Thủ tướng Nhật Bản Takaichi bác bỏ chỉ trích về đồng yên suy yếu và lợi suất trái phiếu tăng cao

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã bác bỏ những chỉ trích cho rằng chính quyền của bà phải chịu trách nhiệm về sự suy yếu của đồng yên và đà tăng của lợi suất trái phiếu chính phủ. Phát biểu trước Quốc hội, bà khẳng định không đồng tình với những nhận định gắn tình trạng đồng yên yếu và lãi suất cao với nhiệm kỳ của mình, đồng thời nhấn mạnh rằng xây dựng một nền kinh tế vững mạnh là cách quan trọng để củng cố niềm tin vào đồng tiền Nhật Bản.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh đồng yên suy yếu đáng kể, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn dài tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Những biến động này làm dấy lên tranh luận về định hướng tài khóa, chính sách tiền tệ và khả năng duy trì niềm tin của thị trường đối với nền kinh tế lớn hàng đầu châu Á.

Bà Takaichi cũng cam kết chính phủ sẽ kiểm soát lượng phát hành trái phiếu chính phủ một cách hợp lý. Tuy nhiên, giới phân tích vẫn đặt câu hỏi liệu Nhật Bản có thể vừa tăng chi tiêu, triển khai các biện pháp giảm thuế, vừa hạn chế áp lực nợ công và ổn định thị trường trái phiếu hay không.

Takaichi bác bỏ trách nhiệm về đồng yên yếu và lãi suất cao

Theo nội dung phát biểu được Reuters dẫn lại, bà Takaichi nói rằng bà nhiều lần bị chỉ trích vì tình trạng “đồng yên yếu dưới thời Takaichi” và “lãi suất cao dưới thời Takaichi”, nhưng bà hoàn toàn bác bỏ những nhận định này.

Phát biểu được đưa ra khi bà trả lời câu hỏi của nghị sĩ đối lập Yoshifumi Hamano liên quan đến việc xây dựng ngân sách bổ sung lần thứ hai của Nhật Bản.

Tranh luận diễn ra trong bối cảnh thị trường tài chính Nhật Bản chịu tác động từ nhiều yếu tố cùng lúc. Đồng yên đã suy yếu xuống mức thấp nhất kể từ năm 1986 theo thông tin trong bài viết nguồn, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ.

Những diễn biến này khiến chính quyền Tokyo phải đối mặt với sức ép giải thích về tác động của chính sách kinh tế đối với thị trường. Theo nguồn tin, cả Nhật Bản và Mỹ từng can thiệp vào thị trường ngoại hối nhằm hỗ trợ đồng yên.

Tuy nhiên, việc đồng yên suy yếu và lợi suất trái phiếu tăng không nhất thiết chỉ xuất phát từ một quyết định chính sách hoặc một cá nhân. Diễn biến của thị trường ngoại hối còn chịu ảnh hưởng từ chênh lệch lãi suất, kỳ vọng của nhà đầu tư và triển vọng kinh tế. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ có thể biến động theo kỳ vọng lạm phát, chính sách tiền tệ, nhu cầu vay vốn của chính phủ và mức độ sẵn sàng nắm giữ trái phiếu của nhà đầu tư.

Lập trường của bà Takaichi cho thấy chính phủ muốn tách trách nhiệm điều hành kinh tế khỏi những biến động thị trường đang diễn ra. Dù vậy, phản ứng của nhà đầu tư sẽ phụ thuộc không chỉ vào tuyên bố chính trị mà còn vào các quyết định cụ thể về ngân sách, nợ công và chính sách kinh tế trong thời gian tới.

Đồng yên yếu đem lại lợi ích cho xuất khẩu nhưng cũng tạo ra rủi ro

Đồng yên suy yếu có thể mang lại một số lợi thế cho các doanh nghiệp xuất khẩu Nhật Bản. Khi đồng nội tệ giảm giá so với các đồng tiền khác, hàng hóa sản xuất tại Nhật Bản có thể trở nên cạnh tranh hơn về giá đối với khách hàng nước ngoài, nếu các yếu tố khác không thay đổi.

Đối với những doanh nghiệp có nguồn thu lớn bằng ngoại tệ nhưng phần đáng kể chi phí được thanh toán bằng đồng yên, việc quy đổi doanh thu về nội tệ cũng có thể làm tăng giá trị doanh thu ghi nhận. Đây là một trong những lý do đồng yên yếu đôi khi được xem là yếu tố hỗ trợ lợi nhuận của các doanh nghiệp xuất khẩu.

Trong tháng 1, bà Takaichi được cho là đã nhận định đồng yên yếu tạo cơ hội cho ngành xuất khẩu và đóng vai trò như một lớp đệm trước các mức thuế quan của Mỹ. Sau đó, bà làm rõ rằng mình không có sự ưu tiên cụ thể đối với hướng đi của đồng tiền.

