Starbucks tiến vào Tân Cương giữa lúc căng thẳng Mỹ – Trung
Việc Starbucks mở hai cửa hàng tại Urumqi, thủ phủ khu tự trị Tân Cương, đang thu hút sự chú ý không chỉ từ giới kinh doanh mà còn từ các nhà hoạch định chính sách Mỹ. Đây là một trong những khu vực nhạy cảm nhất trong quan hệ Mỹ – Trung, khi Washington từ lâu cáo buộc Bắc Kinh có những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng tại Tân Cương và đã áp dụng các biện pháp hạn chế nhập khẩu liên quan đến nguy cơ lao động cưỡng bức.
Với Starbucks, quyết định xuất hiện tại Tân Cương có thể được nhìn nhận trước hết như một bước mở rộng thị trường. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, rất khó tách hoàn toàn quyết định kinh doanh này khỏi các yếu tố địa chính trị.
Đặc biệt, động thái diễn ra chỉ vài tháng sau khi Starbucks hoàn tất việc chuyển quyền kiểm soát phần lớn hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc cho Boyu Capital. Theo thỏa thuận, nhà đầu tư Trung Quốc nắm 60% cổ phần kiểm soát hoạt động kinh doanh Starbucks tại thị trường này.
Liên doanh mới đặt mục tiêu rất tham vọng: nâng số lượng cửa hàng Starbucks tại Trung Quốc từ khoảng 8.000 lên tới 20.000 điểm bán. Vì vậy, việc tiến vào những thị trường khu vực chưa được khai thác hết, trong đó có Tân Cương, có thể là một phần của chiến lược tăng trưởng mới.
Vì sao Starbucks chọn Tân Cương vào thời điểm nhạy cảm?
Tân Cương không phải một thị trường thông thường đối với các doanh nghiệp phương Tây.
Trong nhiều năm, chính quyền Trung Quốc đã triển khai nhiều chương trình nhằm thúc đẩy đầu tư, thương mại và tiêu dùng tại khu vực này. Bắc Kinh cũng đặc biệt quan tâm đến việc thu hút các thương hiệu quốc tế nổi tiếng, bởi sự hiện diện của các doanh nghiệp toàn cầu có thể được xem như một dấu hiệu về hoạt động kinh tế và mức độ hội nhập của khu vực.
Dan Wang, Giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Eurasia Group, cho rằng chính quyền Trung Quốc rất quan tâm tới sự xuất hiện của những thương hiệu toàn cầu tại Tân Cương. Theo góc nhìn này, Starbucks không đơn thuần mở cửa hàng để bán cà phê mà sự hiện diện của thương hiệu quốc tế cũng có thể mang một ý nghĩa rộng hơn.
Đây chính là điểm khiến quyết định của Starbucks trở nên nhạy cảm.
Nếu chỉ xét về thương mại, Urumqi là một thành phố lớn với dân số đáng kể và nhu cầu tiêu dùng ngày càng phát triển. Nhưng nếu xét trong bối cảnh quan hệ Mỹ – Trung, một thương hiệu Mỹ nổi tiếng mở rộng hoạt động tại Tân Cương có thể dễ dàng trở thành chủ đề chính trị.
Sự mở rộng của các thương hiệu Mỹ tại Tân Cương đã tăng tốc từ năm 2023
| Năm | Số cửa hàng mở mới trong năm (Cột xanh) | Tổng số cửa hàng tích lũy (Đường xanh đậm) |
| 2016 | 9 | ~15 |
| 2017 | 3 | ~18 |
| 2018 | 14 | ~32 |
| 2019 | 17 | ~49 |
| 2020 | 30 | ~79 |
| 2021 | 25 | ~104 |
| 2022 | 11 | ~115 |
| 2023 | 36 | ~151 |
| 2024 | 46 | ~197 |
| 2025 | 32 | ~229 |
| 2026 | 42 | 271 |
Boyu Capital và bài toán tăng trưởng Starbucks tại Trung Quốc
Một yếu tố quan trọng cần xem xét là chủ sở hữu mới của hoạt động Starbucks tại Trung Quốc.
Boyu Capital là công ty đầu tư tư nhân có trụ sở tại Hong Kong, được đồng sáng lập bởi Alvin Jiang, người có mối liên hệ gia đình với cựu Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân. Công ty này từ lâu được xem là có quan hệ với giới tinh hoa chính trị và kinh doanh Trung Quốc.
Ivy Yang, nhà sáng lập Wavelet Strategy, cho rằng Boyu hiểu rõ mức độ nhạy cảm của Tân Cương. Vì vậy, việc Starbucks xuất hiện tại khu vực này khó có thể được xem là một quyết định thiếu tính toán.
Theo cách nhìn này, Boyu có thể đã cân nhắc trước khả năng Washington phản ứng tiêu cực nhưng vẫn đánh giá rằng tiềm năng tăng trưởng tại thị trường Trung Quốc quan trọng hơn.
Đây cũng là một thay đổi đáng chú ý trong chiến lược Starbucks.
Trung Quốc từng được xem là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng nhất của Starbucks bên ngoài Mỹ. Tuy nhiên, cạnh tranh trên thị trường cà phê Trung Quốc đã trở nên khốc liệt hơn rất nhiều. Các thương hiệu nội địa có lợi thế về giá, tốc độ phục vụ, mạng lưới cửa hàng và khả năng thích ứng với thị hiếu người tiêu dùng.
Trong môi trường đó, chủ sở hữu mới của Starbucks Trung Quốc chịu áp lực phải tìm kiếm tăng trưởng ở cả những thị trường mới.
Tân Cương có thể là một trong những địa bàn như vậy.
