Tâm lý người tiêu dùng Mỹ lao dốc gần mức thấp kỷ lục, áp lực giá cả phủ bóng cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

Tâm lý người tiêu dùng Mỹ tiếp tục suy yếu

Tâm lý người tiêu dùng Mỹ đã giảm xuống gần mức thấp kỷ lục trong tháng 10 khi giá cả tăng cao do ảnh hưởng từ xung đột tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên ngân sách hộ gia đình. Diễn biến này xuất hiện ngay trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quốc hội Mỹ, trong bối cảnh khả năng chi trả và chi phí sinh hoạt trở thành những vấn đề được cử tri đặc biệt quan tâm.

Theo khảo sát của Đại học Michigan được công bố hôm thứ Sáu, chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ giảm nhẹ xuống 48,0 trong tháng 10, so với mức 48,1 của tháng 9. Kết quả này cao hơn dự báo 46,3 của các nhà kinh tế được Reuters thăm dò, đồng thời cũng cao hơn mức ước tính sơ bộ 46,3 được đưa ra trước đó cho tháng 10.

Dù giảm không đáng kể so với tháng trước, chỉ số mới cho thấy niềm tin của người tiêu dùng vẫn ở trong vùng rất thấp. Mức 48,0 là kết quả thấp thứ hai trong lịch sử khảo sát, chỉ cao hơn mức thấp kỷ lục 44,8 được ghi nhận vào tháng 5, không lâu sau khi chiến tranh Iran bắt đầu.

Diễn biến này cho thấy những lo ngại về sức mua vẫn chưa được giải quyết. Đối với nhiều hộ gia đình, vấn đề không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng kinh tế hay các chỉ số trên thị trường tài chính, mà còn ở khả năng trang trải những khoản chi tiêu thiết yếu trong cuộc sống hằng ngày.

Bà Joanne Hsu, giám đốc Khảo sát Người tiêu dùng của Đại học Michigan, cho biết sức mua tiếp tục là yếu tố chi phối cách người tiêu dùng nhìn nhận nền kinh tế. Theo bà, tâm lý người tiêu dùng hiện thấp hơn 10% so với cùng kỳ năm trước và thấp hơn 15% so với tháng 2, thời điểm ngay trước khi xung đột với Iran bùng phát.

Những số liệu này phản ánh khoảng cách ngày càng lớn giữa các diễn biến kinh tế tổng thể và cảm nhận tài chính của người dân. Ngay cả khi một số lĩnh vực của nền kinh tế vẫn duy trì hoạt động, giá hàng hóa, nhiên liệu và các chi phí sinh hoạt cao vẫn có thể khiến các hộ gia đình cảm thấy tình hình tài chính của mình trở nên khó khăn hơn.

Giá cả và sức mua trở thành tâm điểm trước bầu cử giữa nhiệm kỳ

Kết quả khảo sát của Đại học Michigan xuất hiện trong thời điểm đặc biệt nhạy cảm đối với chính trường Mỹ. Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 được kỳ vọng sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.

Theo nội dung được đề cập trong bài viết gốc, hàng triệu cử tri Mỹ đã tham gia bỏ phiếu sớm trước ngày bầu cử. Các vấn đề kinh tế, đặc biệt là chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả, đang có ảnh hưởng lớn đến cách cử tri đánh giá tình hình đất nước cũng như hoạt động điều hành của chính quyền.

Các cuộc thăm dò dư luận được dẫn trong bài viết cho thấy nhiều cử tri có cái nhìn bi quan về nền kinh tế và cách Tổng thống Donald Trump cùng đảng Cộng hòa xử lý các vấn đề kinh tế. Giá nhiên liệu tăng mạnh sau quyết định tấn công Iran vào cuối tháng 2 cũng được nêu là một trong những yếu tố gây sức ép lên tỷ lệ ủng hộ tổng thống.

Trong bối cảnh đó, đảng Cộng hòa được đánh giá có nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện và thậm chí cả Thượng viện. Tuy nhiên, kết quả bầu cử cuối cùng vẫn phụ thuộc vào lựa chọn của cử tri và các yếu tố chính trị khác.

Điểm đáng chú ý là tâm lý kinh tế tiêu cực có thể tác động đến quyết định bỏ phiếu ngay cả khi người dân không trực tiếp theo dõi các chỉ số kinh tế vĩ mô. Khi chi phí nhiên liệu, thực phẩm, nhà ở và những nhu cầu thiết yếu chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thu nhập, người tiêu dùng có xu hướng đánh giá nền kinh tế dựa trên trải nghiệm tài chính cá nhân.

