Trung Quốc công bố 31 vụ sai phạm nghiên cứu khoa học: Nhiều khoản tài trợ bị thu hồi, hàng loạt nhà nghiên cứu bị đình chỉ

Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc (NSFC) vừa công bố đợt báo cáo vụ việc thứ hai trong năm 2026, tập trung vào các hành vi sai phạm và vi phạm quy định trong hoạt động nghiên cứu khoa học.

Theo nội dung được công bố trên trang web chính thức của NSFC và được The Paper phát hiện, báo cáo đề cập tới 31 trường hợp liên quan đến các hành vi vi phạm tính liêm chính trong nghiên cứu. Đáng chú ý, nhiều trường hợp không chỉ bị khiển trách công khai hoặc đình chỉ quyền đăng ký đề tài mà còn phải thu hồi các dự án được tài trợ và hoàn trả số tiền đã giải ngân.

Các hành vi bị xử lý trải rộng từ đạo văn, làm giả và sửa đổi dữ liệu, mua bán dữ liệu thí nghiệm, sử dụng trái phép tên tác giả, thuê bên thứ ba viết hồ sơ xin tài trợ cho đến vi phạm quy định về đánh giá dự án.

Động thái này cho thấy Trung Quốc đang tiếp tục tăng cường kiểm soát tính liêm chính học thuật trong bối cảnh nước này đặt mục tiêu trở thành một cường quốc khoa học và công nghệ.

NSFC: Liêm chính nghiên cứu là nền tảng của đổi mới khoa học

Trong thông báo, Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc nhấn mạnh rằng tính liêm chính trong nghiên cứu là nền tảng của đổi mới khoa học và công nghệ.

NSFC kêu gọi các nhà nghiên cứu tuân thủ đạo đức học thuật, thực hiện nghiêm các nguyên tắc đạo đức khoa học và duy trì tính trung thực trong toàn bộ quá trình nghiên cứu.

Trách nhiệm này không chỉ thuộc về từng nhà khoa học.

Các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và đơn vị chủ trì dự án cũng được yêu cầu thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý của mình trong các giai đoạn từ:

• Nộp hồ sơ dự án.
• Thẩm định và đánh giá.
• Triển khai nghiên cứu.
• Quản lý nguồn kinh phí.
• Công bố kết quả.
• Quản lý dữ liệu và tài liệu nghiên cứu.

Đặc biệt, các đơn vị thực hiện những dự án khoa học và công nghệ trọng điểm quốc gia phải tăng cường cơ chế giám sát để phát hiện sai phạm ngay từ sớm.

NSFC cho biết sẽ tiếp tục điều tra và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm.

Đối với các cá nhân chịu trách nhiệm, một trong những biện pháp đáng chú ý là đưa hành vi vi phạm nghiêm trọng vào cơ sở dữ liệu về sai phạm nghiên cứu. Các đơn vị không hoàn thành trách nhiệm quản lý cũng có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định.

Những sai phạm nào bị phát hiện?

Danh sách được công bố cho thấy các vi phạm có mức độ và hình thức rất khác nhau.

Một số trường hợp liên quan trực tiếp đến hồ sơ xin tài trợ. Một số khác xuất hiện trong quá trình công bố bài báo khoa học. Nhiều vụ việc lại liên quan đến dữ liệu thí nghiệm hoặc quyền tác giả.

Thuê bên thứ ba viết hồ sơ xin tài trợ

Zhang Hao, đến từ một trường đại học ở tỉnh Sơn Đông, bị phát hiện đã ủy thác cho bên thứ ba viết đơn xin tài trợ vào các năm 2020, 2022 và 2023.

Theo quyết định xử lý, người này bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia các dự án NSFC trong 5 năm, từ ngày 23/12/2025 đến 22/12/2030, đồng thời bị khiển trách công khai.

Trường hợp này cho thấy NSFC không chỉ kiểm tra kết quả nghiên cứu mà còn quan tâm đến tính trung thực của toàn bộ quy trình xin tài trợ.