Tuy nhiên, đồng yên yếu không chỉ đem lại lợi ích. Nhật Bản phụ thuộc vào nhập khẩu nhiều loại hàng hóa và nguyên liệu, bao gồm năng lượng. Khi đồng nội tệ mất giá, chi phí nhập khẩu có thể tăng, gây sức ép lên doanh nghiệp và hộ gia đình. Nếu doanh nghiệp chuyển phần chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng, giá hàng hóa trong nước cũng có thể chịu tác động.

Điều này tạo ra bài toán khó cho chính phủ: đồng yên yếu có thể hỗ trợ một bộ phận doanh nghiệp xuất khẩu, nhưng đồng thời làm tăng chi phí sinh hoạt và chi phí đầu vào của các ngành phụ thuộc vào hàng hóa nhập khẩu.

Vì vậy, việc củng cố niềm tin vào đồng yên không chỉ là vấn đề tỷ giá. Nó còn liên quan đến triển vọng tăng trưởng, khả năng kiểm soát lạm phát, chất lượng điều hành kinh tế và niềm tin của thị trường vào tính bền vững của chính sách tài khóa.

Lợi suất trái phiếu tăng khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản bình thường hóa chính sách

Bên cạnh diễn biến tỷ giá, lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn dài cũng trở thành tâm điểm chú ý.

Theo nội dung nguồn, lợi suất trái phiếu đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ trong thời gian chính quyền Takaichi điều hành. Diễn biến này xuất hiện khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất chính sách và tiếp tục quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ.

Lợi suất trái phiếu và giá trái phiếu thường biến động ngược chiều nhau. Khi nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu mới hoặc trái phiếu trên thị trường thứ cấp, giá của các trái phiếu hiện hữu thường chịu áp lực giảm.

Lợi suất tăng cũng có thể phản ánh kỳ vọng rằng lãi suất sẽ duy trì ở mức cao hơn, lạm phát có thể dai dẳng hoặc chính phủ phải trả chi phí vay vốn lớn hơn để thu hút người mua trái phiếu.

Đối với Nhật Bản, thị trường trái phiếu có vai trò quan trọng trong việc tài trợ cho hoạt động của chính phủ. Vì vậy, lợi suất tăng kéo dài có thể làm tăng chi phí phát hành nợ mới và tạo thêm áp lực lên ngân sách trong tương lai.

Bà Takaichi cho biết chính quyền của mình dự định kiểm soát hợp lý lượng phát hành trái phiếu chính phủ. Tuyên bố này nhằm trấn an thị trường rằng chính phủ sẽ quan tâm đến quy mô huy động vốn, trong bối cảnh lợi suất đang tăng.

Tuy nhiên, hiệu quả của cam kết sẽ phụ thuộc vào cách chính phủ cân đối các mục tiêu chi tiêu, giảm thuế và quản lý nợ. Nếu nhu cầu tài trợ ngân sách tăng trong khi nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn, áp lực lên thị trường trái phiếu vẫn có thể tiếp diễn.

Kế hoạch giảm thuế thực phẩm làm dấy lên câu hỏi về nguồn tài trợ ngân sách

Đầu năm nay, bà Takaichi công bố kế hoạch cắt giảm thuế đối với thực phẩm và trình bày ngân sách bổ sung. Những biện pháp này làm dấy lên khả năng chính phủ cần huy động thêm nguồn lực để duy trì chi tiêu.

Trong trường hợp nguồn thu ngân sách giảm do cắt giảm thuế, hoặc các khoản chi mới vượt quá nguồn tài chính sẵn có, chính phủ có thể phải cân nhắc những phương án như điều chỉnh các khoản chi khác, tăng nguồn thu từ những lĩnh vực khác hoặc phát hành thêm nợ.

Theo thông tin được Bloomberg dẫn lại trong bài viết nguồn, bà Takaichi cho biết tổng lượng phát hành trái phiếu trong năm dương lịch 2026 sẽ không thay đổi so với kế hoạch ngân sách ban đầu. Tuy nhiên, một số chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi về khả năng duy trì giới hạn này khi chính phủ đồng thời theo đuổi các biện pháp hỗ trợ kinh tế.

Jesper Koll, chuyên gia cấp cao tại Monex Group, từng nhận xét với CNBC vào tháng 4, thời điểm ngân sách bổ sung được công bố, rằng thị trường trái phiếu có nhiều khía cạnh nhưng không thể bỏ qua mối liên hệ giữa chi tiêu và nợ công. Theo lập luận của ông, chính phủ không thể tăng chi tiêu mà không tính đến nguồn tài trợ tương ứng.

Nhận định này phản ánh mối quan tâm cốt lõi của thị trường: nhà đầu tư cần biết các chính sách tài khóa mới sẽ được tài trợ như thế nào và liệu quy mô nợ phát hành có phù hợp với cam kết của chính phủ hay không.

