Từ cuộc chiến thuốc lá đến Meta: Chiến thuật 246 tỷ USD có thể được dùng để đối phó mạng xã hội?

Meta đang đối mặt với làn sóng kiện tụng chưa từng có liên quan đến tác động của Facebook và Instagram đối với trẻ em và thanh thiếu niên. Cựu Tổng chưởng lý Mississippi Mike Moore, người từng đóng vai trò quan trọng trong thỏa thuận 246 tỷ USD với ngành thuốc lá năm 1998, đang tham gia xây dựng một chiến lược dàn xếp quy mô lớn hơn. Nhưng liệu “công thức thuốc lá” có thể áp dụng cho mạng xã hội?

Mike Moore và cuộc chiến mới với ngành công nghiệp mạng xã hội

Gần ba thập kỷ sau khi góp phần dẫn đầu cuộc chiến pháp lý chống các tập đoàn thuốc lá lớn tại Mỹ, cựu Tổng chưởng lý bang Mississippi Mike Moore đang đứng trước một cuộc đối đầu mới: ngành công nghiệp mạng xã hội.

Nếu như thuốc lá từng trở thành tâm điểm của các vụ kiện liên quan đến sức khỏe cộng đồng, thì Facebook, Instagram, TikTok và các nền tảng khác hiện phải đối mặt với ngày càng nhiều cáo buộc cho rằng những sản phẩm kỹ thuật số của họ có thể gây nghiện và tạo ra tác động tiêu cực đối với trẻ em, thanh thiếu niên.

Trong tuần này, Meta đã đồng ý trả khoảng 17 tỷ USD trong một thỏa thuận dàn xếp với liên minh các tổng chưởng lý tiểu bang. Đây được xem là một bước ngoặt quan trọng trong làn sóng kiện tụng nhằm vào công ty mẹ của Facebook và Instagram.

Mike Moore, người từng đóng vai trò quan trọng trong thỏa thuận dàn xếp trị giá 246 tỷ USD với các công ty thuốc lá năm 1998, cho rằng những kinh nghiệm từ cuộc chiến trước đây có thể cung cấp một khuôn mẫu cho vấn đề mới.

Ông hiện đang sử dụng kinh nghiệm pháp lý của mình để hỗ trợ các tổng chưởng lý tiểu bang trong việc xây dựng một thỏa thuận dàn xếp tổng thể tiềm năng với ngành công nghiệp mạng xã hội.

Thỏa thuận 17 tỷ USD với Meta có ý nghĩa gì?

Vụ dàn xếp với Meta diễn ra chỉ hơn một tuần sau khi phiên tòa liên bang tại Oakland, California bắt đầu.

Vụ kiện do Tổng chưởng lý California Rob Bonta đồng chủ trì phía nguyên đơn, được đưa ra từ năm 2023. Các nguyên đơn cáo buộc Meta vi phạm luật liên bang và luật tiểu bang, trong đó có Đạo luật Bảo vệ Quyền riêng tư Trực tuyến của Trẻ em (COPPA) cùng nhiều quy định bảo vệ người tiêu dùng khác.

Trọng tâm của vụ việc là cáo buộc Meta đã không giải quyết đầy đủ những tác động tiêu cực mà Facebook và Instagram có thể gây ra đối với sức khỏe tâm thần của trẻ em và thanh thiếu niên.

Theo thỏa thuận, Meta đồng ý thực hiện một loạt thay đổi đối với cách thanh thiếu niên sử dụng các ứng dụng của công ty.

Các biện pháp bao gồm:

• Giới hạn thời gian sử dụng hàng ngày đối với thanh thiếu niên.
• “Chặn sử dụng vào ban đêm” đối với người dùng trẻ tuổi.
• Tăng cường các biện pháp xác minh độ tuổi.
• Bổ sung các công cụ dành cho phụ huynh và người giám hộ.
• Sử dụng kiểm toán viên độc lập để giám sát việc tuân thủ.

Cơ chế giám sát dự kiến kéo dài 5 năm, qua đó tạo ra một lớp kiểm tra độc lập đối với việc Meta thực hiện các cam kết.

Mike Moore đánh giá thỏa thuận với các bang là một bước tiến lớn đầu tiên nhằm bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, theo ông, đây mới chỉ là điểm khởi đầu.

Vì sao Moore muốn một thỏa thuận lớn hơn?

Lý tưởng mà Moore theo đuổi không chỉ dừng lại ở một công ty.

Với tư cách đồng lãnh đạo của Attention Initiative, một tổ chức phi lợi nhuận mới thành lập, ông nhìn thấy cơ hội xây dựng một thỏa thuận có thể liên quan đến nhiều công ty công nghệ hơn, đồng thời đưa ra những biện pháp khắc phục có quy mô lớn.

Một trong những đề xuất đáng chú ý là thành lập một quỹ giáo dục công cộng quốc gia lâu dài.