Mua bán dữ liệu và làm giả kết quả nghiên cứu

Wen Zhili, đến từ một trường đại học ở Giang Tây, bị phát hiện liên quan đến nhiều hành vi nghiêm trọng như mua bán bài báo và dữ liệu, lạm dụng kinh phí dự án, sử dụng tên người khác làm tác giả mà không được phép và làm giả hoặc sửa đổi cơ sở nghiên cứu trong hồ sơ xin tài trợ.

Hai dự án liên quan bị thu hồi, số tiền đã giải ngân bị thu hồi và quyền đăng ký, tham gia các dự án NSFC bị đình chỉ trong 5 năm.

Đây là một trong những nhóm sai phạm nghiêm trọng nhất được đề cập trong báo cáo.

Đạo văn và nộp bài hộ

Một bài báo của Gu Binxian và cộng sự tại một trường đại học ở Giang Tô bị phát hiện có vấn đề liên quan đến việc nộp bài hộ và đạo văn.

Dự án tài trợ liên quan bị thu hồi, tiền đã giải ngân bị thu hồi. Người nộp đơn bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia dự án NSFC trong 5 năm và bị khiển trách công khai.

Các trường hợp khác cũng liên quan đến đạo văn, bao gồm các công bố của Cheng Lufeng, Xu Qi và cộng sự tại một trường đại học ở Tân Cương. Dự án tài trợ liên quan bị thu hồi, kinh phí được giải ngân bị thu hồi và các cá nhân liên quan bị đình chỉ quyền tham gia dự án trong 5 năm.

Làm giả, sửa đổi dữ liệu trở thành nhóm vi phạm nổi bật

Một điểm đáng chú ý trong danh sách là số lượng trường hợp liên quan đến làm giả hoặc sửa đổi dữ liệu nghiên cứu.

Các bài báo của Cao Xiaocheng, Quan Meifang và những người khác từ hai trường đại học ở Hồ Nam bị phát hiện có bằng chứng liên quan đến mua bán dữ liệu thí nghiệm và làm giả hoặc sửa đổi dữ liệu.

Những người liên quan bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia dự án NSFC trong 3 năm và bị khiển trách công khai.

Tương tự, Li Zhuoyu, La Xiaoqin và cộng sự từ một trường đại học ở Sơn Tây bị phát hiện có hành vi làm giả, sửa đổi và đạo văn kết quả nghiên cứu của người khác.

Hai dự án liên quan bị thu hồi, tiền đã giải ngân bị thu hồi và quyền tham gia dự án bị đình chỉ trong 3 năm.

Một số trường hợp khác tại Hà Nam, Hồ Bắc, Giang Tô, Cát Lâm và các địa phương khác cũng bị xử lý vì làm giả hoặc sửa đổi dữ liệu.

Không chỉ nhà nghiên cứu, cả tổ chức cũng bị xử lý

Một điểm quan trọng trong thông báo của NSFC là trách nhiệm không dừng lại ở cá nhân.

Trong quá trình giám sát Dự án Khoa học và Công nghệ Trọng điểm Quốc gia “Khoa học Não bộ và Nghiên cứu Mô phỏng Não bộ”, Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Thượng Hải bị xác định không thực hiện hiệu quả trách nhiệm quản lý và giám sát.

Một số đơn vị tham gia dự án không nộp dữ liệu tài chính theo yêu cầu trong quá trình giám sát.

Theo các quy định liên quan, Trung tâm Sức khỏe Tâm thần Thượng Hải bị cảnh cáo, yêu cầu khắc phục trong thời hạn quy định và bị chỉ trích công khai.

Điều này cho thấy cơ chế quản lý nghiên cứu tại Trung Quốc đang hướng đến nguyên tắc: đơn vị chủ trì phải chịu trách nhiệm đối với chất lượng quản trị của cả hệ thống, thay vì chỉ xử lý cá nhân khi sai phạm xảy ra.

