Trung Quốc siết thuế tài sản ở nước ngoài: Cuộc săn nguồn thu toàn cầu có thể mới bắt đầu

Trung Quốc dường như đang bước vào một giai đoạn mới trong quản lý tài sản và thu nhập xuyên biên giới, khi Bắc Kinh tăng cường giám sát những khoản tiền, tài sản và nguồn thu của công dân nước này ở nước ngoài.

Theo nhận định của Barclays, các biện pháp gần đây nhằm đánh thuế tài sản và thu nhập ở nước ngoài có thể chỉ là những bước đi đầu tiên trong một chiến dịch rộng lớn hơn.

Nếu xu hướng này tiếp tục, phạm vi giám sát có thể được mở rộng từ các quỹ tín thác, bảo hiểm và thu nhập tài sản sang đầu tư nước ngoài, tiền lương, lợi nhuận từ bất động sản, cổ phiếu, trái phiếu và kim loại quý. Xa hơn, giới phân tích không loại trừ khả năng Trung Quốc xem xét những hình thức thuế liên quan đến thừa kế hoặc tài sản.

Điều này có thể tạo ra thay đổi đáng kể đối với các gia đình giàu có Trung Quốc đang sở hữu một phần tài sản tại Hồng Kông, Singapore hoặc các thị trường quốc tế khác.

Barclays cảnh báo đây có thể mới chỉ là giai đoạn đầu

Yingke Zhou, giám đốc tại Barclays, cho rằng những động thái đánh thuế tài sản ở nước ngoài gần đây có thể là bước khởi đầu cho một hệ thống giám sát chặt chẽ hơn đối với tài sản xuyên biên giới.

Theo lập luận được đưa ra, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc có thể tiếp tục mở rộng phạm vi quản lý sang thu nhập của các nhà xuất khẩu được giữ ở nước ngoài, khoản đầu tư ở nước ngoài và thu nhập từ việc làm.

Về dài hạn, thuế thừa kế hoặc thuế tài sản cũng có thể được đưa vào phạm vi xem xét.

Nếu kịch bản này xảy ra, chính sách thuế của Trung Quốc sẽ tiến gần hơn tới mô hình quản lý tài sản và thu nhập toàn cầu đang được áp dụng tại một số nền kinh tế lớn.

Một luật sư tại Singapore chuyên làm việc với khách hàng Trung Quốc hoạt động xuyên biên giới nhận định các cá nhân và gia đình có tài sản quốc tế cần chuẩn bị cho khả năng việc thực thi thuế sẽ trở nên có hệ thống và lâu dài hơn.

Thay vì chỉ giám sát thụ động, Bắc Kinh có thể chuyển sang một mô hình trong đó tài sản và thu nhập của công dân Trung Quốc được theo dõi chặt chẽ hơn bất kể chúng nằm trong hay ngoài lãnh thổ.

Trung Quốc đang thiếu những loại thuế phổ biến ở nhiều nền kinh tế lớn

Một trong những lý do khiến dư địa cải cách thuế của Trung Quốc còn tương đối lớn là cơ cấu thu ngân sách của nước này khác với nhiều nền kinh tế phát triển.

Theo nghiên cứu được Bank of America dẫn lại, Trung Quốc hiện không áp dụng thuế bất động sản, thuế thừa kế hoặc thuế quà tặng theo cách tương tự một số nền kinh tế lớn như Mỹ, Anh, Nhật Bản và nhiều nước châu Âu.

Doanh thu từ thuế thu nhập cá nhân, thuế vốn và những loại thuế liên quan trực tiếp đến tài sản cũng chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ.

Điều này tạo ra một khoảng trống đáng kể nếu Bắc Kinh muốn tăng nguồn thu từ nhóm người có tài sản lớn.

Các nhà phân tích của Bank of America cho rằng những khoản có khả năng trở thành mục tiêu tiếp theo có thể bao gồm lãi suất từ tài sản ở nước ngoài, tiền lương và lợi nhuận từ bất động sản.

Barclays cũng dự báo phạm vi thực thi có thể tiến tới lợi nhuận từ bất động sản, cổ phiếu, trái phiếu và kim loại quý ở nước ngoài.

Nếu được triển khai, đây sẽ là sự thay đổi đáng chú ý trong cách Trung Quốc tiếp cận tài sản xuyên biên giới.

Hồng Kông và Singapore đứng trước sự thay đổi lớn

Trong nhiều năm, Hồng Kông và Singapore đã đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái quản lý tài sản của người Trung Quốc giàu có.

Hồng Kông đặc biệt phát triển ngành dịch vụ tài chính, ngân hàng tư nhân và quỹ tín thác dựa trên lượng tài sản lớn đến từ khách hàng đại lục.