Điều này khiến lạm phát và sức mua trở thành những chủ đề quan trọng không chỉ đối với các nhà hoạch định chính sách mà còn đối với các ứng viên trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Cử tri độc lập thể hiện tâm lý bi quan rõ rệt nhất

Phân tích dữ liệu khảo sát theo đảng phái chính trị cho thấy sự suy giảm niềm tin trong tháng 10 chủ yếu đến từ nhóm người tham gia khảo sát tự nhận mình là cử tri độc lập.

Đây là nhóm có ý nghĩa quan trọng trong các cuộc bầu cử tại Mỹ bởi họ không nhất thiết gắn bó lâu dài với một đảng phái và có thể thay đổi lựa chọn tùy theo tình hình kinh tế, xã hội cũng như đánh giá về các ứng viên.

Chỉ số tâm lý của nhóm cử tri độc lập giảm xuống 42,4 trong tháng 10, từ mức 47,7 của tháng 9. Kết quả này chỉ cao hơn mức thấp kỷ lục 40,6 được ghi nhận vào tháng 5.

Trái lại, chỉ số tâm lý của những người tự nhận thuộc đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa lại được cải thiện trong cùng kỳ. Sự khác biệt cho thấy mức độ bi quan không phân bổ đồng đều giữa các nhóm chính trị, đồng thời nhấn mạnh vai trò của cử tri độc lập trong việc phản ánh cảm nhận kinh tế rộng hơn.

Một yếu tố đáng chú ý khác là số người cho rằng giá cả tăng cao đang gây tổn hại đến tài chính cá nhân đã tăng lên trong năm nay. Xu hướng này xuất hiện ở cả cử tri độc lập và hai nhóm đảng phái chính, dù mức độ tăng khác nhau.

Kể từ tháng 1, số người thuộc nhóm độc lập đề cập đến áp lực lạm phát ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính cá nhân đã tăng 27%. Tỷ lệ tăng ở nhóm cử tri Cộng hòa lên tới 52%, trong khi nhóm Dân chủ ghi nhận mức tăng 15%.

Những con số này cho thấy lo ngại về giá cả không chỉ giới hạn trong một nhóm chính trị cụ thể. Ngay cả những người có quan điểm chính trị khác nhau cũng có thể chia sẻ mối quan tâm chung khi chi phí sinh hoạt tiếp tục ảnh hưởng đến ngân sách gia đình.

Những hộ gia đình ít đầu tư chứng khoán chịu áp lực rõ hơn

Khảo sát cũng ghi nhận sự khác biệt trong cách các hộ gia đình cảm nhận áp lực giá cả tùy theo mức độ tiếp xúc với thị trường chứng khoán.

Theo nội dung bài viết gốc, những hộ gia đình không đầu tư hoặc chỉ tiếp xúc hạn chế với thị trường chứng khoán có xu hướng thường xuyên coi giá cả cao là gánh nặng đối với tài chính cá nhân hơn so với đầu năm.

Diễn biến này đáng chú ý trong bối cảnh thị trường chứng khoán Mỹ từng tăng trưởng mạnh nhờ sự lạc quan xoay quanh làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, lợi ích từ đà tăng của cổ phiếu không được phân bổ đồng đều giữa các hộ gia đình.

Những người sở hữu tài sản tài chính có thể hưởng lợi khi thị trường tăng điểm, nhưng các hộ gia đình ít đầu tư chứng khoán có thể không nhận được lợi ích tương tự. Trong khi đó, họ vẫn phải đối mặt với chi phí sinh hoạt tăng cao.

Sự khác biệt này góp phần lý giải vì sao diễn biến tích cực trên thị trường tài chính không nhất thiết cải thiện tâm lý của toàn bộ người tiêu dùng. Các chỉ số chứng khoán phản ánh giá trị tài sản được giao dịch trên thị trường, trong khi khảo sát tâm lý còn phản ánh cảm nhận về thu nhập, chi phí và triển vọng tài chính của các hộ gia đình.

Nếu giá cả tiếp tục tăng nhanh hơn khả năng cải thiện thu nhập, niềm tin của người tiêu dùng có thể vẫn ở mức thấp, bất kể thị trường chứng khoán diễn biến ra sao.

Kỳ vọng lạm phát của người Mỹ tiếp tục tăng

Bên cạnh chỉ số tâm lý, kỳ vọng lạm phát cũng là một nội dung quan trọng trong báo cáo tháng 10 của Đại học Michigan.

Kỳ vọng lạm phát trong 12 tháng tới tăng lên 4,7%, so với 4,6% trong tháng 9. Trước khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bắt đầu, chỉ số này ở mức 3,4% vào tháng 2.

Trong khi đó, kỳ vọng lạm phát trong 5 năm tới tăng lên 3,5%, từ mức 3,4% của tháng 9 và 3,2% trong tháng 3.

Như vậy, người tiêu dùng không chỉ lo ngại giá cả trong ngắn hạn mà còn dự đoán áp lực lạm phát sẽ tiếp tục tồn tại trong những năm tiếp theo. Những kỳ vọng này có thể ảnh hưởng đến cách các hộ gia đình lên kế hoạch chi tiêu, tiết kiệm và quản lý tài chính.