Có trường hợp bị cấm tham gia dự án tới 7 năm

Trong danh sách xử lý, một số trường hợp có mức kỷ luật đặc biệt nghiêm khắc.

Wang Chenghai và Zhou Jun, cùng các cộng sự tại một trường đại học ở Giang Tô, bị phát hiện liên quan đến đạo văn, bịa đặt và xuyên tạc.

Wang Chenghai bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia các dự án NSFC trong 7 năm, từ ngày 8/4/2026 đến 7/4/2033.

Đồng thời, tư cách chuyên gia đánh giá các dự án NSFC của người này cũng bị đình chỉ trong 5 năm.

Zhou Jun bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia các dự án NSFC trong 3 năm.

Một trường hợp khác là Jin Jiali, liên quan đến dữ liệu nghiên cứu giả mạo và bị sửa đổi. Người này bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia các dự án NSFC trong 7 năm, từ ngày 26/5/2026 đến 25/5/2033.

Những mức xử lý này cho thấy NSFC coi việc thao túng dữ liệu nghiên cứu là vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của hệ thống khoa học.

Vi phạm quy trình đánh giá dự án cũng bị xử lý nặng

Không chỉ dữ liệu hay bài báo, tính bảo mật và công bằng trong quá trình đánh giá dự án cũng nằm trong phạm vi giám sát.

Liao Bo, đến từ một trường đại học ở Hải Nam, bị xác định đã làm rò rỉ thông tin đánh giá dự án, yêu cầu thông tin đánh giá từ các chuyên gia có khả năng tham gia đánh giá hồ sơ của mình và người khác, đồng thời nhận hối lộ.

Theo quyết định xử lý, người này bị đình chỉ quyền nộp đơn và tham gia các dự án NSFC trong 5 năm.

Đồng thời, tư cách chuyên gia đánh giá dự án NSFC cũng bị đình chỉ trong 5 năm.

Đây là một nhóm sai phạm đặc biệt nhạy cảm bởi tính công bằng của quá trình đánh giá quyết định trực tiếp đến việc phân bổ nguồn lực nghiên cứu.

Nếu thông tin đánh giá bị tiết lộ hoặc có sự can thiệp vào quá trình thẩm định, tính cạnh tranh và khách quan của toàn bộ hệ thống tài trợ khoa học có thể bị ảnh hưởng.

Sinh viên cũng không nằm ngoài phạm vi xử lý

Danh sách NSFC cũng cho thấy các quy định về liêm chính nghiên cứu được áp dụng đối với cả sinh viên.

Yang Xiaofei, một sinh viên tại một trường đại học ở Hà Nam, bị phát hiện đạo văn trong đơn xin tài trợ.

Hồ sơ xin tài trợ bị thu hồi và không được cấp kinh phí. Đồng thời, người này bị loại khỏi việc nộp đơn và tham gia các dự án NSFC trong 3 năm.

Fu Yu, cũng là sinh viên tại một trường đại học ở Hà Nam, bị phát hiện nộp hồ sơ xin tài trợ năm 2025 có chứa kết quả nghiên cứu giả mạo.

Hồ sơ liên quan bị thu hồi, khoản tiền đã giải ngân bị thu hồi và quyền tham gia các dự án NSFC bị đình chỉ trong 3 năm.

Những trường hợp này gửi đi thông điệp rằng liêm chính học thuật phải được xây dựng từ giai đoạn đào tạo, thay vì chỉ trở thành yêu cầu khi một nhà nghiên cứu đã có vị trí chuyên môn cao.

Vì sao Trung Quốc đặc biệt chú trọng liêm chính nghiên cứu?

Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh đó, chất lượng của hệ thống nghiên cứu không chỉ phụ thuộc vào số lượng bài báo, bằng sáng chế hoặc dự án được cấp vốn mà còn phụ thuộc vào độ tin cậy của dữ liệu và kết quả khoa học.

Nếu dữ liệu bị làm giả, nghiên cứu bị đạo văn hoặc nguồn tài trợ bị sử dụng không đúng mục đích, hậu quả có thể vượt ra ngoài phạm vi một bài báo.

