Vì sao xây thêm nhà máy lọc dầu theo đề xuất của Trump vẫn khó kéo giá xăng Mỹ xuống?

Tổng thống Donald Trump đang muốn đảo ngược xu hướng số lượng nhà máy lọc dầu hoạt động tại Mỹ suy giảm trong nhiều thập kỷ, với kỳ vọng tăng công suất lọc dầu sẽ giúp giảm giá xăng và diesel, đồng thời củng cố an ninh năng lượng của Mỹ.

Nhà Trắng cho biết chính quyền Trump sẽ tiếp tục ủng hộ việc mở cửa trở lại những nhà máy lọc dầu đã đóng cửa, mở rộng công suất của các cơ sở hiện có và xây dựng những nhà máy mới.

Về lý thuyết, thêm công suất lọc dầu có thể giúp tăng nguồn cung các sản phẩm như xăng, diesel và nhiên liệu máy bay. Khi nguồn cung tăng trong khi nhu cầu không đổi, giá có thể chịu áp lực giảm.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở thời gian và hiệu quả kinh tế.

Một nhà máy lọc dầu mới không thể được xây dựng trong vài tháng để giải quyết một đợt tăng giá xăng đang diễn ra. Đây là những dự án công nghiệp có quy mô rất lớn, đòi hỏi vốn đầu tư hàng tỷ USD, quá trình cấp phép phức tạp và nhiều năm để hoàn thành.

Quan trọng hơn, các công ty dầu khí Mỹ hiện không có nhiều động lực để đặt cược hàng chục tỷ USD vào những dự án có thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng thập kỷ trong khi triển vọng nhu cầu xăng dầu của Mỹ đang thay đổi.

Mỹ đã giảm mạnh số lượng nhà máy lọc dầu trong nhiều thập kỷ

Một trong những lý do khiến đề xuất của Tổng thống Trump được chú ý là số lượng nhà máy lọc dầu tại Mỹ đã giảm đáng kể so với nhiều thập kỷ trước.

Theo nội dung được cung cấp, kể từ năm 1977, Mỹ chưa xây dựng một nhà máy lọc dầu mới có quy mô đáng kể. Số lượng nhà máy lọc dầu hoạt động vào năm 1982 từng cao khoảng gấp đôi hiện nay.

Nhưng con số này không đồng nghĩa với việc năng lực lọc dầu của Mỹ đã giảm một nửa.

Trong ngành lọc dầu, số lượng cơ sở không phải là yếu tố duy nhất quyết định nguồn cung. Các nhà máy lớn hơn, hiện đại hơn có thể xử lý lượng dầu lớn hơn nhiều so với các cơ sở cũ.

Những nhà máy nhỏ, kém hiệu quả hoặc không còn có lợi thế cạnh tranh đã dần bị đóng cửa. Trong khi đó, các nhà máy còn lại được nâng cấp, mở rộng và áp dụng công nghệ mới.

Điều này tạo ra một nghịch lý: số lượng nhà máy giảm nhưng tổng công suất lọc dầu không nhất thiết giảm tương ứng.

Theo số liệu EIA được đề cập trong nội dung gốc, sản lượng dầu mỏ của Mỹ đã tăng khoảng 16% từ năm 1999 lên mức kỷ lục 18,6 triệu thùng/ngày vào năm 2019. Từ đó đến nay, sản lượng giảm khoảng 3%.

Điều đó cho thấy Mỹ vẫn sở hữu một ngành lọc dầu có quy mô rất lớn dù số lượng cơ sở đã giảm.

Vấn đề hiện tại không đơn giản là Mỹ thiếu nhà máy lọc dầu

Giá xăng tăng mạnh thường khiến người tiêu dùng nghĩ ngay đến việc nguồn cung dầu thô thiếu hụt.

Nhưng thị trường xăng dầu có nhiều tầng khác nhau.

Dầu thô phải được khai thác, vận chuyển, đưa vào nhà máy lọc dầu và chuyển đổi thành các sản phẩm như xăng, diesel và nhiên liệu máy bay. Sau đó, những sản phẩm này tiếp tục phải được vận chuyển đến các kho chứa và trạm bán lẻ.

Vì vậy, giá xăng không chỉ phụ thuộc vào giá dầu thô.

