Trung Quốc cam kết duy trì nguồn cung đất hiếm cho EU bất kể thỏa thuận thương mại với Mỹ

Trung Quốc cho biết nước này sẵn sàng tiếp tục cấp phép xuất khẩu đất hiếm sang Liên minh châu Âu (EU), ngay cả khi thỏa thuận đình chiến thương mại giữa Bắc Kinh và Washington không được gia hạn sau thời hạn dự kiến vào tháng 1 năm sau. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh các nền kinh tế lớn tiếp tục tìm cách giảm thiểu tác động từ những biện pháp kiểm soát thương mại đối với các nguyên liệu quan trọng.

Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc He Yadong đưa ra thông điệp này hôm thứ Năm khi trả lời câu hỏi về khả năng thời hạn của thỏa thuận Mỹ – Trung ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu đất hiếm sang châu Âu.

Tuyên bố cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì một kênh cung ứng nguyên liệu chiến lược cho thị trường châu Âu, trong khi các cuộc đàm phán thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn có thể tiếp tục thay đổi. Tuy nhiên, việc Trung Quốc sẵn sàng cấp phép không đồng nghĩa mọi lô hàng sẽ tự động được thông quan. Hoạt động xuất khẩu vẫn có thể phụ thuộc vào phạm vi kiểm soát, quy trình xét duyệt và điều kiện cấp phép áp dụng đối với từng mặt hàng.

Đất hiếm là nhóm nguyên tố có vai trò quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp hiện đại, từ xe điện, năng lượng tái tạo, điện tử, thiết bị quốc phòng cho đến các hệ thống sản xuất công nghệ cao. Vì vậy, bất kỳ thay đổi nào trong chính sách xuất khẩu của Trung Quốc đều có thể tác động đến kế hoạch sản xuất, chi phí đầu vào và chiến lược dự trữ nguyên liệu của các doanh nghiệp quốc tế.

Đối với EU, khả năng duy trì nguồn cung ổn định có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh khối này đang tìm cách củng cố năng lực công nghiệp, phát triển công nghệ xanh và hạn chế những rủi ro phát sinh khi phụ thuộc vào một số nguồn cung tập trung.

Thỏa thuận Mỹ – Trung và những rủi ro đối với chuỗi cung ứng đất hiếm

Căng thẳng thương mại giữa Washington và Bắc Kinh là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thị trường nguyên liệu chiến lược. Tháng 10/2025, Trung Quốc siết chặt các hạn chế đối với xuất khẩu đất hiếm, bao gồm cả những sản phẩm chỉ chứa tỷ lệ nhỏ nguyên liệu có nguồn gốc từ nước này. Động thái diễn ra sau khi Mỹ mở rộng phạm vi áp dụng danh sách hạn chế thương mại đối với các công ty con thuộc sở hữu đa số của những doanh nghiệp Trung Quốc nằm trong danh sách thực thể bị kiểm soát.

Sau đó, hai nền kinh tế thống nhất đình chỉ một số biện pháp trong khuôn khổ thỏa thuận đình chiến thương mại. Theo thông tin được công bố trong nội dung nguồn, thời hạn đình chiến được kéo dài đến tháng 1/2027 sau khi hai bên thống nhất gia hạn thêm hai tháng.

Điều khiến các doanh nghiệp quan tâm là liệu việc thỏa thuận Mỹ – Trung hết hạn có dẫn đến một vòng leo thang kiểm soát xuất khẩu mới hay không. Nếu các biện pháp hạn chế được tái áp dụng hoặc mở rộng, doanh nghiệp sử dụng đất hiếm có thể phải đối mặt với thủ tục cấp phép phức tạp hơn, thời gian giao hàng kéo dài và chi phí dự trữ nguyên liệu tăng.

Tuy nhiên, tuyên bố mới của Bộ Thương mại Trung Quốc cho thấy hoạt động cung ứng cho châu Âu có thể được xử lý theo một hướng riêng, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào diễn biến đàm phán giữa Bắc Kinh và Washington. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa đủ để kết luận rằng nguồn cung đất hiếm sang EU sẽ không chịu bất kỳ tác động nào nếu quan hệ Mỹ – Trung xấu đi.

EU và Trung Quốc tìm cách tháo gỡ vướng mắc về cấp phép xuất khẩu

Một diễn biến quan trọng khác là cuộc gặp giữa Ủy viên Thương mại châu Âu Maroš Šefčovič và Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao tại Bắc Kinh trong hai ngày 8–9/10/2026.

