Nghiên cứu Harvard: Startup AI tuyển ít nhân viên mới, ưu tiên chuyên gia giàu kinh nghiệm và vận hành với đội ngũ nhỏ hơn

Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ thay đổi cách doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mà còn đang làm biến đổi sâu sắc thị trường lao động. Một nghiên cứu mới của Harvard Business School và INSEAD cho thấy các công ty khởi nghiệp ứng dụng AI đang có xu hướng xây dựng bộ máy tinh gọn hơn, tuyển dụng ít nhân viên mới vào nghề hơn nhưng lại tăng cường thu hút các kỹ sư và chuyên gia có nhiều kinh nghiệm.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ một xu hướng đang diễn ra tại Thung lũng Silicon cũng như nhiều trung tâm công nghệ trên thế giới: AI không đơn thuần thay thế con người mà đang làm thay đổi cấu trúc nhân sự, yêu cầu kỹ năng và cách các doanh nghiệp phát triển.

Đây cũng là một trong những chủ đề được giới đầu tư, doanh nghiệp và người lao động đặc biệt quan tâm khi AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực.

Harvard và INSEAD nghiên cứu hơn 4 năm về startup AI

Nghiên cứu mang tên “AI Native Companies” (Các công ty ứng dụng AI) được công bố vào tháng 6 bởi các nhà nghiên cứu đến từ Harvard Business School và INSEAD.

Nhóm nghiên cứu phân tích:

• Các startup thuộc chương trình tăng tốc Y Combinator trong giai đoạn 2020–2024.
• Hàng loạt doanh nghiệp được quỹ đầu tư mạo hiểm rót vốn tại Mỹ trong cùng thời kỳ.

Theo định nghĩa của nghiên cứu, startup AI là những doanh nghiệp sử dụng trí tuệ nhân tạo theo hai hướng:

• Ứng dụng AI để nâng cao năng suất làm việc của nhân viên.
• Tích hợp AI trực tiếp vào sản phẩm hoặc dịch vụ cung cấp cho khách hàng.

Nhờ đó, AI trở thành một phần cốt lõi trong mô hình kinh doanh thay vì chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ.

Startup AI có quy mô nhỏ hơn nhưng tạo ra giá trị tương đương

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là các công ty AI thường có quy mô nhân sự nhỏ hơn đáng kể.

Theo nghiên cứu:

• Startup AI có số lượng nhân viên ít hơn khoảng 25% so với các startup truyền thống.
• Tuy nhiên, số lượng kỹ sư lại cao hơn khoảng 13%.
• Nhân sự cấp cao nhiều hơn khoảng 20%.
• Nhân viên mới vào nghề và cấp quản lý giảm khoảng 15%.

Điều đặc biệt là mặc dù sử dụng ít lao động hơn, các doanh nghiệp AI vẫn đạt mức định giá tương đương với các startup không hoạt động trong lĩnh vực AI.

Điều này cho thấy AI đang giúp doanh nghiệp tạo ra nhiều giá trị hơn với nguồn lực nhân sự nhỏ hơn.

AI thay đổi cách doanh nghiệp tuyển dụng

Theo các tác giả, AI đang định hình lại chiến lược tuyển dụng của doanh nghiệp công nghệ.

Thay vì tuyển dụng số lượng lớn nhân viên mới tốt nghiệp như trước đây, các startup AI ưu tiên:

• Kỹ sư phần mềm giàu kinh nghiệm.
• Chuyên gia AI.
• Nhà nghiên cứu dữ liệu.
• Kiến trúc sư hệ thống.
• Chuyên gia phát triển sản phẩm.

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các công ty AI có xu hướng tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp từ các trường đại học hàng đầu, tập trung nhiều tại khu vực Thung lũng Silicon và sở hữu lực lượng lao động chủ yếu là nam giới.

Điều này phản ánh sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong việc thu hút nhân tài công nghệ cao.

AI nâng cao năng suất theo hai hướng

Harvard cho rằng AI đang giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động thông qua hai cơ chế chính.

Tăng năng suất nội bộ

Doanh nghiệp sử dụng AI để hỗ trợ nhân viên trong nhiều công việc như:

• Viết mã lập trình.
• Thiết kế sản phẩm.
• Bán hàng.
• Chăm sóc khách hàng.
• Phân tích dữ liệu.
• Soạn thảo nội dung.

Nhờ đó, mỗi nhân viên có thể xử lý khối lượng công việc lớn hơn so với trước.

AI trở thành một phần của sản phẩm

Bên cạnh việc hỗ trợ nhân viên, AI còn được tích hợp trực tiếp vào các sản phẩm mà doanh nghiệp cung cấp.

Khách hàng có thể sử dụng AI để tự thực hiện nhiều công việc vốn trước đây phải nhờ đến đội ngũ nhân sự hỗ trợ.