Mục tiêu của quỹ là hỗ trợ các chương trình giáo dục và phòng ngừa nhằm giảm số lượng thanh thiếu niên trở thành nạn nhân của chứng nghiện và những tác hại được cho là liên quan đến việc sử dụng mạng xã hội.

Moore cho rằng thay vì để từng thành phố, quận, học khu và tiểu bang tự triển khai những chương trình riêng biệt, một chương trình quy mô quốc gia có thể tránh được việc nguồn lực bị phân tán.

Theo cách tiếp cận này, bài toán không chỉ là buộc các công ty thay đổi sản phẩm, mà còn phải giáo dục người dùng và phòng ngừa tác hại từ sớm.

“Công thức thuốc lá” có thể áp dụng cho Meta và TikTok?

Đây là câu hỏi lớn nhất.

Năm 1998, các công ty thuốc lá lớn tại Mỹ đạt thỏa thuận dàn xếp trị giá khoảng 246 tỷ USD với các bang. Thỏa thuận này trở thành một trong những cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử kiện tụng doanh nghiệp và y tế công cộng của Mỹ.

Nhiều người từng tham gia cuộc chiến đó hiện nhìn thấy những điểm tương đồng với ngành mạng xã hội.

Cả hai đều liên quan đến những sản phẩm được sử dụng rộng rãi, có sức hấp dẫn lớn đối với người tiêu dùng và bị cáo buộc rằng các công ty có thể đã không làm đủ để giảm thiểu những tác động tiêu cực.

Tuy nhiên, sự tương đồng cũng có giới hạn rất rõ.

Jonathan Caulkins, giáo sư chính sách công tại Heinz College thuộc Đại học Carnegie Mellon, cho rằng thuốc lá là một sản phẩm tương đối ổn định.

“Thuốc lá vẫn là thuốc lá.”

Trong khi đó, công nghệ tiêu dùng liên tục thay đổi. Facebook, TikTok, YouTube và các nền tảng khác không đứng yên; sản phẩm, thuật toán, tính năng và mô hình kinh doanh có thể thay đổi nhanh chóng.

Đặc biệt, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đang khiến ranh giới giữa mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, chatbot, trợ lý ảo và các dịch vụ kỹ thuật số ngày càng trở nên khó xác định.

Theo Caulkins, rất khó biết một công nghệ cụ thể sẽ tạo ra lợi ích hay tác hại như thế nào trong 5, 10 hoặc 15 năm tới.

Vì vậy, ông nghi ngờ khả năng một “thỏa thuận duy nhất” có thể giải quyết toàn bộ các vấn đề sức khỏe liên quan đến một ngành công nghệ đang phát triển nhanh.

Meta không phải công ty duy nhất chịu áp lực

Thỏa thuận với Meta có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa.

Tổng chưởng lý California Rob Bonta gọi thỏa thuận này là “mức sàn về mặt khái niệm, chứ không phải mức trần”, đồng thời cho rằng nó gửi cảnh báo đến các công ty khác trong ngành.

Điều đó có nghĩa TikTok, YouTube, Snap và các nền tảng khác có thể tiếp tục phải đối mặt với các vụ kiện và yêu cầu thay đổi tương tự.

Meta cũng cho biết một phần khoản thanh toán trong thỏa thuận phụ thuộc vào việc YouTube và TikTok thực hiện những thay đổi tương tự đối với dịch vụ của họ.

Google và TikTok không phản hồi yêu cầu bình luận được đề cập trong nội dung gốc. Snap, công ty cũng đang đối mặt với nhiều vụ kiện, từ chối bình luận.

Nếu nhiều nền tảng cùng phải thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ vị thành niên, tác động có thể vượt xa phạm vi một công ty.

“Sẽ chẳng có gì thay đổi” – tâm lý hoài nghi của giới trẻ

Attention Initiative được thành lập bởi Josh Jacobs, 22 tuổi, tại Colorado.

Jacobs từng đồng sáng lập một startup về quảng cáo trực tuyến và thương mại điện tử cùng những người bạn thời đại học. Sau thời gian hoạt động trong lĩnh vực này, ông ngày càng thất vọng với điều mà ông mô tả là “những động lực sai lệch” của ngành truyền thông xã hội, trong đó mục tiêu tối đa hóa mức độ tương tác được đặt lên hàng đầu.

Jacobs bắt đầu nghiên cứu những điểm tương đồng giữa mạng xã hội và thuốc lá, sau đó liên hệ trực tiếp với Moore.

Điều khiến ông quan tâm là cách thế hệ trẻ tiếp nhận thông tin về vụ kiện.

Theo Jacobs, nhiều người trẻ không theo dõi phiên tòa thông qua các bản tin truyền thống. Họ biết đến sự kiện thông qua chính mạng xã hội.