Trong bối cảnh được mô tả trong nội dung gốc, năng lực lọc dầu bị hạn chế trên phạm vi toàn cầu mới là một trong những nguyên nhân quan trọng đẩy giá nhiên liệu lên cao.

Các cuộc xung đột tại Iran và Ukraine đã làm gián đoạn dòng chảy năng lượng, ảnh hưởng tới hoạt động của các cơ sở lọc dầu và vận chuyển nhiên liệu.

Một số nhà máy lọc dầu tại Trung Đông và Nga bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công quân sự. Nga vốn là một nước xuất khẩu nhiên liệu tinh chế lớn, nhưng tình trạng thiếu nhiên liệu trong nước đã khiến thị trường nội địa nước này chịu áp lực.

Trong khi đó, những nhà máy lọc dầu vẫn hoạt động tại khu vực Vịnh Ba Tư cũng gặp khó khăn trong việc xuất khẩu sản phẩm khi hoạt động vận tải bị gián đoạn.

Đây là một cú sốc đối với thị trường toàn cầu.

Theo nhận định được dẫn lại từ John Auers, vấn đề không đơn giản nằm ở việc Mỹ mất một phần công suất lọc dầu. Thị trường toàn cầu đã mất một lượng lớn nguồn cung từ Nga và Trung Đông trong khi thị trường vốn đã tương đối khan hiếm.

Vì sao giá xăng có thể tăng dù các nhà máy lọc dầu Mỹ đang kiếm rất nhiều tiền?

Một trong những nghịch lý lớn nhất của thị trường hiện nay là các nhà máy lọc dầu Mỹ vừa đối mặt với chi phí đầu vào cao, vừa có thể đạt lợi nhuận rất lớn.

Khi nguồn cung sản phẩm lọc dầu trên thị trường bị hạn chế, giá xăng và diesel có thể tăng nhanh.

Nhưng chính mức giá cao này lại giúp biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu tăng mạnh.

Theo Tom Kloza, một nhà phân tích dầu mỏ độc lập được nội dung gốc dẫn lại, mức lợi nhuận mà các nhà máy lọc dầu Mỹ thu được vào thời điểm đó rất cao, đặc biệt đối với diesel và xăng.

Điều này khiến các nhà máy lọc dầu có động lực hoạt động với công suất rất cao.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, các nhà máy lọc dầu đã hoạt động gần mức tối đa trong năm nay.

Về mặt kinh tế, đây là điều dễ hiểu.

Nếu một nhà máy có thể kiếm lợi nhuận rất lớn từ mỗi thùng sản phẩm lọc dầu, chủ sở hữu sẽ muốn tận dụng tối đa công suất hiện có.

Nhưng việc chạy nhà máy ở mức rất cao trong thời gian dài lại tạo ra một vấn đề khác: bảo trì.

Không thể trì hoãn bảo trì mãi mãi

Nhà máy lọc dầu là những hệ thống công nghiệp phức tạp. Chúng không thể hoạt động liên tục ở mức tối đa mà không cần bảo dưỡng.

Các thiết bị phải được kiểm tra, sửa chữa và thay thế theo chu kỳ.

Trong nội dung gốc, CEO ExxonMobil Darren Woods cho biết công ty thậm chí đã trì hoãn một số hoạt động bảo trì để duy trì sản lượng và tận dụng mức lợi nhuận cao.

ExxonMobil đạt lợi nhuận 14,5 tỷ USD trong quý được đề cập, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước.

Nhưng việc trì hoãn bảo trì không thể kéo dài vô hạn.

Khi các nhà máy phải tạm dừng để bảo dưỡng, công suất lọc dầu trên thị trường sẽ giảm. Nếu thời điểm đó nguồn cung toàn cầu vẫn căng thẳng, giá nhiên liệu có thể tiếp tục chịu áp lực.

Điều này cho thấy một nghịch lý khác của thị trường:

Các nhà máy lọc dầu hoạt động càng mạnh trong giai đoạn giá cao thì nguy cơ phải dừng để bảo trì sau đó càng lớn.

Vì sao xây nhà máy lọc dầu mới mất nhiều năm?

Đây là yếu tố quan trọng nhất khiến kế hoạch của chính quyền Trump khó tạo ra tác động nhanh đến giá xăng.