Theo thông tin từ Ủy ban châu Âu, hai bên đã tiến hành vòng tham vấn thương mại và đầu tư, đồng thời thống nhất tiếp tục xử lý bất đồng nhằm ổn định và cân bằng hơn quan hệ kinh tế song phương. Hai bên cũng dự kiến tổ chức cuộc họp cấp bộ trưởng tiếp theo vào tháng 3/2027.

Vấn đề đất hiếm nằm trong nhóm nội dung trọng tâm của các cuộc trao đổi. Trung Quốc cho biết sẵn sàng sử dụng cơ chế “kênh xanh” (green channel) để duy trì việc cấp phép xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu sang châu Âu. Cơ chế này hướng đến việc tạo thuận lợi cho quy trình xử lý hồ sơ, giúp các doanh nghiệp EU giảm bớt nguy cơ gián đoạn nguồn nguyên liệu.

Đổi lại, Bắc Kinh cũng mong muốn EU hỗ trợ giải quyết các hồ sơ cấp phép xuất khẩu một số sản phẩm lưỡng dụng của Trung Quốc. Đây là những sản phẩm có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự và thường chịu sự kiểm soát chặt chẽ trong thương mại quốc tế.

Cách tiếp cận này phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai bên. Châu Âu cần tiếp cận ổn định với những nguyên liệu phục vụ sản xuất công nghiệp, trong khi Trung Quốc có lợi ích trong việc duy trì thị trường xuất khẩu và cải thiện khả năng tiếp cận các sản phẩm, công nghệ từ châu Âu.

Dù vậy, cơ chế kênh xanh không nhất thiết đồng nghĩa với việc bãi bỏ kiểm soát xuất khẩu. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào thời gian xét duyệt, phạm vi mặt hàng được áp dụng, tiêu chí cấp phép và mức độ minh bạch trong quá trình thực hiện.

Vì sao đất hiếm có ý nghĩa chiến lược đối với nền kinh tế châu Âu?

Đất hiếm là tên gọi của một nhóm 17 nguyên tố có tính chất hóa học đặc biệt. Một số nguyên tố được sử dụng để sản xuất nam châm hiệu suất cao, linh kiện điện tử, động cơ điện và các thiết bị công nghiệp chuyên dụng.

Những ứng dụng này khiến đất hiếm trở thành đầu vào quan trọng đối với nhiều ngành kinh tế mà EU đang ưu tiên phát triển.

Thứ nhất, ngành xe điện và công nghiệp ô tô. Một số loại động cơ điện sử dụng nam châm làm từ đất hiếm để tăng hiệu suất và giảm kích thước. Nếu nguyên liệu hoặc nam châm thành phẩm bị thiếu hụt, các nhà sản xuất có thể phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tìm vật liệu thay thế hoặc chấp nhận chi phí cao hơn.

Thứ hai, năng lượng tái tạo. Một số thiết kế tua-bin điện gió sử dụng nam châm đất hiếm trong máy phát điện. Nguồn cung ổn định giúp các nhà sản xuất thiết bị và nhà phát triển dự án quản lý tốt hơn tiến độ, chi phí cũng như rủi ro mua sắm.

Thứ ba, điện tử và tự động hóa. Đất hiếm được sử dụng trong nhiều ứng dụng liên quan đến cảm biến, thiết bị điện tử, robot và các hệ thống công nghiệp. Việc thiếu một nguyên liệu có giá trị tương đối nhỏ trong tổng chi phí sản phẩm đôi khi vẫn có thể làm gián đoạn cả dây chuyền sản xuất.

Thứ tư, quốc phòng và công nghệ chuyên dụng. Một số vật liệu có nguồn gốc từ đất hiếm được sử dụng trong hệ thống radar, thiết bị định vị, động cơ và các công nghệ có yêu cầu kỹ thuật cao. Vì vậy, nguồn cung đất hiếm không chỉ là vấn đề thương mại mà còn liên quan đến khả năng duy trì năng lực sản xuất trong những lĩnh vực nhạy cảm.

Từ góc độ kinh tế, rủi ro lớn nhất không nhất thiết nằm ở việc giá đất hiếm tăng trong ngắn hạn. Vấn đề sâu hơn là doanh nghiệp khó dự báo thời gian giao hàng và khả năng tiếp cận nguyên liệu. Khi không chắc chắn về nguồn cung, doanh nghiệp có thể phải tăng hàng tồn kho, tìm nhà cung cấp thay thế hoặc trì hoãn các quyết định đầu tư.

