Từ người nghiện game đến khối tài sản 4.000 tỷ đồng: 4 nguyên tắc chọn cổ phiếu của siêu nhà đầu tư Nhật Bản

Từ chàng trai nghiện game đến nhà đầu tư sở hữu hàng nghìn tỷ đồng

“Giá cổ phiếu đang tăng, vậy tại sao tài khoản của tôi vẫn không tăng?” Đây là câu hỏi quen thuộc của nhiều nhà đầu tư cá nhân khi thị trường biến động. Không ít người mua cổ phiếu vì thấy giá rẻ, sau đó mắc kẹt trong thời gian dài hoặc bỏ lỡ cơ hội tốt hơn do dòng vốn không được sử dụng hiệu quả.

Akira Katayama, nhà đầu tư Nhật Bản sử dụng bút danh Kogatsu, cho rằng vấn đề có thể nằm ở chính cách lựa chọn cổ phiếu. Ông bắt đầu đầu tư vào năm 2005 với khoản tiết kiệm 650.000 yên từ công việc bán thời gian. Trước đó, ông từng sống khép kín, bỏ học trường nghề và dành phần lớn thời gian chơi game.

Theo thông tin được giới thiệu, tài sản của Katayama đã tăng lên khoảng 25 tỷ yên, tương đương gần 4.000 tỷ đồng theo tỷ giá quy đổi tham khảo. Kinh nghiệm của ông được chia sẻ trong cuốn sách Đầu tư thắng, đầu tư thua, đồng tác giả với nhà quản lý quỹ Amane Komatsubara.

Hai tác giả nhấn mạnh rằng đầu tư hiệu quả không đơn giản là tìm doanh nghiệp có chỉ số tài chính thấp. Nhà đầu tư cần nhận diện những thay đổi có khả năng khiến thị trường đánh giá lại doanh nghiệp, xây dựng nhiều phương án đầu tư và kiểm tra năng lực của ban lãnh đạo.

1. Đừng mua cổ phiếu chỉ vì PER và PBR thấp

Một cổ phiếu có hệ số giá trên thu nhập (PER) thấp hoặc hệ số giá trên giá trị sổ sách (PBR) dưới 0,3 lần có thể trông rất hấp dẫn. Tuy nhiên, mức định giá thấp không đồng nghĩa với việc giá cổ phiếu chắc chắn sẽ tăng.

Theo Katayama, thị trường có thể đang phản ánh triển vọng tăng trưởng yếu, lợi nhuận suy giảm hoặc những vấn đề chưa được giải quyết trong hoạt động kinh doanh. Một doanh nghiệp có PBR chỉ 0,2 lần vẫn có thể duy trì mức định giá đó trong nhiều năm nếu không xuất hiện yếu tố đủ mạnh để thay đổi kỳ vọng của nhà đầu tư.

Điều cần tìm kiếm không chỉ là doanh nghiệp đang rẻ đến đâu, mà còn là điều gì có thể khiến thị trường định giá doanh nghiệp cao hơn trong tương lai.

Chẳng hạn, nếu một công ty thường tăng trưởng doanh thu khoảng 10% mỗi năm nhưng bất ngờ tiến gần mức 20%, đây có thể là tín hiệu đáng chú ý. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn cần xác minh nguyên nhân, chất lượng doanh thu và khả năng duy trì tăng trưởng trước khi đưa ra quyết định.

Tại Hàn Quốc, kế hoạch công bố danh sách doanh nghiệp có PBR thấp từng thu hút sự chú ý của thị trường. Dù vậy, việc một công ty xuất hiện trong danh sách không tự động tạo ra lợi nhuận cho cổ đông. Yếu tố quyết định vẫn là những cải thiện thực chất về hiệu quả kinh doanh, quản trị và triển vọng tăng trưởng.

2. Kết nối thông tin từ nhiều lĩnh vực để phát hiện cơ hội

Một cơ hội đầu tư đôi khi không xuất hiện rõ ràng trong một bản báo cáo riêng lẻ. Nó có thể nằm ở mối liên hệ giữa xu hướng tiêu dùng, biến động tỷ giá, chính sách kinh tế và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Katayama lấy ví dụ về LAOX, một doanh nghiệp Nhật Bản kinh doanh thiết bị gia dụng. Từ cuối năm 2014, cổ phiếu công ty tăng mạnh trong nhiều tháng khi doanh nghiệp chuyển trọng tâm sang hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế phục vụ khách du lịch Trung Quốc.

