Thuế quan mới của ông Trump làm nóng thương mại toàn cầu: Vì sao đợt áp thuế lần này được đánh giá nguy hiểm hơn năm 2025?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố một vòng áp thuế mới đối với khoảng 60 đối tác thương mại, bao gồm Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Anh và Canada, đánh dấu sự trở lại mạnh mẽ của chính sách thương mại cứng rắn từng gây chấn động thị trường trong nhiệm kỳ trước.

Điểm đáng chú ý là phản ứng của thị trường lần này tương đối bình tĩnh. Không còn cảnh bán tháo dữ dội như sau thông báo “Ngày Giải phóng” hồi tháng 4/2025, giới đầu tư dường như đã chuẩn bị tâm lý cho khả năng các mức thuế tạm thời sẽ được thay thế bằng một cơ chế lâu dài hơn.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia kinh tế, chính sự bình lặng này lại che giấu một rủi ro lớn hơn: thuế quan đang có nguy cơ trở thành yếu tố cấu trúc lâu dài của nền kinh tế Mỹ, thay vì chỉ là công cụ đàm phán ngắn hạn như trước đây.

Mỹ áp thuế mới đối với 60 đối tác thương mại

Theo thông báo từ Nhà Trắng, các mức thuế mới chính thức có hiệu lực từ 0 giờ 01 phút (giờ ET) sau khi mức thuế cơ bản tạm thời 10% hết hiệu lực vào ngày 24/7.

Mức thuế dao động từ 10% đến 12,5%, áp dụng với nhiều đối tác thương mại lớn của Mỹ.

Khác với các vòng áp thuế trước, chính quyền Trump lần này lựa chọn Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 làm cơ sở pháp lý để triển khai chính sách mới, thay vì dựa trên các cơ chế từng bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ.

Theo chính quyền Mỹ:

• Các quốc gia đã áp dụng hoặc cam kết thực hiện các tiêu chuẩn liên quan sẽ chịu mức thuế 10%.
• Những quốc gia chưa đáp ứng sẽ chịu mức 12,5%.

Các biện pháp này được cho là sẽ ảnh hưởng tới khoảng 99,4% lượng hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ.

Vì sao đợt áp thuế lần này khác biệt?

Nhiều chuyên gia cho rằng sự khác biệt lớn nhất nằm ở bối cảnh kinh tế toàn cầu.

Nếu như năm 2025, nền kinh tế thế giới vẫn kỳ vọng lạm phát sẽ hạ nhiệt và chuỗi cung ứng dần ổn định thì hiện nay tình hình đã thay đổi đáng kể.

Thế giới đang phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc:

• Xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran kéo dài.
• Giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng.
• Chuỗi cung ứng tiếp tục chịu áp lực.
• Chi phí logistics tăng trở lại.
• Lo ngại lạm phát tái bùng phát.

Theo bà Emma Moriarty, nhà quản lý danh mục đầu tư tại CG Asset Management, việc Nhà Trắng vẫn quyết định mở rộng thuế quan trong bối cảnh này cho thấy chính quyền Mỹ sẵn sàng chấp nhận những hệ quả tiêu cực ngắn hạn nhằm theo đuổi mục tiêu thương mại dài hạn.

Bà cho rằng điều này buộc nhà đầu tư phải chuẩn bị cho một kịch bản kinh tế với tăng trưởng thấp hơn nhưng lạm phát cao hơn.

Thị trường phản ứng bình tĩnh hơn

Một trong những điểm đáng chú ý là phản ứng của thị trường chứng khoán lần này khá hạn chế.

Khác với cú sốc hồi tháng 4/2025 khiến nhiều chỉ số chứng khoán lao dốc, giới đầu tư hiện đã phần nào dự báo trước việc Mỹ sẽ tiếp tục duy trì chính sách thuế quan.

Theo ông Russ Mould, Giám đốc đầu tư của AJ Bell, mặc dù thông tin không còn quá bất ngờ nhưng đây vẫn là một yếu tố bất ổn mới trong bối cảnh thị trường đã chịu nhiều sức ép từ:

• Xung đột địa chính trị.
• Giá năng lượng tăng.
• Lo ngại về chi tiêu đầu tư trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).
• Chính sách tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).

Những yếu tố này kết hợp lại có thể làm gia tăng biến động trên thị trường tài chính toàn cầu trong thời gian tới.

Điều 301 giúp Nhà Trắng tránh rủi ro pháp lý

Một điểm khác biệt quan trọng là nền tảng pháp lý của đợt áp thuế mới.

Đầu năm nay, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ một số cơ chế áp thuế trước đó với lý do không đủ cơ sở pháp lý.