Một nghiên cứu sai có thể được các nhóm khác sử dụng làm nền tảng cho nghiên cứu tiếp theo. Một dữ liệu giả có thể khiến các kết luận khoa học bị sai lệch. Một hồ sơ tài trợ không trung thực có thể khiến nguồn lực bị phân bổ sai đối tượng.

Vì vậy, việc xử lý các vụ sai phạm không đơn thuần là hoạt động kỷ luật.

Nó còn là cách bảo vệ chất lượng của hệ sinh thái khoa học quốc gia.

Hàng loạt dự án bị thu hồi tiền đã giải ngân

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của đợt công bố này là NSFC không chỉ đình chỉ cá nhân.

Trong nhiều trường hợp, các dự án được tài trợ cũng bị thu hồi, đồng thời số tiền đã giải ngân phải được thu hồi.

Các nhóm vi phạm dẫn tới biện pháp này bao gồm:

• Đạo văn.
• Làm giả dữ liệu.
• Sửa đổi dữ liệu.
• Mua bán dữ liệu thí nghiệm.
• Làm giả kết quả nghiên cứu.
• Sử dụng trái phép tên tác giả.
• Sai phạm nghiêm trọng trong hồ sơ tài trợ.

Điều đó cho thấy tiền tài trợ khoa học đang được xem xét không chỉ dưới góc độ ngân sách mà còn như một nguồn lực phải được quản lý dựa trên sự trung thực và trách nhiệm.

Bài học lớn đối với hệ thống nghiên cứu

Từ danh sách các vụ việc được công bố, có thể thấy một xu hướng rõ ràng: liêm chính nghiên cứu đang trở thành một phần không thể tách rời của quản trị khoa học.

Một hệ thống nghiên cứu hiện đại cần nhiều hơn phòng thí nghiệm, thiết bị và ngân sách.

Nó cần:

1. Quy trình xin tài trợ minh bạch.
2. Cơ chế đánh giá độc lập.
3. Quản lý dữ liệu nghiêm ngặt.
4. Kiểm soát nguồn tiền.
5. Cơ chế phát hiện đạo văn.
6. Kiểm tra tính xác thực của dữ liệu.
7. Quy định rõ về quyền tác giả.
8. Trách nhiệm cụ thể của các tổ chức chủ quản.
9. Chế tài đủ mạnh để ngăn ngừa vi phạm.
10. Cơ chế khắc phục hậu quả khi sai phạm được phát hiện.

Việc công khai các trường hợp xử lý cũng có thể đóng vai trò răn đe đối với những người có ý định gian lận trong tương lai.

Một số trường hợp nổi bật khác trong danh sách

Bên cạnh các vụ việc nghiêm trọng kể trên, báo cáo còn đề cập nhiều trường hợp liên quan đến sử dụng hình ảnh không đúng quy cách, đạo văn, sử dụng tên người khác trái phép và mua bán dữ liệu.

Zhu Limin và Wu Junzi bị xử lý liên quan đến việc sử dụng hình ảnh không đúng cách; dự án tài trợ liên quan bị thu hồi và quyền tham gia dự án bị đình chỉ trong 3 năm.

Wang Zengjun và cộng sự tại một trường đại học ở Giang Tô cũng bị phát hiện sử dụng hình ảnh không đúng quy cách và đạo văn. Dự án tài trợ liên quan bị thu hồi và kinh phí đã giải ngân được thu hồi.

Shi Guangjun và cộng sự tại một trường đại học ở Sơn Đông bị xử lý vì liên quan đến mua bán dữ liệu nghiên cứu.

Jiang Long và cộng sự tại một trường đại học ở Cát Lâm bị phát hiện đạo văn và làm sai lệch dữ liệu, dẫn đến việc đình chỉ quyền tham gia các dự án NSFC trong 5 năm.

