Trung Quốc đang chiếm khoảng 40% tổng lượng xuất khẩu container của thế giới tính trên cơ sở trung bình luân phiên 3 tháng, mức cao nhất từng được ghi nhận. Tỷ lệ này tăng khoảng 2,5 điểm phần trăm chỉ trong vòng 9 tháng, theo Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại Liên minh châu Âu tại Trung Quốc.
Con số trên đang thu hút sự chú ý trong bối cảnh Mỹ duy trì chính sách thuế quan cao đối với hàng hóa Trung Quốc. Một cách diễn giải cho rằng Bắc Kinh đã thích nghi với hàng rào thuế quan bằng cách mở rộng thị trường sang châu Âu, các nền kinh tế mới nổi và các khu vực khác.
Tuy nhiên, việc Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn hơn trong vận chuyển container toàn cầu không tự động chứng minh thuế quan Mỹ đã thất bại. Các chuyên gia được Fortune dẫn lại lưu ý rằng số lượng container có thể tăng do chuyển hướng thương mại, trung chuyển qua nước thứ ba hoặc thay đổi tuyến cung ứng, chứ không nhất thiết đồng nghĩa với việc Trung Quốc giành thêm toàn bộ thị phần thương mại ròng.
Dù vậy, dữ liệu mới cho thấy một thực tế khó bỏ qua: các rào cản thương mại đang thúc đẩy doanh nghiệp Trung Quốc thích nghi nhanh hơn với bản đồ thương mại toàn cầu.
Trung Quốc đạt 40% xuất khẩu container toàn cầu
Theo Jens Eskelund, tỷ trọng xuất khẩu container của Trung Quốc đã lên khoảng 40% trên cơ sở trung bình luân phiên 3 tháng. Đây là mức cao nhất được ghi nhận và tăng 2,5 điểm phần trăm so với 9 tháng trước.
Dữ liệu dài hạn từ Maersk Strategic Insights cho thấy tỷ trọng của Trung Quốc trong xuất khẩu container toàn cầu đã tăng từ 31,6% năm 2019 lên 36,3% năm 2024 và 37,2% năm 2025. Vì vậy, mức khoảng 40% hiện nay tiếp nối một xu hướng tăng đã diễn ra trong nhiều năm, thay vì hoàn toàn xuất hiện sau các chính sách thuế quan mới của Mỹ.
Điểm đáng chú ý nằm ở tốc độ tăng gần đây.
Trong khi nhiều doanh nghiệp quốc tế tuyên bố đa dạng hóa chuỗi cung ứng để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn tiếp tục đưa một lượng lớn hàng hóa ra thị trường quốc tế.
Điều này cho thấy hai xu hướng có thể cùng tồn tại:
- Một số doanh nghiệp quốc tế đang chuyển một phần sản xuất sang các quốc gia khác.
- Trung Quốc vẫn duy trì năng lực sản xuất và xuất khẩu rất lớn.
- Các nhà xuất khẩu Trung Quốc tìm kiếm thêm thị trường ngoài Mỹ.
- Hàng hóa có thể đi qua nhiều tuyến và trung tâm logistics khác nhau trước khi tới người mua cuối cùng.
Nói cách khác, đa dạng hóa chuỗi cung ứng không đồng nghĩa với việc Trung Quốc lập tức mất vị trí trung tâm trong thương mại hàng hóa toàn cầu.
Vì sao thuế quan Mỹ chưa khiến xuất khẩu Trung Quốc suy giảm mạnh?
Một trong những nguyên nhân quan trọng là quy mô sản xuất của Trung Quốc.
Trong nhiều thập kỷ, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống công nghiệp và logistics có khả năng sản xuất khối lượng lớn với chi phí cạnh tranh. Khi một thị trường trở nên khó tiếp cận hơn, doanh nghiệp có thể tìm kiếm thị trường thay thế.
Đây là điểm khiến tác động của thuế quan trở nên phức tạp.
Nếu thuế quan làm giảm xuất khẩu trực tiếp từ Trung Quốc sang Mỹ, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể:
- Tăng xuất khẩu sang châu Âu.
- Mở rộng sang Đông Nam Á.
- Tăng bán hàng tại Trung Đông.
- Mở rộng thị trường tại châu Phi và Mỹ Latinh.
- Đầu tư hoặc sản xuất một phần tại nước thứ ba.