Khi người dân tin rằng giá hàng hóa sẽ tiếp tục tăng, họ có thể đẩy nhanh một số khoản mua sắm để tránh phải trả giá cao hơn trong tương lai. Hành vi này có thể khiến nhu cầu hiện tại duy trì ở mức tương đối mạnh ngay cả khi niềm tin kinh tế suy yếu.

Bà Joanne Hsu cảnh báo rằng kỳ vọng lạm phát cao kéo dài trong giai đoạn hậu đại dịch COVID-19 đang tạo ra rủi ro cho nỗ lực đưa lạm phát trở lại mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Theo báo cáo, mục tiêu này đã chưa được đạt trong hơn 5 năm qua.

Bà cũng lưu ý rằng việc kỳ vọng lạm phát gia tăng trong năm nay không chỉ giới hạn ở một phe phái chính trị. Điều này cho thấy áp lực giá cả đã trở thành mối quan tâm tương đối rộng trong xã hội Mỹ.

Chi tiêu vẫn ổn định có thể khiến Fed khó kiểm soát lạm phát hơn

Một điểm đáng chú ý trong báo cáo là tổng chi tiêu của người tiêu dùng vẫn tương đối ổn định bất chấp những đánh giá tiêu cực về nền kinh tế.

Thoạt nhìn, khả năng duy trì chi tiêu có thể được xem là yếu tố hỗ trợ hoạt động kinh tế. Tuy nhiên, theo bà Hsu, cần thận trọng khi đánh giá xu hướng này, bởi một phần chi tiêu hiện tại có thể xuất phát từ tâm lý mua sắm trước khi giá cả tăng thêm.

Nếu người tiêu dùng chủ động mua hàng sớm để tránh những đợt tăng giá trong tương lai, nhu cầu hiện tại có thể được duy trì ở mức cao hơn mức có thể xảy ra trong điều kiện bình thường.

Trong trường hợp đó, việc giảm lạm phát có thể trở nên khó khăn hơn. Nhu cầu tiêu dùng vẫn tương đối mạnh có thể khiến áp lực giá cả kéo dài, trong khi kỳ vọng lạm phát cao có nguy cơ tiếp tục củng cố hành vi mua sắm trước thời hạn.

Đây là vấn đề mà các nhà hoạch định chính sách tiền tệ cần theo dõi. Fed phải cân bằng giữa mục tiêu đưa lạm phát về mức 2% và nguy cơ thắt chặt chính sách quá mức có thể gây tổn hại đến tăng trưởng kinh tế.

Mức độ dai dẳng của kỳ vọng lạm phát vì vậy có thể quan trọng không kém số liệu lạm phát thực tế trong việc định hình các quyết định lãi suất sắp tới.

Fed đứng trước bài toán lãi suất và áp lực giá cả

Các quan chức Fed dự kiến họp tại Washington vào tuần sau thời điểm công bố khảo sát. Theo bài viết gốc, dù số liệu lạm phát trong hai tuần gần đây cao hơn dự kiến, thị trường vẫn dự báo rộng rãi rằng Fed sẽ giữ nguyên lãi suất chính sách trong khoảng 3,75%–4,00%, sau đợt tăng 0,25 điểm phần trăm vào tháng 9.

Phần lớn quan chức Fed được mô tả là cho rằng cần duy trì lãi suất ở mức đủ cao để kiểm soát lạm phát. Tuy nhiên, các lãnh đạo chủ chốt cũng thể hiện sự sẵn sàng chờ thêm dữ liệu trước khi đưa ra quyết định tiếp theo.

Điều này phản ánh thế khó của ngân hàng trung ương Mỹ. Nếu giảm lãi suất quá sớm trong khi kỳ vọng lạm phát vẫn tăng, Fed có thể gặp khó khăn trong việc đưa lạm phát về mục tiêu. Ngược lại, nếu duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt quá lâu, chi phí vay vốn cao có thể tạo thêm áp lực đối với hộ gia đình và doanh nghiệp.

Chỉ số tâm lý người tiêu dùng không phải là căn cứ duy nhất để Fed quyết định lãi suất. Các nhà hoạch định chính sách còn xem xét nhiều dữ liệu khác, bao gồm diễn biến giá cả, thị trường lao động, tăng trưởng kinh tế và mức độ chi tiêu của người dân.

Tuy nhiên, việc kỳ vọng lạm phát tăng đồng thời với tâm lý người tiêu dùng gần mức thấp kỷ lục tạo ra một bức tranh phức tạp. Người dân ngày càng lo ngại về sức mua, nhưng chi tiêu chưa suy yếu tương ứng. Nếu tình trạng này kéo dài, Fed có thể phải tiếp tục thận trọng trước khi thay đổi chính sách.