Ngay cả mở rộng một nhà máy lọc dầu hiện có cũng cần thời gian đáng kể.

Theo John Auers, việc mở rộng quy mô lớn có thể mất ít nhất khoảng ba năm. Đối với một nhà máy hoàn toàn mới, thời gian có thể kéo dài bốn đến năm năm hoặc lâu hơn.

Trước khi xây dựng còn phải trải qua các bước:

• Nghiên cứu tính khả thi.
• Thiết kế dự án.
• Đánh giá môi trường.
• Xin giấy phép.
• Huy động vốn.
• Lựa chọn địa điểm.
• Ký hợp đồng xây dựng.
• Mua thiết bị.
• Xây dựng cơ sở.
• Kiểm tra và vận hành thử.

Do đó, ngay cả khi một dự án được quyết định ngay lập tức, nó cũng không thể bổ sung hàng triệu thùng công suất lọc dầu vào thị trường trong vài tháng.

Trong khi đó, giá xăng có thể thay đổi từng ngày theo giá dầu, nguồn cung quốc tế, chiến sự, vận tải và nhu cầu tiêu thụ.

Đây là lý do xây thêm nhà máy lọc dầu không phải công cụ phù hợp để xử lý một cú sốc giá trong ngắn hạn.

Eo biển Hormuz có thể còn quan trọng hơn số lượng nhà máy lọc dầu mới

Một câu hỏi quan trọng đối với các doanh nghiệp khi quyết định đầu tư vào một nhà máy lọc dầu mới là thị trường sẽ như thế nào sau bốn hoặc năm năm nữa.

Nếu các tuyến vận chuyển năng lượng quốc tế trở lại bình thường, các nhà máy lọc dầu của Nga phục hồi hoạt động và nguồn cung toàn cầu được cải thiện, tình trạng thiếu hụt hiện tại có thể giảm đáng kể.

Trong trường hợp đó, một nhà máy lọc dầu mới của Mỹ có thể được đưa vào vận hành đúng lúc thị trường không còn thiếu nhiên liệu nghiêm trọng.

Đây chính là rủi ro lớn nhất đối với các khoản đầu tư có vòng đời hàng chục năm.

Một dự án lọc dầu không thể chỉ được đánh giá dựa trên giá xăng của năm hiện tại.

Nhà đầu tư phải tính toán nhu cầu nhiên liệu trong 10, 20 hoặc thậm chí 30 năm.

Người Mỹ đang sử dụng ít xăng hơn

Một yếu tố khác khiến các công ty dầu khí thận trọng là nhu cầu xăng tại Mỹ có xu hướng thay đổi.

Xe ngày càng tiết kiệm nhiên liệu hơn.

Xe điện tiếp tục tăng số lượng trên đường.

Làm việc từ xa cũng làm giảm nhu cầu di chuyển của một bộ phận người lao động.

Nếu xu hướng này tiếp tục, nhu cầu xăng trong tương lai có thể không tăng đủ mạnh để đảm bảo lợi nhuận cho một nhà máy lọc dầu mới.

Theo Tom Kloza, nếu không tính giai đoạn đại dịch, nhu cầu xăng mùa hè được đề cập có thể là mức thấp nhất kể từ năm 2001.

Điều này tạo ra một bài toán khó cho các nhà đầu tư.

Một nhà máy lọc dầu cần hoạt động trong nhiều thập kỷ để thu hồi vốn. Nhưng nếu nhu cầu xăng giảm dần, thời gian thu hồi vốn sẽ kéo dài và rủi ro tăng lên.

Vì sao các công ty dầu khí thích đường ống hơn nhà máy lọc dầu?

Nếu ngành dầu khí đang kiếm được lợi nhuận lớn, tại sao không dùng khoản tiền đó để xây thêm nhà máy lọc dầu?

Câu trả lời liên quan đến lợi suất đầu tư và kỳ vọng của cổ đông.

Các công ty dầu khí có thể sử dụng lợi nhuận để mở rộng hoạt động khai thác, xây dựng đường ống, mua lại cổ phiếu hoặc trả cổ tức.

Một dự án đường ống hoặc cơ sở hạ tầng trung nguồn có thể có dòng tiền tương đối ổn định và thời gian triển khai phù hợp hơn.