Bối cảnh đồng yên suy yếu và lượng khách quốc tế đến Nhật Bản gia tăng tạo điều kiện thuận lợi cho chiến lược này. Khi doanh nghiệp từng thua lỗ chuyển sang có lãi và nâng dự báo lợi nhuận, cách thị trường nhìn nhận triển vọng công ty cũng thay đổi.

Katayama nhận ra cả xu hướng khách du lịch gia tăng lẫn thông tin doanh nghiệp điều chỉnh dự báo, nhưng ban đầu chưa kết nối được hai dữ kiện thành một luận điểm đầu tư hoàn chỉnh. Từ trải nghiệm đó, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhìn nhận thông tin theo mối liên hệ giữa các lĩnh vực.

Ông cũng đề cao việc đọc báo để mở rộng kiến thức. Theo quan điểm này, nhà đầu tư không nên chỉ tìm kiếm thông tin trong những ngành mình yêu thích, bởi cách tiếp cận đó dễ tạo ra thiên kiến và khiến họ bỏ qua các xu hướng có tác động gián tiếp đến doanh nghiệp.

Một biến động tỷ giá có thể ảnh hưởng đến doanh thu xuất khẩu. Một thay đổi trong chính sách du lịch có thể tác động đến bán lẻ. Một bước tiến công nghệ có thể tạo lợi thế cho doanh nghiệp này nhưng đồng thời làm suy yếu vị thế của doanh nghiệp khác.

Khả năng kết nối các dữ kiện như vậy giúp nhà đầu tư xây dựng giả thuyết có cơ sở thay vì chạy theo tin tức riêng lẻ.

3. Đừng giữ cổ phiếu chỉ vì hy vọng một ngày nào đó giá sẽ tăng

Một trong những tình huống khó xử nhất đối với nhà đầu tư là cổ phiếu không tăng nhưng cũng không giảm đáng kể. Khi đó, nhiều người tiếp tục nắm giữ vì không muốn thừa nhận quyết định ban đầu chưa hiệu quả hoặc vì tin rằng giá sẽ phục hồi trong tương lai.

Katayama cho rằng đây có thể là trạng thái gây lãng phí cơ hội. Tiền vẫn nằm trong một khoản đầu tư không đạt kỳ vọng, trong khi những doanh nghiệp khác có thể đang xuất hiện điều kiện tăng trưởng tốt hơn.

Điều này không có nghĩa cổ phiếu đi ngang luôn cần được bán. Vấn đề nằm ở việc nhà đầu tư có còn cơ sở hợp lý để tiếp tục nắm giữ hay chỉ đang dựa vào hy vọng mơ hồ.

Katayama cho biết ông suy nghĩ về thời điểm bán ngay từ lúc mua cổ phiếu. Nhà đầu tư cần xác định những yếu tố có thể thúc đẩy giá tăng, khoảng thời gian dự kiến để các yếu tố đó xuất hiện và điều kiện khiến luận điểm đầu tư không còn đúng.

Ví dụ, nếu mua cổ phiếu với kỳ vọng doanh nghiệp cải thiện lợi nhuận nhờ một sản phẩm mới, nhà đầu tư cần theo dõi tiến độ thương mại hóa, doanh thu thực tế và biên lợi nhuận. Nếu những điều kiện quan trọng không xuất hiện như dự kiến, quyết định ban đầu cần được đánh giá lại.

Việc chuẩn bị nhiều phương án đầu tư thay thế cũng rất cần thiết. Khi có những cơ hội khác đã được nghiên cứu, nhà đầu tư sẽ dễ so sánh hiệu quả sử dụng vốn hơn, thay vì cố tìm lý do để giữ lại một cổ phiếu bằng mọi giá.

4. Ngay cả doanh nghiệp có lợi thế độc quyền cũng cần ban lãnh đạo tốt

Một doanh nghiệp sở hữu công nghệ vượt trội chưa chắc có thể duy trì lợi thế cạnh tranh mãi mãi. Công nghệ mới, đối thủ gia nhập thị trường và sự thay đổi trong nhu cầu khách hàng đều có thể làm suy giảm khả năng định giá của doanh nghiệp.

Trường hợp Kuraray, doanh nghiệp hóa chất Nhật Bản, là ví dụ được đề cập trong cuốn sách. Công ty từng nắm khoảng 80% thị phần toàn cầu đối với màng PVA dùng trong các bộ phân cực cho màn hình tinh thể lỏng. Nhờ công nghệ khó sao chép, sản phẩm này từng mang lại tỷ suất lợi nhuận hoạt động rất cao, theo nội dung gốc.

Tuy nhiên, lợi nhuận hấp dẫn đã khuyến khích các đối thủ đầu tư nghiên cứu. Nitto Denko và Sumitomo Chemical phát triển công nghệ PVA phủ, làm suy yếu lợi thế cạnh tranh và khả năng định giá của Kuraray.