Điều này giúp doanh nghiệp vừa giảm chi phí vận hành, vừa mở rộng khả năng phục vụ khách hàng.

Người mới ra trường chịu nhiều áp lực hơn

Một trong những điểm đáng chú ý của nghiên cứu là sự suy giảm nhu cầu tuyển dụng nhân sự cấp dưới.

Nếu trước đây các startup thường tuyển số lượng lớn sinh viên mới tốt nghiệp để đào tạo dần, thì hiện nay nhiều công việc cơ bản đã có thể được AI hỗ trợ.

Do đó, doanh nghiệp ưu tiên tuyển những người:

• Có kinh nghiệm thực tế.
• Có khả năng giải quyết vấn đề phức tạp.
• Thành thạo nhiều công nghệ mới.
• Có kỹ năng làm việc với AI.

Điều này đặt ra thách thức lớn đối với sinh viên mới ra trường khi bước vào thị trường lao động.

AI có thể làm gia tăng khoảng cách trên thị trường lao động

Các tác giả nghiên cứu cũng đưa ra cảnh báo đáng chú ý.

Nếu quá trình ứng dụng AI diễn ra không đồng đều, khoảng cách giữa những người có kỹ năng cao và phần còn lại của lực lượng lao động có thể ngày càng lớn.

Những doanh nghiệp và cá nhân biết khai thác AI hiệu quả sẽ đạt năng suất vượt trội.

Ngược lại, nhóm lao động chưa kịp thích nghi có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường việc làm.

Đây là vấn đề đang được nhiều tổ chức quốc tế đặc biệt quan tâm.

Microsoft: AI sẽ thay đổi công việc trong nhiều thập kỷ

Quan điểm của nghiên cứu cũng tương đồng với nhận định của Brad Smith, Chủ tịch Microsoft.

Theo ông, AI chắc chắn sẽ tạo áp lực đối với các công việc cấp thấp.

Tuy nhiên, thay vì thay thế hoàn toàn con người trong ngắn hạn, AI sẽ từng bước tái định hình cách con người làm việc trong nhiều thập kỷ tới.

Điều này đồng nghĩa với việc người lao động cần liên tục cập nhật kỹ năng để thích nghi với môi trường làm việc mới.

IMF kêu gọi chia sẻ lợi ích từ AI

Không chỉ các doanh nghiệp công nghệ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng bày tỏ quan điểm về tác động của AI.

Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho rằng các chính phủ cần xây dựng chính sách phù hợp để bảo đảm lợi ích kinh tế từ AI được phân bổ rộng rãi.

Nếu không, khoảng cách thu nhập và cơ hội việc làm giữa các nhóm lao động có thể tiếp tục gia tăng khi AI được triển khai trên quy mô lớn.

AI đang thay đổi chiến lược đầu tư

Bên cạnh tác động tới thị trường lao động, AI cũng mở ra nhiều cơ hội đầu tư mới.

Theo xu hướng hiện nay, dòng vốn đang được phân bổ vào nhiều lĩnh vực liên quan như:

• Trung tâm dữ liệu AI.
• Hạ tầng điện toán.
• Robot và tự động hóa.
• Thực tế mở rộng (XR).
• Bất động sản công nghệ.
• Nền tảng AI doanh nghiệp.

Nhiều quỹ đầu tư cũng khuyến nghị đa dạng hóa danh mục thay vì chỉ tập trung vào các cổ phiếu công nghệ truyền thống.

Việc kết hợp đầu tư vào bất động sản, tín dụng tư nhân, hạ tầng AI và các tài sản thay thế được xem là giải pháp giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh thị trường biến động.

Doanh nghiệp và người lao động cần chuẩn bị gì?

Theo các chuyên gia, AI sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong nhiều năm tới.

Đối với doanh nghiệp, việc đầu tư vào AI không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, người lao động cần:

• Học thêm kỹ năng AI.
• Thành thạo công cụ tự động hóa.
• Nâng cao khả năng phân tích.
• Phát triển tư duy sáng tạo.
• Tăng kỹ năng giải quyết vấn đề.

Những kỹ năng này được dự báo sẽ trở thành lợi thế quan trọng trong kỷ nguyên AI.

Nghiên cứu của Harvard Business School và INSEAD cho thấy AI không chỉ là công nghệ hỗ trợ mà đang làm thay đổi tận gốc mô hình vận hành của các startup hiện đại. Việc doanh nghiệp sử dụng đội ngũ nhỏ hơn nhưng hiệu quả hơn, đồng thời ưu tiên tuyển dụng nhân sự giàu kinh nghiệm, phản ánh xu hướng mới của thị trường lao động trong kỷ nguyên AI. Đối với người lao động, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội để không ngừng học hỏi, nâng cao kỹ năng và thích nghi với sự chuyển đổi nhanh chóng của nền kinh tế số.