- Điều chỉnh mạng lưới logistics và chuỗi cung ứng.
Theo Fortune, một số nhà kinh tế cho rằng đây chính là quá trình thích nghi đang thể hiện qua số liệu vận chuyển container.
Nhưng cần phân biệt giữa chuyển hướng thương mại và tăng trưởng thương mại ròng.
Một container xuất khẩu sang một nước thứ ba không nhất thiết có nghĩa Trung Quốc đã tạo thêm một đơn vị thương mại mới. Nó có thể đơn giản là hàng hóa trước đây đi trực tiếp tới Mỹ nay được chuyển sang một thị trường khác hoặc đi qua một quốc gia trung gian.
“Cú sốc Trung Quốc 2.0” có thể khác lần trước
Sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc đang làm dấy lên những so sánh với “China Shock” đầu những năm 2000.
Sau khi Trung Quốc gia nhập WTO, hàng hóa Trung Quốc nhanh chóng xuất hiện với quy mô lớn tại nhiều thị trường. Tác động đối với ngành sản xuất Mỹ đã trở thành chủ đề của nhiều nghiên cứu kinh tế, đặc biệt tại những khu vực phụ thuộc mạnh vào các ngành sản xuất có khả năng cạnh tranh trực tiếp với hàng nhập khẩu.
Nhưng một làn sóng mới có thể có phạm vi rộng hơn.
Theo nhận định được Fortune dẫn lại từ Jeremi Suri, giáo sư tại Đại học Texas ở Austin, Trung Quốc ngày càng đóng vai trò như một “xưởng sản xuất của thế giới”, khiến nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào nguồn cung từ nước này.
Nếu “China Shock 2.0” hình thành, tác động có thể không chỉ nằm ở hàng tiêu dùng.
Các lĩnh vực như:
- xe điện;
- pin;
- thiết bị năng lượng;
- máy móc;
- linh kiện công nghiệp;
- cơ sở hạ tầng AI;
- thiết bị điện tử;
có thể trở thành những mặt trận cạnh tranh mới.
Điều này đặc biệt đáng chú ý khi Trung Quốc đang cố gắng chuyển từ lợi thế về sản xuất hàng hóa phổ thông sang những ngành có giá trị gia tăng cao hơn.
Châu Âu đang đối mặt với mất cân bằng thương mại ngày càng lớn
Châu Âu là một trong những khu vực chịu tác động rõ rệt từ sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc.
Theo Eurostat, năm 2025, EU xuất khẩu khoảng 199,6 tỷ euro hàng hóa sang Trung Quốc, trong khi nhập khẩu khoảng 559,4 tỷ euro, tạo ra mức thâm hụt hàng hóa khoảng 359,8 tỷ euro. Nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 6,4% so với năm trước, trong khi xuất khẩu của EU sang Trung Quốc giảm 6,5%.
Trong quý II/2026, Trung Quốc tiếp tục là nhà cung cấp hàng hóa lớn nhất của EU, chiếm 21,9% tổng nhập khẩu từ bên ngoài khối, tương đương khoảng 153,6 tỷ euro.
Dữ liệu này giải thích tại sao vấn đề mất cân bằng thương mại đang trở thành chủ đề quan trọng trong quan hệ EU – Trung Quốc.
Ủy ban châu Âu cũng đã điều chỉnh công cụ theo dõi nhập khẩu trong năm 2026 nhằm đánh giá tốt hơn những dòng hàng hóa gia tăng kéo dài và tác động của chúng đối với ngành công nghiệp châu Âu. Cơ quan này đặc biệt đề cập tới sức ép từ năng lực sản xuất dư thừa và các chính sách hỗ trợ công nghiệp.
Trung Quốc đang chuyển hướng sang những thị trường nào?
Khi thị trường Mỹ trở nên khó tiếp cận hơn, Trung Quốc có động lực lớn hơn để mở rộng thương mại với các khu vực khác.
Xu hướng này có thể thấy ở:
Châu Âu: Đây là thị trường tiêu dùng lớn và có nhu cầu đối với máy móc, thiết bị điện, xe điện, pin và nhiều nhóm hàng công nghiệp.
Đông Nam Á: Vị trí địa lý thuận lợi khiến ASEAN trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng châu Á.
Trung Đông: Các nền kinh tế giàu năng lượng đang tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đa dạng hóa kinh tế.