EU vẫn cần giảm phụ thuộc vào một nguồn cung tập trung

Việc Trung Quốc phát tín hiệu duy trì cấp phép xuất khẩu có thể giúp doanh nghiệp châu Âu cải thiện khả năng lập kế hoạch trong ngắn hạn. Tuy nhiên, diễn biến này không loại bỏ nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Trong ngày 14/10/2026, Reuters đưa tin EU đang tìm cách tăng cường hợp tác với Việt Nam để tiếp cận các khoáng sản quan trọng, trong đó có đất hiếm, vonfram, antimon, bitmut và bauxite. Brussels được cho là đang xem xét các biện pháp hỗ trợ tài chính và kỹ thuật nhằm phát triển hoạt động khai thác, chế biến nguyên liệu tại Việt Nam.

Động thái này cho thấy chiến lược của châu Âu không chỉ dựa vào đàm phán với Trung Quốc để duy trì dòng hàng hiện tại. EU còn muốn mở rộng mạng lưới đối tác, nâng cao năng lực chế biến và tìm thêm nguồn nguyên liệu ngoài những thị trường có mức độ tập trung cao.

Tuy nhiên, xây dựng một chuỗi cung ứng mới cần thời gian và vốn đầu tư lớn. Khai thác đất hiếm chỉ là một phần của quá trình; hoạt động tách, tinh luyện, chế biến thành vật liệu có thể sử dụng trong công nghiệp cũng đòi hỏi công nghệ, nhân lực, hạ tầng và tiêu chuẩn môi trường phù hợp.

Do đó, ngay cả khi các dự án khai thác mới được triển khai, EU vẫn có thể cần nhập khẩu đất hiếm và nam châm từ các nhà cung cấp hiện hữu trong nhiều năm. Việc đa dạng hóa không có nghĩa là thay thế hoàn toàn Trung Quốc trong thời gian ngắn, mà là giảm nguy cơ một quyết định chính sách hoặc sự cố tại một nguồn cung có thể gây ảnh hưởng lớn đến toàn bộ nền sản xuất.

Brussels xem xét quan hệ thương mại với Bắc Kinh

Các cuộc đàm phán về đất hiếm diễn ra trong bối cảnh quan hệ thương mại EU – Trung Quốc còn nhiều vấn đề khác. Châu Âu đang tìm cách cải thiện khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc, xử lý mất cân bằng thương mại và bảo vệ những ngành công nghiệp chịu sức ép từ hàng nhập khẩu.

Reuters đưa tin ngày 15/10/2026 rằng lãnh đạo EU họp tại Brussels để thảo luận các thách thức kinh tế, trong đó có quan hệ thương mại với Trung Quốc và những công cụ phòng vệ thương mại mà khối có thể sử dụng.

Điều này cho thấy việc duy trì nguồn cung đất hiếm không đồng nghĩa với việc mọi bất đồng giữa hai bên đã được giải quyết. EU có thể tiếp tục hợp tác với Trung Quốc trong những lĩnh vực mà hai bên có lợi ích chung, đồng thời vẫn tìm cách xử lý các vấn đề liên quan đến cạnh tranh, khả năng tiếp cận thị trường và sự cân bằng trong thương mại.

Đối với Bắc Kinh, việc tạo thuận lợi cho cấp phép đất hiếm có thể góp phần củng cố quan hệ kinh tế với một thị trường lớn. Đối với Brussels, bảo đảm nguồn nguyên liệu là yêu cầu quan trọng để duy trì sản xuất và thực hiện các mục tiêu công nghiệp dài hạn.

Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc những cam kết được chuyển hóa thành quy trình cấp phép có thể dự đoán được hay không, thay vì chỉ dừng lại ở tuyên bố ngoại giao.

Tác động đối với thị trường và doanh nghiệp toàn cầu

Trong ngắn hạn, tín hiệu duy trì xuất khẩu có thể giúp giảm bớt lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung đất hiếm cho châu Âu. Các doanh nghiệp có thể theo dõi sát tiến độ cấp phép, lịch giao hàng và điều kiện hợp đồng để đánh giá liệu rủi ro nguyên liệu có thực sự giảm hay không.

Về trung hạn, thị trường cần phân biệt giữa khả năng tiếp tục được cấp phép và khả năng tiếp cận nguyên liệu với chi phí ổn định. Một cơ chế cấp phép thuận lợi hơn có thể cải thiện tính liên tục của nguồn cung, nhưng giá cả vẫn chịu ảnh hưởng từ nhu cầu công nghiệp, năng lực chế biến, chi phí vận chuyển và diễn biến chính sách tại các nền kinh tế lớn.