Trong khi đó, nhà máy lọc dầu đòi hỏi vốn rất lớn và phải đối mặt với nhiều rủi ro về môi trường, quy định và nhu cầu nhiên liệu dài hạn.

Nội dung gốc cho biết ngay cả khi những doanh nghiệp như Marathon Petroleum hay Phillips 66 tái đầu tư một phần lợi nhuận, phần lớn chi phí đầu tư trong những năm gần đây tập trung vào khâu trung nguồn như đường ống hơn là xây dựng năng lực lọc dầu mới.

Điều này phản ánh một thực tế: doanh nghiệp không chỉ nhìn vào lợi nhuận hiện tại mà còn phải tính đến kỳ vọng của Phố Wall.

Xây thêm nhà máy lọc dầu có giúp giảm giá xăng về dài hạn không?

Câu trả lời là có thể, nhưng không chắc chắn và không phải yếu tố duy nhất.

Nếu Mỹ tăng đáng kể công suất lọc dầu trong khi nhu cầu không tăng tương ứng, nguồn cung sản phẩm lọc dầu có thể dồi dào hơn.

Trong điều kiện bình thường, điều này có thể làm giảm biên lợi nhuận lọc dầu và tạo áp lực giảm giá các sản phẩm nhiên liệu.

Nhưng giá xăng tại Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Giá dầu thô thế giới có thể tăng.

Nguồn cung quốc tế có thể bị gián đoạn.

Các tuyến vận tải có thể gặp vấn đề.

Các nhà máy lọc dầu có thể phải bảo trì.

Các bang có quy định nhiên liệu riêng.

Thuế và chi phí phân phối cũng ảnh hưởng đến giá bán lẻ.

Vì vậy, thêm nhà máy lọc dầu không đồng nghĩa giá xăng chắc chắn giảm mạnh.

Giá xăng cao hiện nay không nhất thiết là trạng thái kéo dài

Đây chính là điểm khiến các công ty dầu khí không muốn vội vàng xây dựng hàng loạt nhà máy mới.

Một cuộc xung đột địa chính trị có thể khiến giá dầu và nhiên liệu tăng rất nhanh, nhưng không phải cú sốc nào cũng kéo dài nhiều năm.

Nếu tình hình tại Trung Đông ổn định, hoạt động vận tải qua các tuyến quan trọng được khôi phục và nguồn cung từ những nhà sản xuất lớn trở lại bình thường, giá nhiên liệu có thể giảm.

Một doanh nghiệp bỏ hàng tỷ USD xây nhà máy hôm nay có thể phải vận hành cơ sở đó trong nhiều thập kỷ.

Do đó, quyết định đầu tư không thể dựa trên giả định rằng giá xăng hiện tại sẽ duy trì mãi mãi.

Trump muốn giá xăng thấp, nhưng bài toán phức tạp hơn

Mục tiêu của chính quyền Trump về việc tăng năng lực lọc dầu có logic về mặt an ninh năng lượng.

Có thêm công suất trong nước có thể giúp Mỹ giảm một phần phụ thuộc vào năng lực lọc dầu ở nước ngoài và tăng khả năng ứng phó với các cú sốc nguồn cung.

Tuy nhiên, nếu mục tiêu trực tiếp là giảm giá xăng trong vài tháng hoặc một hai năm, xây dựng nhà máy mới gần như không phải công cụ nhanh nhất.

Các biện pháp liên quan đến nguồn cung dầu thô, vận tải, tồn kho, thương mại năng lượng và ổn định chuỗi cung ứng quốc tế có thể tác động nhanh hơn.

Về dài hạn, Mỹ có thể cần cân nhắc lại chiến lược lọc dầu nếu nhu cầu nhiên liệu thay đổi.

Nhưng một quyết định đầu tư trị giá hàng tỷ USD cần nhìn xa hơn giá xăng của một mùa hè hoặc một năm.

Kết luận: Nhà máy lọc dầu mới không phải “liều thuốc” hạ giá xăng tức thì

Nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm mở lại nhà máy lọc dầu đóng cửa, mở rộng các cơ sở hiện hữu và khuyến khích xây dựng nhà máy mới có thể giúp tăng khả năng cung ứng năng lượng của Mỹ trong dài hạn.

Tuy nhiên, điều đó khó giải quyết giá xăng cao trong ngắn hạn.