Triển vọng kinh tế Mỹ: sức mua tiếp tục là biến số quan trọng

Khảo sát tháng 10 cho thấy áp lực giá cả vẫn là yếu tố trung tâm định hình cảm nhận của người tiêu dùng Mỹ về nền kinh tế. Chỉ số tâm lý ở mức 48,0, gần mức thấp kỷ lục, trong khi kỳ vọng lạm phát một năm tăng lên 4,7% và kỳ vọng trong 5 năm tăng lên 3,5%.

Những diễn biến này có ý nghĩa đối với cả triển vọng kinh tế lẫn môi trường chính trị Mỹ. Khi cử tri cảm thấy tài chính cá nhân chịu sức ép, các vấn đề như giá nhiên liệu, chi phí sinh hoạt và khả năng chi trả có thể tác động đáng kể đến đánh giá của họ về chính quyền.

Trong ngắn hạn, thị trường sẽ theo dõi các dữ liệu lạm phát mới, quyết định lãi suất của Fed và diễn biến chi tiêu tiêu dùng. Những yếu tố này sẽ giúp xác định liệu áp lực giá cả đang dần giảm bớt hay tiếp tục duy trì ở mức khiến các hộ gia đình lo ngại.

Về dài hạn, thách thức đối với các nhà hoạch định chính sách là khôi phục sức mua và đưa kỳ vọng lạm phát trở lại quỹ đạo phù hợp mà không gây ra sự suy giảm mạnh của hoạt động kinh tế.

Tâm lý người tiêu dùng không phản ánh toàn bộ sức khỏe nền kinh tế, nhưng đây là một chỉ báo quan trọng về cách người dân cảm nhận điều kiện tài chính của mình. Khi niềm tin suy yếu trong lúc giá cả vẫn là mối lo lớn, khả năng phục hồi sức mua sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố quyết định triển vọng kinh tế Mỹ.

Nguồn tham khảo

• Khảo sát Người tiêu dùng của Đại học Michigan.

Câu hỏi chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ hiện tại

1. Chỉ số tâm lý người tiêu dùng Mỹ trong tháng 10 là bao nhiêu?

Chỉ số khảo sát của Đại học Michigan giảm xuống 48,0 trong tháng 10, so với 48,1 trong tháng 9. Đây là mức thấp thứ hai trong lịch sử khảo sát, chỉ cao hơn mức thấp kỷ lục 44,8 được ghi nhận vào tháng 5.

2. Vì sao tâm lý người tiêu dùng Mỹ suy yếu?

Nguyên nhân nổi bật là áp lực giá cả và sức mua. Xung đột tại Trung Đông, cùng đà tăng của giá nhiên liệu được đề cập trong bài viết gốc, làm gia tăng lo ngại về chi phí sinh hoạt và tình hình tài chính cá nhân.

3. Kỳ vọng lạm phát của người Mỹ đang ở mức nào?

Kỳ vọng lạm phát trong 12 tháng tới tăng lên 4,7% trong tháng 10, từ 4,6% trong tháng 9. Kỳ vọng lạm phát trong 5 năm tới tăng lên 3,5%, từ 3,4% của tháng trước.

4. Nhóm cử tri nào bi quan nhất về nền kinh tế?

Theo khảo sát, cử tri độc lập ghi nhận mức suy giảm tâm lý rõ rệt nhất. Chỉ số của nhóm này giảm từ 47,7 trong tháng 9 xuống 42,4 trong tháng 10.

5. Vì sao kỳ vọng lạm phát cao khiến Fed khó điều hành chính sách?

Nếu người tiêu dùng tin rằng giá cả sẽ tiếp tục tăng, họ có thể đẩy nhanh việc mua sắm để tránh giá cao hơn trong tương lai. Nhu cầu duy trì mạnh có thể khiến áp lực giá cả kéo dài và làm chậm quá trình đưa lạm phát về mục tiêu 2% của Fed.

6. Fed có thể phản ứng như thế nào trước các số liệu này?

Theo thông tin trong bài viết gốc, thị trường dự báo Fed sẽ giữ lãi suất chính sách trong khoảng 3,75%–4,00% tại cuộc họp được đề cập. Quyết định thực tế còn phụ thuộc vào các dữ liệu kinh tế và lạm phát mới nhất.

7. Tâm lý người tiêu dùng thấp có đồng nghĩa kinh tế Mỹ sẽ suy thoái?

Không nhất thiết. Tâm lý người tiêu dùng là một chỉ báo về cảm nhận tài chính và triển vọng kinh tế, không phải bằng chứng độc lập cho thấy suy thoái đã xảy ra. Cần xem xét thêm dữ liệu về việc làm, chi tiêu, sản xuất và tăng trưởng kinh tế.