Và trong phần bình luận của các bài đăng, ông nhận thấy nhiều người tỏ ra hoài nghi rằng vụ kiện sẽ thực sự tạo ra thay đổi.

Đây chính là một trong những thách thức lớn nhất: thay đổi hành vi người dùng có thể khó hơn rất nhiều so với việc đạt được một thỏa thuận pháp lý.

Các chuyên gia lo ngại về quy định quá mức

Trong khi những người ủng hộ kiểm soát mạng xã hội cho rằng cần phải hành động mạnh tay hơn để bảo vệ trẻ em, một số chuyên gia công nghệ lại cảnh báo về những hậu quả ngoài dự kiến.

Ngành công nghệ từ lâu đã lo ngại các quy định quá rộng có thể ảnh hưởng đến quyền tự do ngôn luận.

Bên cạnh đó, việc xác minh độ tuổi và kiểm soát của phụ huynh cũng đặt ra nhiều vấn đề kỹ thuật và pháp lý.

Một hệ thống yêu cầu người dùng xác minh tuổi có thể bảo vệ trẻ em tốt hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư.

Ngay cả khi một quốc gia áp dụng giới hạn độ tuổi, người dùng vẫn có thể tìm cách vượt qua bằng các phương pháp kỹ thuật như VPN.

Trường hợp Australia được đề cập trong nội dung gốc là một ví dụ: dù nước này đã áp dụng các biện pháp hạn chế đối với trẻ em sử dụng mạng xã hội, một số thanh thiếu niên vẫn tìm cách tiếp cận ứng dụng thông qua các phương thức né tránh.

AI đang khiến bài toán phức tạp hơn

Một vấn đề khác là sự xuất hiện của chatbot và trợ lý AI.

Nếu mục tiêu là bảo vệ trẻ em khỏi những sản phẩm kỹ thuật số có khả năng gây nghiện hoặc tạo tác động tiêu cực, thì câu hỏi đặt ra là:

Chatbot AI có phải là mạng xã hội không?

Nếu không, liệu chúng có cần chịu những tiêu chuẩn bảo vệ tương tự?

AI có thể được sử dụng để giáo dục, hỗ trợ học tập và cung cấp thông tin, nhưng cũng có thể tạo ra những rủi ro mới khi trẻ vị thành niên sử dụng mà không có sự giám sát phù hợp.

Allison Ball, cựu lãnh đạo sản phẩm của Facebook và hiện là nhà đầu tư mạo hiểm, cho rằng công việc của Jacobs và Moore đáng được chú ý, nhưng các nhà hoạch định chính sách cần tập trung quyết liệt vào những biện pháp thực sự có ích thay vì áp dụng những quy định có thể tạo ra hậu quả không lường trước.

Theo Ball, xác định ranh giới giữa tự do và trách nhiệm là một trong những vấn đề khó nhất đối với chính phủ.

Bà đồng ý rằng giáo dục rất quan trọng, nhưng cho rằng giáo dục một mình sẽ không giải quyết toàn bộ vấn đề.

Từ thuốc lá đến opioid và mạng xã hội

Mike Moore không phải người duy nhất từng tham gia cuộc chiến chống thuốc lá nhận thấy sự tương đồng với ngành mạng xã hội.

Các luật sư Joe Rice và Steve Berman, từng đóng vai trò quan trọng trong các vụ kiện thuốc lá và sau đó tham gia nhiều vụ kiện liên quan đến opioid, cũng đang theo dõi sát cuộc chiến pháp lý này.

Berman dự đoán Meta sẽ tiếp tục phải đối mặt với các vụ kiện từ các học khu.

Theo nội dung gốc, khoảng 1.200 học khu trên khắp nước Mỹ đã cáo buộc Meta và các công ty mạng xã hội khác cố tình sử dụng các tính năng gây nghiện.

Nếu các vụ kiện tiếp tục kéo dài, áp lực tài chính và pháp lý đối với các nền tảng có thể ngày càng lớn.

Berman cho rằng các công ty cuối cùng sẽ phải tìm cách giải quyết vấn đề thay vì đối mặt với kiện tụng liên tục.

Một thỏa thuận toàn ngành có khả thi?

Joe Rice cho rằng một thỏa thuận dàn xếp tổng thể sẽ khó hơn nhiều so với trường hợp thuốc lá vì mức độ cạnh tranh giữa các công ty công nghệ rất cao.

Meta, TikTok, Google và các nền tảng khác vừa cạnh tranh thị phần vừa có những lợi ích pháp lý riêng.

Để đạt được một thỏa thuận chung, các công ty có thể phải phối hợp với nhau theo cách chưa từng có tiền lệ.

Tuy nhiên, Rice cho rằng đến một thời điểm nào đó, hai hoặc ba nền tảng lớn nhất có thể nhận ra rằng việc thống nhất một bộ tiêu chuẩn chung sẽ tốt hơn việc tiếp tục đối mặt với hàng loạt vụ kiện riêng lẻ.