Lần này, Nhà Trắng chuyển sang sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, vốn cho phép chính phủ Mỹ áp dụng các biện pháp thương mại nhằm đối phó với những hành vi bị cho là gây tổn hại đến lợi ích kinh tế của Mỹ.

Theo ông Alan Siow, đồng Giám đốc mảng nợ doanh nghiệp thị trường mới nổi tại Ninety One Asset Management, đây là dấu hiệu cho thấy chính quyền Trump đã điều chỉnh chiến lược nhằm tránh các rào cản pháp lý từng gặp phải.

Ông cũng nhận định phản ứng trả đũa từ các đối tác thương mại nhiều khả năng sẽ diễn ra thận trọng hơn trong giai đoạn đầu, trước khi đánh giá đầy đủ tác động thực tế của các mức thuế mới.

Thuế quan có thể trở thành “đặc điểm lâu dài”

Theo Giáo sư Martin Jacob thuộc Trường Kinh doanh IESE (Barcelona), đợt áp thuế mới cho thấy Nhà Trắng không còn xem thuế quan là công cụ đàm phán ngắn hạn.

Thay vào đó, chính sách này có thể trở thành một phần lâu dài trong chiến lược kinh tế của Mỹ.

Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp toàn cầu sẽ phải thích nghi với môi trường thương mại mới, trong đó:

• Chi phí nhập khẩu cao hơn.
• Chuỗi cung ứng được tái cấu trúc.
• Doanh nghiệp dịch chuyển sản xuất.
• Giá thành sản phẩm có thể tăng.

Nếu kịch bản này xảy ra, tác động sẽ không chỉ giới hạn ở Mỹ mà còn lan sang nhiều nền kinh tế xuất khẩu lớn.

Fed có thể chịu thêm áp lực

Một hệ quả khác được giới đầu tư quan tâm là tác động tới chính sách tiền tệ.

Ông Matthew Ryan, Trưởng bộ phận chiến lược thị trường của Ebury, cho rằng việc giá dầu tăng kết hợp với thuế nhập khẩu cao hơn có thể khiến lạm phát kéo dài.

Trong trường hợp đó, Fed sẽ khó có thể nhanh chóng chuyển sang chu kỳ nới lỏng tiền tệ như kỳ vọng trước đây.

Thay vào đó, khả năng duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn, thậm chí cân nhắc tăng thêm lãi suất vào cuối năm, có thể được đưa trở lại bàn thảo luận nếu áp lực giá cả tiếp tục gia tăng.

Thông điệp từ Fed trong cuộc họp của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) sắp tới vì thế sẽ được giới đầu tư đặc biệt theo dõi.

Tác động đối với kinh tế toàn cầu

Nếu các mức thuế mới được duy trì trong thời gian dài, nền kinh tế thế giới có thể phải đối mặt với nhiều thách thức:

• Thương mại quốc tế tăng trưởng chậm lại.
• Chi phí nhập khẩu cao hơn.
• Doanh nghiệp phải điều chỉnh chuỗi cung ứng.
• Giá hàng hóa tiêu dùng tăng.
• Lạm phát kéo dài hơn dự kiến.
• Ngân hàng trung ương khó giảm lãi suất.

Trong khi đó, các nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào xuất khẩu sang Mỹ có thể chịu tác động rõ rệt nếu nhu cầu nhập khẩu suy giảm.

Nhà đầu tư nên theo dõi điều gì?

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ tập trung vào một số yếu tố quan trọng:

• Phản ứng của EU, Trung Quốc, Canada và các đối tác thương mại khác.
• Quyết định chính sách của Fed trong cuộc họp FOMC sắp tới.
• Diễn biến giá dầu khi căng thẳng Trung Đông chưa hạ nhiệt.
• Khả năng xuất hiện các biện pháp trả đũa thương mại mới.

Nếu các quốc gia lớn lựa chọn đối đầu thay vì đàm phán, nguy cơ một vòng căng thẳng thương mại mới hoàn toàn có thể xảy ra.

Đợt áp thuế mới của chính quyền Donald Trump không tạo ra cú sốc ngay lập tức đối với thị trường tài chính như những lần trước, nhưng lại mang ý nghĩa lớn hơn về mặt chiến lược. Việc sử dụng cơ sở pháp lý mới cùng thông điệp duy trì thuế quan trong dài hạn cho thấy thương mại quốc tế có thể bước vào một giai đoạn nhiều biến động hơn.

Trong bối cảnh giá năng lượng tăng, xung đột địa chính trị kéo dài và lạm phát chưa hoàn toàn được kiểm soát, các chuyên gia cảnh báo rằng thuế quan có thể trở thành một lực cản mang tính cấu trúc đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp, nhà đầu tư và các ngân hàng trung ương sẽ phải chuẩn bị cho một môi trường kinh tế với nhiều bất định hơn trong những năm tới.