Vì sao giới trẻ đang từ bỏ mạng xã hội? Khi hẹn hò ăn trưa, nghe đĩa than và điện thoại cục gạch trở lại

Vì sao giới trẻ đang rời xa mạng xã hội? Một cuộc dịch chuyển âm thầm nhưng rõ nét

Trong hơn một thập kỷ qua, mạng xã hội từng là trung tâm của đời sống giới trẻ. Nhưng bước sang giai đoạn hậu đại dịch, một nghịch lý đang diễn ra: người trẻ – đặc biệt là thế hệ Z và Millennials – bắt đầu chủ động rời bỏ mạng xã hội để quay lại đời sống thực.

Matt Richards, 23 tuổi, quản lý tài khoản tại Anh, là một ví dụ điển hình. Sau hơn một thập kỷ gắn liền với smartphone, Richards đã xóa toàn bộ ứng dụng mạng xã hội khỏi điện thoại và nhận ra cuộc sống của mình… dễ thở hơn. Không còn dòng tin tràn ngập nội dung do AI tạo ra, quảng cáo của người có ảnh hưởng hay những so sánh lối sống vô hình nhưng nặng nề.

“Trước đây người ta trốn khỏi đời thực bằng điện thoại. Giờ thì ngược lại – họ cất điện thoại đi để sống thật,” Richards chia sẻ.

Câu chuyện của Richards không phải cá biệt.

Từ xu hướng cá nhân đến hiện tượng xã hội

Theo khảo sát xu hướng tiêu dùng năm 2025 của Deloitte với hơn 4.000 người tại Anh, gần 25% người trưởng thành đã xóa ít nhất một ứng dụng mạng xã hội trong vòng 12 tháng, và con số này tăng lên gần 33% ở thế hệ Z.

Phân tích của Financial Times phối hợp cùng GWI trên dữ liệu 250.000 người tại hơn 50 quốc gia cho thấy:

• Thời gian sử dụng mạng xã hội đạt đỉnh năm 2022
• Đến cuối năm 2024, người trưởng thành chỉ còn dành trung bình 2 giờ 20 phút/ngày, giảm gần 10%
• Mức giảm rõ nhất nằm ở thanh thiếu niên và nhóm tuổi 20

Đây không phải sự “thoái trào” ngẫu nhiên, mà là một sự điều chỉnh hành vi mang tính cấu trúc trong cách con người phân bổ thời gian sống.

Mạng xã hội – từ không gian kết nối thành “nền tảng áp suất”

Jason Dorsey, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Động lực Thế hệ, cho rằng mạng xã hội ngày nay chứa đựng quá nhiều xung đột, chia rẽ và quảng cáo dày đặc, khiến người trẻ cảm thấy mất kiểm soát.

“Thế hệ Z là thế hệ bị quảng cáo nhiều nhất trong lịch sử. Và giờ họ còn bị quảng cáo nhiều hơn nữa,” Dorsey nhận định.

Khảo sát của Deloitte cũng chỉ ra:

• Gần 1/4 người xóa mạng xã hội vì ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần
• Áp lực thành công, tiêu dùng và hình ảnh cá nhân khiến nhiều người rơi vào trạng thái kiệt sức kỹ thuật số

Doanh nhân Lacy Stace (36 tuổi) thừa nhận dù mạng xã hội cần cho công việc, cô vẫn buộc phải hạn chế vì cảm giác quá tải thông tin và tự đánh mất khả năng lắng nghe chính mình.

Sống “offline” bỗng trở nên… ngầu

Một điều thú vị là: không dùng mạng xã hội đang trở thành một dạng “vốn xã hội mới”.

Theo Richards, trước đây người nhiều người theo dõi được xem là “cool”. Giờ đây, người không online, khó liên lạc, sống chậm lại mới tạo ra sức hút.

Julianna Salguero, quản lý mạng xã hội 31 tuổi, cho rằng mạng xã hội mất dần sự hấp dẫn khi bị chiếm lĩnh bởi thương hiệu, chính trị gia và nội dung thương mại hóa.

“Khi mọi thứ trở nên quá chính thống, bạn sẽ muốn rút lui,” cô nói.

Hẹn hò ăn trưa, kết nối trực tiếp và nỗi cô đơn thời số hóa

Trong bối cảnh người trẻ gặp khó khăn khi kết bạn và tìm bạn đời qua màn hình, các sự kiện trực tiếp như hẹn hò tốc độ, gặp gỡ chuyên môn, sinh hoạt cộng đồng đang quay trở lại.

Giảng viên Ysabel Gerrard (Đại học Sheffield) cho rằng việc rời bỏ mạng xã hội giúp người trẻ thoát khỏi áp lực xây dựng danh tính số – một quá trình mệt mỏi và không bao giờ hoàn hảo.

“Con người trên mạng xã hội không thể, và không bao giờ, giống hoàn toàn con người ngoài đời.”

Analog trở lại: đĩa than, thư tay và điện thoại cục gạch

Một phần của xu hướng này là sự hồi sinh của công nghệ analog. Đĩa than, báo giấy, thư tay và điện thoại nắp gập không chỉ mang tính hoài niệm, mà còn tạo ra trải nghiệm chậm – có chủ đích – không bị thuật toán chi phối.

Salguero gọi đây là một “cuộc cách mạng thầm lặng” chống lại tình trạng quá tải nội dung.

“Tôi không ném điện thoại đi, tôi chỉ thiết lập lại mối quan hệ của mình với nó.”

Richards thậm chí đã mua lại một chiếc điện thoại cục gạch, quay về thời điểm điện thoại chỉ để… gọi điện.

Không phải từ chối công nghệ, mà là tìm lại cân bằng

Giới trẻ không quay lưng với công nghệ, mà đang đòi lại quyền kiểm soát cuộc sống. Mạng xã hội vẫn tồn tại, nhưng không còn là trung tâm tuyệt đối. Thay vào đó là những bữa trưa ngoài đời, những cuộc trò chuyện không bị ngắt quãng và những trải nghiệm thật – chậm nhưng sâu.

Đây không chỉ là một trào lưu, mà có thể là dấu hiệu của một giai đoạn mới trong xã hội số.

Một số câu hỏi liên quan