Nguyên nhân chính là thời gian xây dựng quá dài, chi phí đầu tư quá lớn và triển vọng nhu cầu nhiên liệu của Mỹ đang thay đổi.

Trong khi đó, cú sốc giá hiện tại còn chịu ảnh hưởng mạnh từ nguồn cung lọc dầu toàn cầu, chiến tranh, vận tải và những gián đoạn tại các khu vực sản xuất lớn.

Một nhà máy lọc dầu mới được quyết định hôm nay có thể phải mất nhiều năm mới sản xuất được những thùng nhiên liệu đầu tiên.

Đến thời điểm đó, thị trường dầu mỏ có thể đã hoàn toàn khác.

Đó là lý do các công ty dầu khí Mỹ hiện không vội chạy theo lời kêu gọi xây dựng thêm nhà máy lọc dầu. Họ phải cân nhắc liệu nhu cầu xăng dầu trong tương lai có đủ lớn để đảm bảo hàng tỷ USD vốn đầu tư được thu hồi hay không.

Cuối cùng, giá xăng không được quyết định chỉ bởi số lượng nhà máy lọc dầu. Nó là kết quả của cả một chuỗi cung ứng toàn cầu, từ dầu thô, công suất lọc dầu, vận tải, tồn kho cho đến nhu cầu tiêu thụ.

Vì vậy, nếu mục tiêu là giảm giá xăng ngay lập tức, việc xây thêm nhà máy lọc dầu không phải giải pháp nhanh. Nhưng nếu mục tiêu là củng cố an ninh năng lượng và duy trì năng lực lọc dầu của Mỹ trong nhiều thập kỷ, câu chuyện lại hoàn toàn khác.

Câu hỏi về kế hoạch xây thêm nhà máy lọc dầu cảu Trump

1. Vì sao xây thêm nhà máy lọc dầu không thể làm giá xăng Mỹ giảm ngay?

Một nhà máy lọc dầu mới cần nhiều năm để hoàn thành, từ thiết kế, cấp phép, huy động vốn đến xây dựng và vận hành thử. Vì vậy, công suất mới không thể xuất hiện đủ nhanh để xử lý một đợt tăng giá xăng trong vài tháng.

2. Mỹ có thực sự thiếu nhà máy lọc dầu không?

Mỹ đã giảm đáng kể số lượng nhà máy lọc dầu trong nhiều thập kỷ, nhưng công suất không giảm tương ứng. Nhiều cơ sở nhỏ và kém hiệu quả đã đóng cửa trong khi các nhà máy lớn được nâng cấp và mở rộng.

3. Vì sao giá xăng có thể tăng dù nhà máy lọc dầu Mỹ đang hoạt động gần hết công suất?

Giá xăng phụ thuộc vào cung cầu sản phẩm lọc dầu trên toàn cầu. Các cuộc xung đột và gián đoạn vận tải có thể làm giảm nguồn cung quốc tế, khiến giá xăng và diesel tăng ngay cả khi các nhà máy Mỹ đang hoạt động ở mức cao.

4. Xe điện có ảnh hưởng đến quyết định xây nhà máy lọc dầu mới không?

Có. Sự gia tăng của xe điện, hiệu suất nhiên liệu tốt hơn và xu hướng làm việc từ xa có thể khiến nhu cầu xăng của Mỹ tăng chậm hoặc giảm trong dài hạn. Đây là một trong những rủi ro mà doanh nghiệp phải tính toán trước khi đầu tư nhà máy mới.

5. Nhà máy lọc dầu mới có thể giúp Mỹ tăng an ninh năng lượng không?

Có thể. Công suất lọc dầu trong nước lớn hơn có thể giúp Mỹ tăng khả năng ứng phó với gián đoạn nguồn cung quốc tế. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa giá xăng sẽ luôn thấp hơn vì Mỹ vẫn chịu ảnh hưởng của thị trường dầu mỏ toàn cầu.

6. Yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến giá xăng nhanh hơn việc xây nhà máy mới?

Trong ngắn hạn, giá dầu thô, nguồn cung quốc tế, tình hình địa chính trị, vận tải qua các tuyến quan trọng, tồn kho nhiên liệu và công suất hoạt động của các nhà máy lọc dầu hiện hữu thường có tác động nhanh hơn nhiều so với một dự án nhà máy mới.