Singapore cũng trở thành một trung tâm quản lý tài sản quan trọng tại châu Á nhờ hệ thống tài chính phát triển và môi trường pháp lý thuận lợi.

Tuy nhiên, khi Trung Quốc tăng cường giám sát thuế đối với tài sản ở nước ngoài, lợi thế của việc đưa tài sản ra nước ngoài chỉ nhằm giảm nghĩa vụ thuế có thể suy giảm.

Ryan Lin, giám đốc tại Bayfront Law ở Singapore, cho rằng khách hàng Trung Quốc có hoạt động tài chính xuyên biên giới cần chuẩn bị cho một quá trình siết chặt mang tính cơ cấu.

Theo dự báo của ông, trong tương lai việc thực thi có thể tiến tới những cơ chế giống thuế xuất cảnh đối với lợi nhuận vốn chưa thực hiện của người di cư, đồng thời tạo ra những quy định có chức năng tương tự thuế thừa kế hoặc thuế quà tặng.

Đây mới là dự báo của giới phân tích, nhưng nếu trở thành chính sách thực tế, tác động đối với việc hoạch định tài sản của các gia đình giàu có sẽ rất đáng kể.

Trung Quốc đã bắt đầu mở rộng mạng lưới giám sát

Theo nội dung được công bố, chiến dịch tăng cường quản lý tài sản ở nước ngoài của Bắc Kinh đã diễn ra nhanh hơn trong năm nay.

Từ tháng 5, các ngân hàng và công ty môi giới tại Hồng Kông được cho là đã tuân thủ những biện pháp kiểm soát giao dịch xuyên biên giới chặt chẽ hơn, trong đó hạn chế khả năng khách hàng đại lục đầu tư vào một số tài sản ở nước ngoài.

Đến tháng 7, Trung Quốc được cho là đã áp dụng mức thuế thu nhập 20% đối với một số quỹ tín thác ở nước ngoài, qua đó thu hẹp một kẽ hở mà các gia đình giàu có từng sử dụng để quản lý tài sản và lập kế hoạch thừa kế.

Các báo cáo cũng cho biết chính quyền bắt đầu chú ý nhiều hơn đến thu nhập từ bảo hiểm và tiền lương mà công dân Trung Quốc kiếm được ở nước ngoài.

Gần đây hơn, các nhà quản lý áp dụng mức thuế 20% đối với người nước ngoài nhận cổ tức từ các công ty có vốn đầu tư nước ngoài, một chính sách được xem là dấu hiệu cho thấy việc thực thi nghĩa vụ thuế đang được mở rộng.

Một luật sư tại Hồng Kông nhận định những thay đổi tương đối nhanh này phản ánh mức độ cấp bách ngày càng cao của chính quyền trong việc tìm kiếm và quản lý các nguồn thu mới.

Vì sao Trung Quốc tăng cường thu thuế vào thời điểm này?

Một trong những nguyên nhân quan trọng nằm ở tình trạng suy yếu kéo dài của thị trường bất động sản Trung Quốc.

Trong nhiều năm, bán quyền sử dụng đất là nguồn thu quan trọng của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, thị trường bất động sản suy giảm khiến doanh số đất đai giảm mạnh, tạo thêm áp lực lên ngân sách địa phương.

Trong khi đó, nhu cầu chi tiêu cho các lĩnh vực chiến lược như công nghệ cao, sản xuất tiên tiến, chất bán dẫn, năng lượng và đổi mới sáng tạo vẫn rất lớn.

Theo ước tính của Barclays được nêu trong báo cáo, doanh thu chính phủ Trung Quốc đã giảm xuống khoảng 20% GDP vào năm 2025, từ mức khoảng 26% năm 2021.

Trong khi đó, chi tiêu chính phủ chỉ giảm nhẹ, từ khoảng 31% GDP năm 2021 xuống khoảng 29% vào năm 2025.

Khoảng cách giữa nguồn thu và nhu cầu chi tiêu khiến việc tìm kiếm những nguồn thu mới trở thành vấn đề ngày càng cấp thiết.

Kyle Chan, chuyên gia cấp cao tại Viện Brookings, cho rằng chính quyền địa phương Trung Quốc đang phải đối mặt với áp lực ngân sách và cần thêm các nguồn thu.

Điều này giúp giải thích vì sao tài sản và thu nhập xuyên biên giới, vốn trước đây khó theo dõi và thực thi, ngày càng trở thành mục tiêu quan trọng.

Dòng vốn ra nước ngoài đạt mức rất lớn

Một yếu tố khác khiến Bắc Kinh quan tâm đến tài sản ở nước ngoài là tốc độ dòng vốn chảy ra khỏi Trung Quốc.