Châu Phi: Nhu cầu về thiết bị, máy móc, phương tiện vận tải và hàng tiêu dùng tiếp tục tạo ra thị trường cho các nhà xuất khẩu.
Mỹ Latinh: Khu vực này cũng trở thành một hướng mở rộng thương mại đáng chú ý khi doanh nghiệp Trung Quốc tìm kiếm thị trường ngoài Mỹ.
Việc mở rộng sang nhiều thị trường giúp doanh nghiệp giảm sự phụ thuộc vào một khách hàng hoặc một quốc gia duy nhất.
Đây chính là một trong những lý do khiến thuế quan có thể làm thay đổi đường đi của hàng hóa nhanh hơn thay đổi năng lực sản xuất.
Trung Quốc có thực sự là bên “thắng” trong cuộc chiến thuế quan?
Đây là câu hỏi khó có thể trả lời chỉ bằng con số 40%.
Andrew Greenland, giáo sư kinh tế tại North Carolina State University, được Fortune dẫn lời cho rằng số lượng hàng hóa vận chuyển tăng có thể phù hợp với nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm chuyển hướng thương mại và trung chuyển. Do đó, con số này không nhất thiết chứng minh Trung Quốc đã tăng thị phần thương mại toàn cầu theo nghĩa ròng.
Đây là điểm quan trọng.
Giả sử trước đây một nhà máy Trung Quốc xuất hàng trực tiếp sang Mỹ. Sau khi thuế quan tăng, doanh nghiệp chuyển hàng sang một quốc gia khác để phục vụ thị trường mới.
Số lượng container của Trung Quốc vẫn tăng.
Nhưng điều đó chưa đủ để kết luận rằng Trung Quốc đã “thắng” chính sách thuế quan.
Nó chỉ cho thấy doanh nghiệp đã thích nghi với một môi trường thương mại mới.
Ngược lại, nếu các thị trường mới trở thành khách hàng lâu dài, doanh nghiệp Trung Quốc xây dựng được mạng lưới phân phối mới và giảm phụ thuộc vào Mỹ, tác động dài hạn có thể lớn hơn nhiều.
Vì vậy, điều đáng theo dõi không chỉ là số lượng container mà còn là giá trị xuất khẩu, điểm đến cuối cùng, nguồn gốc hàng hóa, đầu tư trực tiếp và sự thay đổi trong năng lực sản xuất tại các quốc gia trung gian.
Trung chuyển hàng hóa trở thành vấn đề lớn
Một trong những vấn đề gây tranh luận là hoạt động transshipment, tức hàng hóa hoặc linh kiện được đưa qua quốc gia thứ ba trước khi tới Mỹ.
Tháng 8/2026, Nhà Trắng công bố một báo cáo ước tính Mỹ mất khoảng 19-26 tỷ USD doanh thu thuế mỗi năm do hàng hóa được trung chuyển qua các nước thứ ba để tránh thuế. Báo cáo cho rằng hàng hóa liên quan đến Trung Quốc chiếm vai trò đáng kể trong hoạt động này. Đây là ước tính của chính quyền Mỹ, không phải con số đã được xác nhận độc lập là giá trị thất thu thực tế.
Washington vì vậy đã tăng sự chú ý vào các tuyến thương mại và những quốc gia có nguy cơ trở thành điểm trung chuyển.
Tuy nhiên, không phải mọi hoạt động sản xuất hoặc lắp ráp tại nước thứ ba đều đồng nghĩa với né thuế bất hợp pháp.
Trong chuỗi cung ứng hiện đại, một sản phẩm có thể chứa linh kiện từ nhiều quốc gia, được lắp ráp ở một nước khác rồi xuất khẩu sang thị trường cuối cùng.
Điều quyết định nằm ở quy tắc xuất xứ, mức độ gia công và luật thương mại áp dụng cho từng trường hợp.
Thuế quan đang làm thay đổi bản đồ thương mại thế nào?
Thuế quan thường được thiết kế để làm hàng hóa nhập khẩu trở nên đắt hơn, qua đó thay đổi hành vi của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Nhưng phản ứng của doanh nghiệp có thể diễn ra theo nhiều hướng.
Một doanh nghiệp Mỹ có thể tìm nhà cung cấp mới.
Một doanh nghiệp Trung Quốc có thể tìm thị trường mới.
Một công ty đa quốc gia có thể chuyển một phần sản xuất sang Việt Nam, Mexico, Ấn Độ hoặc một quốc gia khác.