Nếu chính quyền có thể duy trì kế hoạch phát hành trái phiếu trong khi thực hiện các mục tiêu ngân sách, điều đó có thể giúp củng cố niềm tin. Ngược lại, nếu nhu cầu vay vốn thực tế vượt dự kiến, thị trường có thể tiếp tục yêu cầu mức lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

Bài toán của Nhật Bản: hỗ trợ kinh tế nhưng vẫn duy trì niềm tin thị trường

Những phát biểu của bà Takaichi cho thấy chính phủ muốn đặt trọng tâm vào việc xây dựng một nền kinh tế mạnh để tăng cường niềm tin vào đồng yên. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ cần được thị trường đánh giá là có tính nhất quán.

Nếu chính phủ thúc đẩy chi tiêu và giảm thuế để hỗ trợ nền kinh tế, trong khi ngân hàng trung ương tiếp tục nâng lãi suất, thị trường sẽ phải đánh giá đồng thời cả tác động tăng trưởng lẫn chi phí tài chính. Hai hướng chính sách này có thể phục vụ những mục tiêu khác nhau, nhưng sự phối hợp giữa chúng đóng vai trò quan trọng đối với kỳ vọng của nhà đầu tư.

Một nền kinh tế tăng trưởng vững chắc có thể hỗ trợ lợi nhuận doanh nghiệp và tăng sức hấp dẫn của tài sản trong nước. Ngược lại, nếu nhà đầu tư lo ngại nợ công tăng nhanh hoặc nguồn tài trợ ngân sách thiếu rõ ràng, lợi suất trái phiếu có thể tiếp tục chịu sức ép.

Đối với tỷ giá, việc đồng yên phục hồi bền vững cũng không thể chỉ dựa vào tuyên bố của chính phủ. Thị trường sẽ theo dõi chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và các nền kinh tế lớn khác, triển vọng tăng trưởng, lạm phát và các tín hiệu từ Ngân hàng Trung ương Nhật Bản.

Trong thời gian tới, những yếu tố đáng chú ý sẽ bao gồm kế hoạch phát hành trái phiếu năm 2026, tiến độ triển khai các biện pháp ngân sách, quyết định lãi suất và phản ứng của thị trường ngoại hối. Đây sẽ là những cơ sở quan trọng để đánh giá liệu chính phủ có thể duy trì cam kết tài khóa và khôi phục niềm tin của nhà đầu tư hay không.

Nguồn tham khảo

• Reuters: Nội dung phát biểu của Thủ tướng Sanae Takaichi trước Quốc hội Nhật Bản.
• Bloomberg: Thông tin về kế hoạch phát hành trái phiếu năm 2026.

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao Thủ tướng Sanae Takaichi bác bỏ chỉ trích về đồng yên yếu?

Bà Takaichi cho rằng các nhận định gắn tình trạng đồng yên suy yếu và lãi suất cao với nhiệm kỳ của bà là không chính xác. Bà nhấn mạnh việc xây dựng một nền kinh tế mạnh sẽ góp phần củng cố niềm tin vào đồng tiền Nhật Bản.

2. Đồng yên yếu có lợi cho Nhật Bản không?

Đồng yên yếu có thể hỗ trợ sức cạnh tranh về giá của hàng xuất khẩu và làm tăng giá trị doanh thu ngoại tệ khi quy đổi sang nội tệ. Tuy nhiên, nó cũng làm tăng chi phí nhập khẩu, đặc biệt với năng lượng và nguyên liệu, qua đó có thể gây sức ép lên doanh nghiệp và người tiêu dùng.

3. Vì sao lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản tăng?

Theo nội dung nguồn, lợi suất tăng trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Nhật Bản nâng lãi suất chính sách và bình thường hóa tiền tệ. Ngoài ra, kỳ vọng về lạm phát, nhu cầu huy động vốn của chính phủ và mức độ sẵn sàng mua trái phiếu của nhà đầu tư cũng có thể ảnh hưởng đến lợi suất.

4. Chính phủ Nhật Bản có dự định phát hành thêm trái phiếu không?

Bà Takaichi cho biết chính phủ sẽ kiểm soát hợp lý lượng phát hành trái phiếu và tổng lượng phát hành năm 2026 sẽ không thay đổi so với kế hoạch ngân sách ban đầu, theo thông tin được Bloomberg dẫn lại trong nguồn. Tuy nhiên, một số chuyên gia nghi ngờ khả năng duy trì kế hoạch này nếu chi tiêu tăng.

5. Kế hoạch giảm thuế thực phẩm có thể ảnh hưởng đến nợ công thế nào?

Nếu giảm thuế làm giảm nguồn thu trong khi chi tiêu không giảm tương ứng, chính phủ sẽ phải tìm nguồn tài trợ khác. Tùy cách cân đối ngân sách, điều này có thể làm tăng nhu cầu vay vốn hoặc phát hành trái phiếu.

6. Điều gì có thể giúp đồng yên ổn định trở lại?

Triển vọng tăng trưởng, lạm phát, chênh lệch lãi suất quốc tế, định hướng chính sách tiền tệ và niềm tin vào tính bền vững của ngân sách đều có thể ảnh hưởng đến đồng yên. Không có một yếu tố đơn lẻ nào bảo đảm tỷ giá sẽ phục hồi.