Theo Yingke Zhou, dòng vốn ròng chảy ra được ước tính đạt gần 780 tỷ USD trong năm 2025, vượt mức đỉnh khoảng 630 tỷ USD từng ghi nhận vào năm 2015.

Dòng vốn này phản ánh nhiều yếu tố, trong đó có việc người dân tích lũy tài sản ở nước ngoài và doanh nghiệp, cá nhân tăng đầu tư ra thị trường quốc tế.

Đối với Bắc Kinh, việc một lượng tài sản lớn được chuyển ra nước ngoài tạo ra hai vấn đề.

Thứ nhất, chính phủ khó quản lý và đánh thuế những khoản thu nhập phát sinh từ các tài sản đó.

Thứ hai, dòng vốn ra ngoài có thể làm giảm lượng tiền sẵn có trong hệ thống tài chính nội địa, trong khi Trung Quốc đang muốn tăng cường nguồn vốn cho thị trường trong nước.

Zhou cho rằng các quỹ tín thác và hợp đồng bảo hiểm ở nước ngoài đại diện cho một lượng tài sản đáng kể nhưng trước đây tương đối khó xác định và thực thi nghĩa vụ thuế.

Hàng trăm tỷ USD tài sản có thể nằm trong các quỹ tín thác ở nước ngoài

Theo một báo cáo của KPMG được nội dung gốc dẫn lại, hơn một nửa số người siêu giàu tại Trung Quốc sử dụng các quỹ tín thác gia đình ở nước ngoài để quản lý tài sản.

Quy mô tài sản liên quan có thể lên tới hàng trăm tỷ USD.

Các quỹ tín thác từ lâu được sử dụng để bảo vệ tài sản, lập kế hoạch kế thừa và quản lý tài sản giữa nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, khi cơ quan quản lý tăng cường trao đổi dữ liệu và thực thi nghĩa vụ thuế xuyên biên giới, việc sở hữu tài sản thông qua các cấu trúc pháp lý ở nước ngoài không đồng nghĩa với việc chủ sở hữu hoàn toàn nằm ngoài phạm vi quản lý thuế.

Đây là lý do những thay đổi mới có thể tác động mạnh đến cách giới giàu có Trung Quốc tổ chức tài sản trong tương lai.

Bắc Kinh muốn giữ vốn trong nước?

Ngoài mục tiêu tăng thu ngân sách, việc siết tài sản ở nước ngoài còn có thể phục vụ một mục tiêu rộng hơn: giữ nguồn vốn trong nền kinh tế Trung Quốc.

Dan Wang, giám đốc khu vực Trung Quốc của Eurasia Group, cho rằng việc tăng cường thực thi thuế có thể hỗ trợ nỗ lực giữ vốn đầu tư trong nước và phát triển thị trường vốn nội địa.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Bắc Kinh muốn huy động nguồn lực cho đổi mới công nghệ.

Các ngành như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot, xe điện, năng lượng mới và sản xuất công nghệ cao đòi hỏi lượng vốn rất lớn.

Nếu một phần đáng kể tài sản tư nhân tiếp tục được chuyển ra nước ngoài, khả năng huy động vốn trong nước cho những lĩnh vực chiến lược có thể bị ảnh hưởng.

Do đó, chính sách thuế không chỉ nhằm tăng ngân sách mà còn có thể trở thành một công cụ để định hướng dòng vốn.

Khoảng cách thuế với OECD vẫn còn lớn

Theo Bank of America, tỷ lệ thuế trên GDP của Trung Quốc đạt khoảng 19,5% vào năm 2024, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 34% của OECD.

Khoảng cách này cho thấy Bắc Kinh vẫn còn dư địa để tăng tỷ trọng thuế trực tiếp và nâng cao hiệu quả thu thuế.

Tuy nhiên, tăng thuế không phải là một bài toán đơn giản.

Nếu chính sách được triển khai quá nhanh hoặc thiếu minh bạch, nó có thể khiến các hộ gia đình giàu có tăng động lực chuyển tài sản ra ngoài trước khi những quy định mới có hiệu lực.

Ngược lại, nếu chính sách được triển khai theo lộ trình rõ ràng, tăng cường trao đổi dữ liệu và đồng bộ với các trung tâm tài chính như Hồng Kông và Singapore, khả năng thực thi có thể cao hơn.

Thông điệp dành cho giới giàu có Trung Quốc

Kyle Chan của Brookings cho rằng những biện pháp gần đây đang gửi một thông điệp rõ ràng hơn tới nhóm cư dân giàu có nhất Trung Quốc: nên cân nhắc kỹ việc đưa tài sản ra nước ngoài chỉ với mục đích tránh nghĩa vụ thuế.