Zheng Hao, Chen Quan và cộng sự tại một trường đại học ở Thiên Tân cũng bị xử lý sau khi bài báo được xác định có dữ liệu được ước tính, tái sử dụng hoặc dán không chính xác. Các dự án liên quan bị thu hồi và tiền đã giải ngân bị thu hồi; Zheng Hao bị đình chỉ quyền tham gia dự án trong 7 năm, còn Chen Quan bị đình chỉ trong 5 năm.

Đợt công bố mới của Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc cho thấy Bắc Kinh đang tiếp tục siết chặt kỷ luật và tính liêm chính trong nghiên cứu khoa học.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng trường hợp bị xử lý mà còn ở mức độ đa dạng của các hành vi vi phạm. Từ đạo văn, mua bán dữ liệu, làm giả kết quả, sử dụng tên tác giả trái phép đến thao túng quy trình đánh giá, nhiều mắt xích trong chuỗi nghiên cứu đều được đưa vào diện giám sát.

Đặc biệt, việc thu hồi các dự án và số tiền đã giải ngân cho thấy hậu quả tài chính có thể đi kèm với chế tài học thuật. Trong những trường hợp nghiêm trọng, cá nhân còn có thể bị đình chỉ quyền đăng ký và tham gia các dự án NSFC tới 7 năm, thậm chí bị tước tư cách chuyên gia đánh giá.

Đối với một quốc gia đang tăng tốc đầu tư vào khoa học và công nghệ, việc bảo vệ chất lượng dữ liệu và độ tin cậy của nghiên cứu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Thông điệp mà NSFC đưa ra tương đối rõ ràng: đổi mới khoa học không thể được xây dựng trên dữ liệu giả, đạo văn hoặc những hồ sơ tài trợ thiếu trung thực.

Khi Trung Quốc tiếp tục đặt khoa học và công nghệ ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, việc xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu minh bạch, có trách nhiệm và đáng tin cậy sẽ trở thành một trong những điều kiện quan trọng để biến nguồn vốn đầu tư khổng lồ thành những kết quả khoa học thực chất.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc là gì?

Quỹ Khoa học Tự nhiên Quốc gia Trung Quốc, thường được viết tắt là NSFC, là cơ quan quan trọng trong hệ thống tài trợ nghiên cứu khoa học tự nhiên của Trung Quốc. Quỹ hỗ trợ nhiều dự án nghiên cứu tại các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở khoa học.

Có bao nhiêu trường hợp sai phạm được NSFC công bố?

Theo thông báo được đề cập trong nội dung nguồn, đợt báo cáo thứ hai năm 2026 bao gồm 31 trường hợp. Tuy nhiên, danh sách chi tiết được cung cấp trong nội dung hiện chỉ đánh số đến trường hợp XXIX, tức 29 trường hợp.

Những hành vi sai phạm phổ biến là gì?

Các hành vi được đề cập gồm đạo văn, làm giả hoặc sửa đổi dữ liệu, mua bán dữ liệu thí nghiệm, sử dụng tên người khác trái phép, thuê bên thứ ba viết hồ sơ xin tài trợ, sử dụng hình ảnh không đúng quy cách và can thiệp vào quy trình đánh giá dự án.

NSFC có thu hồi tiền tài trợ hay không?

Có. Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, dự án tài trợ bị thu hồi và số tiền đã giải ngân cũng bị yêu cầu thu hồi.

Thời gian đình chỉ quyền tham gia dự án kéo dài bao lâu?

Tùy mức độ vi phạm. Trong các trường hợp được nêu, thời gian đình chỉ có thể là 3 năm, 5 năm hoặc thậm chí 7 năm.

Vì sao việc làm giả dữ liệu nghiên cứu nguy hiểm?

Dữ liệu giả có thể dẫn đến kết luận khoa học sai lệch, khiến các nghiên cứu tiếp theo dựa trên nền tảng không chính xác và làm lãng phí nguồn lực nghiên cứu. Trong các lĩnh vực y tế, sinh học hoặc công nghệ, hậu quả thậm chí có thể ảnh hưởng đến thực tiễn ứng dụng.