Hiện tại, sự đồng thuận như vậy vẫn chưa xuất hiện hoàn toàn.

Những vụ kiện khác vẫn đang chờ phía trước

Cho dù Meta đã đạt được thỏa thuận lớn, làn sóng kiện tụng vẫn chưa kết thúc.

Một trong những vụ việc đáng chú ý liên quan đến Snap tại New Mexico, nơi Tổng chưởng lý bang Raul Torrez đang dẫn đầu vụ kiện liên quan đến các cáo buộc lạm dụng tình dục trẻ em.

Vụ việc có những điểm tương đồng với một vụ kiện mà Meta đã thua tại New Mexico hồi đầu năm.

Phiên tòa liên quan đến Snap dự kiến diễn ra khoảng một năm nữa.

Điều đó cho thấy thỏa thuận với Meta có thể chỉ là một trong nhiều cột mốc pháp lý tiếp theo đối với ngành công nghiệp mạng xã hội.

Cuộc chiến với mạng xã hội mới chỉ bắt đầu?

Thỏa thuận trị giá khoảng 17 tỷ USD với Meta đánh dấu một bước ngoặt đáng chú ý trong cuộc chiến pháp lý nhằm kiểm soát những tác động của mạng xã hội đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Nhưng câu chuyện này khác căn bản với cuộc chiến chống thuốc lá.

Thuốc lá là một sản phẩm tương đối ổn định. Trong khi đó, mạng xã hội liên tục thay đổi. Thuật toán được cập nhật, tính năng mới xuất hiện và AI đang nhanh chóng làm mờ ranh giới giữa mạng xã hội, công cụ tìm kiếm, chatbot và nền tảng nội dung.

Vì vậy, một thỏa thuận dàn xếp duy nhất có thể khó giải quyết toàn bộ vấn đề.

Dẫu vậy, kinh nghiệm của Mike Moore cho thấy một điều quan trọng: các vụ kiện riêng lẻ đôi khi có thể tạo ra áp lực đủ lớn để hình thành những thay đổi mang tính hệ thống.

Nếu các tổng chưởng lý tiếp tục phối hợp, các học khu duy trì kiện tụng và nhiều nền tảng cùng chịu áp lực, ngành công nghiệp mạng xã hội có thể phải bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới – nơi việc bảo vệ trẻ em không còn chỉ là vấn đề tự nguyện của từng công ty.

Câu hỏi lớn nhất trong những năm tới có thể không phải là liệu mạng xã hội có bị quản lý hay không, mà là:

Ai sẽ quyết định ranh giới giữa một công nghệ giúp con người kết nối và một sản phẩm được thiết kế để giữ người dùng ở lại quá lâu?

Và câu trả lời cho câu hỏi đó có thể định hình tương lai của Meta, TikTok, YouTube và toàn bộ ngành công nghệ tiêu dùng trong nhiều năm tới.

Câu hỏi về cuộc chiến của Meta

Meta có thực sự phải trả 17 tỷ USD?

Meta đã đồng ý trả khoảng 17 tỷ USD trong thỏa thuận với liên minh các tổng chưởng lý tiểu bang. Đây được mô tả là thỏa thuận lớn nhất cho đến nay trong làn sóng kiện tụng mà các công ty mạng xã hội đang đối mặt.

Vì sao vụ việc của Meta được so sánh với ngành thuốc lá?

Điểm tương đồng nằm ở việc các công ty bị cáo buộc tạo ra hoặc duy trì những sản phẩm có thể gây tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và không thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo vệ. Tuy nhiên, công nghệ có tốc độ thay đổi nhanh hơn rất nhiều so với sản phẩm thuốc lá.

Mike Moore là ai?

Mike Moore là cựu Tổng chưởng lý bang Mississippi và là một trong những nhân vật quan trọng trong cuộc chiến pháp lý chống ngành thuốc lá tại Mỹ vào những năm 1990. Ông có liên quan đến thỏa thuận dàn xếp trị giá khoảng 246 tỷ USD năm 1998.

Thỏa thuận với Meta có thể dẫn tới điều gì?

Nó có thể tạo ra tiền lệ cho các vụ kiện khác và gây áp lực lên TikTok, YouTube, Snap cùng những nền tảng khác để thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ vị thành niên.

Liệu có thể có một “thỏa thuận thuốc lá” mới cho mạng xã hội?

Khả năng này vẫn chưa chắc chắn. Một thỏa thuận toàn ngành sẽ phải giải quyết nhiều vấn đề phức tạp hơn, bao gồm tốc độ thay đổi công nghệ, AI, quyền tự do ngôn luận, quyền riêng tư và sự khác biệt giữa các nền tảng.