Một nhà xuất khẩu có thể xây dựng thêm nhà máy ở nước thứ ba.
Do đó, thuế quan không chỉ tác động đến hai quốc gia trực tiếp áp dụng và chịu thuế. Nó có thể làm thay đổi cả mạng lưới thương mại.
Đây là lý do dữ liệu container đang trở nên quan trọng.
Nếu Trung Quốc vẫn duy trì tỷ trọng khoảng 40% xuất khẩu container toàn cầu trong khi các doanh nghiệp quốc tế tiếp tục đa dạng hóa chuỗi cung ứng, điều đó cho thấy quá trình “tách rời” khỏi Trung Quốc có thể phức tạp và chậm hơn so với kỳ vọng.
Mỹ có đang mất lợi thế thương mại?
Không thể kết luận chỉ từ dữ liệu xuất khẩu container của Trung Quốc.
Mỹ vẫn là một trong những thị trường tiêu dùng và trung tâm công nghệ lớn nhất thế giới. Thuế quan cũng có thể đạt những mục tiêu khác ngoài việc giảm trực tiếp lượng hàng hóa nhập khẩu từ một quốc gia, chẳng hạn thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư sản xuất trong nước hoặc tạo đòn bẩy trong đàm phán thương mại.
Nhưng mặt trái là doanh nghiệp Mỹ có thể phải đối mặt với chi phí nhập khẩu cao hơn hoặc tìm nguồn cung mới với chi phí chuyển đổi đáng kể.
Trong khi đó, nếu Trung Quốc thành công trong việc xây dựng mạng lưới khách hàng mới tại châu Âu, châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, hiệu quả của việc giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ có thể kéo dài.
Vấn đề vì thế không chỉ là Mỹ áp thuế bao nhiêu mà còn là Trung Quốc có thể tìm được bao nhiêu thị trường thay thế và với tốc độ nào.
Điều gì cần theo dõi tiếp theo?
Một số chỉ báo sẽ giúp đánh giá liệu xu hướng hiện nay chỉ là phản ứng ngắn hạn hay đang tạo ra thay đổi cấu trúc.
1. Tỷ trọng xuất khẩu container của Trung Quốc
Nếu tỷ lệ tiếp tục tăng từ mức khoảng 40%, điều đó cho thấy vai trò của Trung Quốc trong thương mại hàng hóa vẫn đang mở rộng.
2. Xuất khẩu sang Mỹ so với các thị trường khác
Đây là chỉ báo quan trọng để phân biệt giữa mất thị trường Mỹ và tăng trưởng thương mại toàn cầu của Trung Quốc.
3. Dòng vốn đầu tư vào các nước ASEAN và Mexico
Nếu doanh nghiệp Trung Quốc chuyển sản xuất ra nước ngoài thay vì chỉ chuyển tuyến vận tải, bản đồ sản xuất toàn cầu sẽ thực sự thay đổi.
4. Thặng dư thương mại của Trung Quốc
Thặng dư thương mại tăng mạnh có thể cho thấy năng lực sản xuất tiếp tục vượt tốc độ tăng của nhu cầu nội địa.
5. Chính sách thuế quan của Mỹ và EU
Nếu Washington hoặc Brussels tiếp tục tăng thuế hoặc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại mới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục phải điều chỉnh mạng lưới sản xuất và logistics.
Trung Quốc chiếm khoảng 40% lượng xuất khẩu container toàn cầu là một tín hiệu đáng chú ý đối với nền kinh tế thế giới. Con số này cho thấy năng lực sản xuất và xuất khẩu của Trung Quốc vẫn rất lớn ngay cả khi Mỹ và nhiều nền kinh tế khác đang cố gắng giảm sự phụ thuộc vào nước này.
Tuy nhiên, gọi đây là bằng chứng cho thấy chính sách thuế quan của Mỹ “thất bại hoàn toàn” sẽ là một kết luận quá rộng nếu chỉ dựa trên một chỉ báo vận tải. Các nhà kinh tế chỉ ra rằng chuyển hướng thương mại, trung chuyển và thay đổi tuyến logistics có thể làm tăng lượng container của Trung Quốc mà không nhất thiết làm tăng tương ứng thị phần thương mại ròng.
Điều rõ ràng hơn là thuế quan đang thúc đẩy sự tái cấu trúc của thương mại toàn cầu.