Bài học rút ra là lợi thế công nghệ cần được liên tục củng cố. Khi thị trường thay đổi, doanh nghiệp phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, phân bổ vốn hợp lý và phản ứng kịp thời trước cạnh tranh.

Đây cũng là lý do Amane Komatsubara nhấn mạnh vai trò của ban lãnh đạo. Nhà đầu tư không nên chỉ đánh giá sản phẩm hoặc thị phần mà còn cần xem xét cách CEO điều hành doanh nghiệp, phân bổ nguồn lực và đối xử với cổ đông.

Những thông tin có thể tham khảo gồm báo cáo thường niên, lịch sử nghề nghiệp, các cuộc phỏng vấn, kế hoạch đầu tư và kết quả thực hiện cam kết trước đó. Khả năng cải thiện lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) cũng là một chỉ tiêu cần theo dõi, nhưng không nên đánh giá riêng lẻ mà bỏ qua nợ vay, rủi ro và chất lượng lợi nhuận.

Komatsubara cũng khuyến nghị thận trọng với những lãnh đạo quá tập trung thể hiện hình ảnh cá nhân hoặc phô trương tài sản. Tuy nhiên, đây chỉ nên được xem là dấu hiệu cần tìm hiểu thêm, không phải bằng chứng độc lập về chất lượng quản trị. Nhà đầu tư cần dựa vào dữ liệu hoạt động, cách phân bổ vốn và mức độ minh bạch để đưa ra đánh giá.

Bốn nguyên tắc và bài học cho nhà đầu tư cá nhân

Kinh nghiệm của Katayama cho thấy thành công trên thị trường chứng khoán không chỉ đến từ khả năng tìm được cổ phiếu có vẻ rẻ. Nhà đầu tư cần một quy trình đánh giá có kỷ luật, từ việc xác định động lực tăng trưởng đến theo dõi diễn biến thực tế và quyết định khi nào nên thay đổi chiến lược.

Bốn nguyên tắc quan trọng gồm:

• Không mua chỉ vì PER hoặc PBR thấp; cần xác định yếu tố có thể khiến doanh nghiệp được định giá lại.
• Kết nối thông tin kinh tế, ngành nghề, tỷ giá và kết quả kinh doanh để tìm ra cơ hội.
• Xác định luận điểm đầu tư và điều kiện bán ngay từ đầu, tránh nắm giữ chỉ vì hy vọng.
• Đánh giá chất lượng ban lãnh đạo, khả năng thích ứng và hiệu quả phân bổ vốn.

Không có phương pháp nào bảo đảm mọi khoản đầu tư đều sinh lời. Các chỉ số tài chính có thể thay đổi, dự báo có thể sai và lợi thế cạnh tranh có thể biến mất. Vì vậy, nhà đầu tư cần đa dạng hóa phù hợp, quản trị rủi ro và không sử dụng thành tích của một cá nhân để suy ra rằng cùng một chiến lược sẽ đem lại kết quả tương tự cho tất cả mọi người.

Nguồn tham khảo: Nội dung từ cuốn sách Đầu tư thắng, đầu tư thua của Akira Katayama và Amane Komatsubara, cùng các trường hợp doanh nghiệp được đề cập trong bài viết gốc.

Câu hỏi về đầu tư hiệu quả

1. Vì sao cổ phiếu có PBR thấp vẫn có thể không tăng giá?

Vì mức định giá thấp có thể phản ánh triển vọng kinh doanh yếu hoặc vấn đề chưa được giải quyết. Giá cổ phiếu thường cần một yếu tố thay đổi đủ mạnh để thị trường điều chỉnh kỳ vọng.

2. Nhà đầu tư nên tìm kiếm điều gì ngoài chỉ số định giá?

Nên xem xét tốc độ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, dòng tiền, lợi thế cạnh tranh, khả năng mở rộng thị trường và chất lượng quản trị doanh nghiệp.

3. Có nên bán cổ phiếu nếu giá đi ngang trong thời gian dài?

Không nhất thiết. Cần kiểm tra luận điểm đầu tư ban đầu, tiến độ thực hiện và cơ hội thay thế. Giá đi ngang tự nó không đủ để quyết định mua hoặc bán.

4. Vì sao năng lực quản lý quan trọng đối với nhà đầu tư?

Ban lãnh đạo quyết định cách doanh nghiệp phân bổ vốn, ứng phó cạnh tranh và phát triển động lực tăng trưởng mới. Một lợi thế sản phẩm có thể suy yếu nếu công ty không thích ứng kịp thời.