn sóng trung tâm dữ liệu?

Ngoài trung tâm dữ liệu, các lĩnh vực có thể liên quan gồm năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, thiết bị làm mát, làm mát bằng chất lỏng, máy chủ, mạng truyền dẫn, linh kiện điện tử và thiết bị quang học.