Những hành động trước đây có thể từng được xem là ít được chú ý giờ đây có khả năng trở thành trọng tâm của hoạt động quản lý.

Nếu dự báo của Barclays và Bank of America trở thành hiện thực, Trung Quốc có thể tiến tới một hệ thống trong đó tài sản ở nước ngoài của công dân được theo dõi và đánh thuế chặt chẽ hơn.

Khi đó, cuộc tranh luận sẽ không còn chỉ xoay quanh thuế thu nhập cá nhân mà có thể mở rộng sang thuế tài sản, thuế thừa kế, thuế quà tặng, thuế đối với lợi nhuận vốn và thậm chí các quy định tương tự thuế xuất cảnh.

Cuộc săn nguồn thu thuế toàn cầu có thể chỉ mới bắt đầu

Điểm đáng chú ý nhất trong các động thái gần đây là chúng có thể chưa phải đích đến cuối cùng của chính sách thuế Trung Quốc.

Nếu Bắc Kinh tiếp tục đối mặt với áp lực ngân sách, nhu cầu vốn cho công nghệ và dòng vốn chảy ra nước ngoài ở mức cao, việc tăng cường quản lý tài sản xuyên biên giới có thể trở thành một xu hướng dài hạn.

Điều này sẽ tác động không chỉ đến giới siêu giàu mà còn đến doanh nghiệp, nhà đầu tư, người lao động có thu nhập quốc tế và những gia đình sử dụng cấu trúc tài sản ở Hồng Kông, Singapore hoặc các trung tâm tài chính khác.

Với Trung Quốc, bài toán hiện nay không đơn thuần là thu thêm thuế, mà còn là làm thế nào để cân bằng giữa tăng nguồn thu, giữ vốn trong nước, phát triển thị trường tài chính và duy trì sức hấp dẫn của nền kinh tế.

Nếu những thay đổi tiếp tục được mở rộng, cuộc săn nguồn thu thuế xuyên biên giới của Trung Quốc có thể mới chỉ đang bắt đầu.

Câu hỏi về việc Trung Quốc đánh thuế tài sản ở nước ngoài

1. Vì sao Trung Quốc đang tăng cường đánh thuế tài sản ở nước ngoài?

Một nguyên nhân quan trọng là áp lực ngân sách ngày càng lớn trong bối cảnh thị trường bất động sản suy yếu và nguồn thu từ bán đất giảm. Đồng thời, chính phủ cần thêm nguồn lực để đầu tư vào các ngành công nghệ chiến lược.

2. Những tài sản nào có thể trở thành mục tiêu tiếp theo?

Theo các nhận định được dẫn lại, phạm vi có thể mở rộng sang thu nhập từ đầu tư nước ngoài, tiền lương, lợi nhuận bất động sản, cổ phiếu, trái phiếu, kim loại quý và về dài hạn có thể bao gồm thuế thừa kế hoặc thuế tài sản.

3. Hồng Kông và Singapore có thể bị ảnh hưởng như thế nào?

Hai trung tâm tài chính này từ lâu thu hút lượng lớn tài sản của người Trung Quốc giàu có. Nếu Bắc Kinh tăng cường giám sát thuế xuyên biên giới, các cấu trúc tài sản đặt tại Hồng Kông và Singapore có thể chịu yêu cầu kê khai và tuân thủ chặt chẽ hơn.

4. Trung Quốc hiện có thuế thừa kế và thuế tài sản giống Mỹ hay châu Âu không?

Theo nội dung nghiên cứu được dẫn lại, Trung Quốc hiện chưa có hệ thống thuế bất động sản, thừa kế và quà tặng tương đương nhiều nền kinh tế phát triển. Đây cũng là một trong những lý do giới phân tích cho rằng Bắc Kinh còn dư địa cải cách thuế.

5. Vì sao dòng vốn ra nước ngoài lại khiến chính quyền Trung Quốc quan tâm?

Dòng vốn ra nước ngoài lớn khiến chính phủ khó theo dõi và thu thuế đối với thu nhập phát sinh từ những tài sản đó. Đồng thời, việc vốn rời khỏi thị trường nội địa có thể làm giảm nguồn lực dành cho đầu tư và phát triển các ngành chiến lược trong nước.

6. Việc Trung Quốc siết thuế tài sản ở nước ngoài có phải là một cuộc cải cách thuế toàn diện?

Chưa thể khẳng định. Các chuyên gia được dẫn lại mới xem những biện pháp hiện tại là dấu hiệu cho khả năng mở rộng giám sát trong tương lai. Quy mô và phạm vi thực tế sẽ phụ thuộc vào chính sách cụ thể mà Bắc Kinh ban hành và cách thực thi trong những năm tới.