Các doanh nghiệp sản xuất xe điện, thiết bị năng lượng, điện tử và máy móc công nghiệp nên chú ý đến một số yếu tố: danh mục mặt hàng thuộc diện kiểm soát, thời gian xử lý hồ sơ, mức độ tập trung nhà cung cấp và khả năng sử dụng vật liệu thay thế. Đây là những biến số ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và khả năng duy trì sản xuất.

Với nhà đầu tư, không nên chỉ dựa vào một tuyên bố chính sách để kết luận rằng giá đất hiếm hoặc cổ phiếu của doanh nghiệp khai thác, chế biến sẽ tăng hay giảm. Tác động thực tế còn phụ thuộc vào nguồn cung từng nguyên tố, hợp đồng thương mại, tồn kho và tình hình tài chính của từng công ty.

Về dài hạn, sự kiện này một lần nữa cho thấy nguyên liệu chiến lược đã trở thành một phần quan trọng trong cạnh tranh kinh tế quốc tế. Quyền tiếp cận nguyên liệu không chỉ ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm mà còn tác động đến quyết định đầu tư, vị trí đặt nhà máy và năng lực cạnh tranh của các ngành công nghệ cao.

Tuyên bố của Trung Quốc về việc tiếp tục cấp phép xuất khẩu đất hiếm sang EU cho thấy Bắc Kinh muốn duy trì dòng cung ứng cho châu Âu ngay cả khi thỏa thuận đình chiến thương mại với Mỹ đứng trước thời hạn mới. Cơ chế “kênh xanh” được đề cập trong các cuộc tham vấn EU – Trung Quốc có thể hỗ trợ doanh nghiệp giảm bớt những vướng mắc về thủ tục, nhưng mức độ cải thiện cần được đánh giá qua kết quả triển khai thực tế.

Với châu Âu, ưu tiên trước mắt là duy trì nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp quan trọng, trong khi mục tiêu dài hạn vẫn là đa dạng hóa nguồn cung và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc thương mại. Những diễn biến tiếp theo về cấp phép xuất khẩu, quan hệ Mỹ – Trung và các thỏa thuận kinh tế giữa Brussels với Bắc Kinh sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến triển vọng của thị trường đất hiếm toàn cầu.

Nguồn tham khảo: CNBC; Ủy ban châu Âu; Reuters.

Câu hỏi về đất hiểm của Trung Quốc

1. Trung Quốc có tiếp tục xuất khẩu đất hiếm sang EU nếu thỏa thuận với Mỹ hết hạn không?

Theo tuyên bố của người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc He Yadong được đề cập trong thông tin nguồn, Trung Quốc sẵn sàng tiếp tục cấp phép xuất khẩu đất hiếm sang châu Âu bất kể thỏa thuận đình chiến thương mại với Mỹ có được gia hạn sau tháng 1 hay không. Tuy nhiên, việc cấp phép cụ thể vẫn phụ thuộc vào các quy định và thủ tục áp dụng.

2. Cơ chế “kênh xanh” trong xuất khẩu đất hiếm là gì?

Đây là cơ chế nhằm tạo thuận lợi cho việc xử lý giấy phép xuất khẩu đất hiếm và nam châm vĩnh cửu sang EU. Hiệu quả của cơ chế phụ thuộc vào phạm vi áp dụng, quy trình xét duyệt và việc triển khai trên thực tế.

3. Vì sao EU quan tâm đến nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc?

Đất hiếm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như xe điện, năng lượng tái tạo, điện tử, tự động hóa và một số công nghệ quốc phòng. Gián đoạn nguồn cung có thể làm tăng chi phí, kéo dài thời gian giao hàng hoặc ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất.

4. Việc Trung Quốc tiếp tục cấp phép có đồng nghĩa rủi ro nguồn cung đã chấm dứt?

Không. Tuyên bố tích cực có thể giúp giảm bớt lo ngại, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi việc cấp phép thực tế, điều kiện thương mại, thời gian giao hàng và các thay đổi chính sách tiếp theo.

5. EU có thể giảm phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách nào?

EU có thể đa dạng hóa nhà cung cấp, đầu tư vào khai thác và chế biến tại các quốc gia đối tác, phát triển công nghệ tái chế và nghiên cứu vật liệu thay thế. Tuy nhiên, các biện pháp này cần thời gian, vốn và năng lực công nghệ để phát huy hiệu quả.