Mỹ muốn giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Trung Quốc tìm kiếm thêm thị trường ngoài Mỹ. Châu Âu lo ngại hàng hóa giá cạnh tranh từ Trung Quốc gây sức ép lên ngành sản xuất nội địa. Các quốc gia Đông Nam Á, Trung Đông, Mỹ Latinh và những khu vực khác lại có thể trở thành mắt xích mới trong chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, câu chuyện quan trọng nhất không chỉ là Trung Quốc có bao nhiêu container, mà là những container đó đang đi đâu, được sản xuất ở đâu, thuộc về doanh nghiệp nào và cuối cùng ai là người hưởng lợi từ sự thay đổi của thương mại toàn cầu.
Câu hỏi liên quan
Trung Quốc hiện chiếm bao nhiêu phần trăm xuất khẩu container toàn cầu?
Theo Jens Eskelund, Chủ tịch Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc, Trung Quốc hiện chiếm khoảng 40% xuất khẩu container toàn cầu tính theo trung bình luân phiên 3 tháng. Tỷ lệ này tăng khoảng 2,5 điểm phần trăm trong 9 tháng.
Con số 40% có nghĩa Trung Quốc đã chiếm 40% thương mại toàn cầu?
Không. Đây là tỷ trọng trong xuất khẩu hàng hóa bằng container, không phải 40% tổng giá trị thương mại thế giới. Container là một chỉ báo quan trọng về dòng hàng hóa vật chất nhưng không phản ánh toàn bộ thương mại hàng hóa và dịch vụ.
Vì sao thuế quan Mỹ không khiến xuất khẩu Trung Quốc giảm tương ứng?
Một nguyên nhân là doanh nghiệp Trung Quốc có thể chuyển hướng sang các thị trường khác. Ngoài ra, hoạt động trung chuyển và thay đổi chuỗi cung ứng cũng có thể làm thay đổi tuyến đường của hàng hóa. Vì vậy, giảm xuất khẩu sang Mỹ không nhất thiết đồng nghĩa với giảm tổng xuất khẩu của Trung Quốc.
Trung Quốc có phải là bên thắng trong chính sách thuế quan của ông Trump?
Chưa thể kết luận như vậy chỉ dựa trên dữ liệu container. Các chuyên gia được Fortune dẫn lại cho rằng số lượng container tăng có thể phản ánh sự thích nghi, chuyển hướng thương mại hoặc trung chuyển chứ không nhất thiết là mức tăng thương mại ròng của Trung Quốc.
Châu Âu đang chịu tác động thế nào?
EU có thâm hụt thương mại hàng hóa lớn với Trung Quốc. Năm 2025, EU nhập khẩu 559,4 tỷ euro hàng hóa từ Trung Quốc và xuất khẩu 199,6 tỷ euro, tạo thâm hụt 359,8 tỷ euro.
Thuế quan có thể khiến chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi không?
Có. Thuế quan tạo động lực để doanh nghiệp tìm nguồn cung, thị trường và địa điểm sản xuất mới. Tuy nhiên, quá trình chuyển dịch thường mất nhiều năm vì Trung Quốc đã xây dựng một hệ sinh thái sản xuất, logistics và nhà cung cấp rất lớn.
Nguồn tham khảo
- Financial Times – dữ liệu về tỷ trọng xuất khẩu container của Trung Quốc và nhận định của Jens Eskelund.
- Fortune – phân tích về mức 40% xuất khẩu container, tác động của thuế quan và nhận định của các chuyên gia kinh tế.
- Maersk Strategic Insights – dữ liệu dài hạn về tỷ trọng xuất khẩu container của Trung Quốc từ 2015-2025.
- Eurostat – số liệu thương mại hàng hóa EU – Trung Quốc năm 2025 và quý II/2026.
- Ủy ban châu Âu – cập nhật quan hệ thương mại EU – Trung Quốc và cơ chế theo dõi nhập khẩu.
- Nhà Trắng/Reuters – báo cáo của chính quyền Mỹ về hoạt động trung chuyển hàng hóa và ước tính thất thu thuế quan.
Cập nhật nhanh các thông tin nổi bật về tài chính, đầu tư, kinh tế, thị trường, AI và công nghệ cùng những phân tích đáng chú ý mỗi ngày trên Điểm Tin Nhanh.
Đọc tin mới trên Điểm Tin Nhanh