Starbucks đối mặt với phản ứng gay gắt từ Washington
Quyết định mở cửa hàng tại Urumqi nhanh chóng vấp phải phản ứng từ phía Mỹ.
Ủy ban Chọn lọc Hạ viện Hoa Kỳ về Trung Quốc đã gọi động thái này là đáng lo ngại và yêu cầu Starbucks đóng cửa các cửa hàng tại Tân Cương.
Chủ tịch ủy ban, Hạ nghị sĩ John Moolenaar, thậm chí sử dụng cụm từ “Starbucks gây ra tội ác diệt chủng cỡ Venti” trong tiêu đề tuyên bố phản đối. Cách diễn đạt này cho thấy vấn đề Starbucks Tân Cương không còn chỉ nằm trong phạm vi chiến lược kinh doanh của một doanh nghiệp.
Washington từ lâu đã cáo buộc chính quyền Trung Quốc có những hành động vi phạm nhân quyền đối với người Duy Ngô Nhĩ và các cộng đồng Hồi giáo khác tại Tân Cương. Mỹ cũng đã ban hành các biện pháp nhằm hạn chế hàng hóa có nguy cơ liên quan đến lao động cưỡng bức từ khu vực này.
Trong khi đó, Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc của Mỹ, gọi những cáo buộc về “diệt chủng” là sai sự thật và khẳng định chính sách tại Tân Cương nhằm duy trì ổn định xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế, đoàn kết dân tộc và bảo đảm hòa hợp tôn giáo.
Trung Quốc cũng nhiều lần cho rằng các biện pháp an ninh được triển khai tại Tân Cương là nhằm chống khủng bố và chủ nghĩa cực đoan.
Sự đối lập trong quan điểm của hai chính phủ khiến bất kỳ doanh nghiệp Mỹ nào hoạt động tại Tân Cương đều phải cân nhắc rủi ro chính trị.
Không chỉ Starbucks: nhiều thương hiệu Mỹ đã có mặt tại Tân Cương
Một điểm đáng chú ý là Starbucks không phải thương hiệu Mỹ đầu tiên bước vào thị trường Tân Cương.
Pizza Hut, KFC, McDonald’s, Tesla và Burger King cũng đã có hoạt động kinh doanh tại khu vực này. Theo dữ liệu từ GeoHey Brand Insights, tốc độ mở rộng của các thương hiệu Mỹ tại Tân Cương thậm chí đã tăng lên kể từ năm 2023.
Điều này tạo ra một câu hỏi đáng chú ý: tại sao Starbucks lại nhận được sự chú ý mạnh mẽ như vậy?
Một phần câu trả lời nằm ở thời điểm.
Starbucks đang chuyển sang mô hình có đối tác Trung Quốc kiểm soát hoạt động kinh doanh tại thị trường lớn này, trong khi quan hệ Mỹ – Trung vẫn tồn tại nhiều điểm căng thẳng. Vì vậy, quyết định của Starbucks xuất hiện đúng lúc cả Washington và Bắc Kinh đều đang quan tâm đến mức độ phụ thuộc và hoạt động của các doanh nghiệp xuyên biên giới.
Tân Cương có thực sự hấp dẫn về mặt kinh tế?
Nếu bỏ qua yếu tố chính trị, Tân Cương vẫn là một thị trường có những cơ hội nhất định.
Urumqi là trung tâm kinh tế, thương mại và giao thông quan trọng của khu vực. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển dịch vụ, tầng lớp người tiêu dùng tại các thành phố lớn đang tạo ra nhu cầu đối với các thương hiệu quốc tế.
Tuy nhiên, sức mua tại Tân Cương vẫn thấp hơn đáng kể so với nhiều khu vực phát triển của Trung Quốc.
Thu nhập khả dụng bình quân đầu người ở khu vực nông thôn Tân Cương chỉ vừa vượt mức 20.000 nhân dân tệ vào năm trước, thấp hơn mức 24.456 nhân dân tệ của cư dân nông thôn Trung Quốc nói chung.
Điều đó đồng nghĩa Starbucks không thể chỉ dựa vào sức mua cao để biện minh cho việc mở rộng.
Thay vào đó, chiến lược có thể nằm ở việc xây dựng nhận diện thương hiệu, chiếm vị trí tại các thành phố lớn và chuẩn bị cho sự gia tăng tiêu dùng trong tương lai.
Một phép thử đối với doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc
Dan Wang cho rằng Starbucks Tân Cương có thể trở thành một phép thử đối với môi trường kinh doanh của doanh nghiệp Mỹ tại Trung Quốc.
Nếu Starbucks tiếp tục hoạt động bất chấp sức ép chính trị từ Washington, điều này có thể cho thấy các doanh nghiệp Mỹ vẫn sẵn sàng ưu tiên lợi ích thương mại tại Trung Quốc khi đánh giá thị trường còn tiềm năng.
Ngược lại, nếu Starbucks phải đóng cửa vì sức ép chính trị, các doanh nghiệp Mỹ khác có thể xem đây là tín hiệu cảnh báo.
Vấn đề không chỉ nằm ở hai cửa hàng tại Urumqi.
Nó liên quan tới cách các công ty Mỹ đánh giá rủi ro khi hợp tác với đối tác Trung Quốc trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng sâu sắc.
Meng Shen, Giám đốc Chanson & Co., cho rằng tình hình địa chính trị xấu đi là yếu tố mà các tập đoàn đa quốc gia phải tính đến trong mọi cuộc đàm phán và quyết định rút lui hoặc tái cấu trúc hoạt động tại Trung Quốc.
Điều này có thể khiến các doanh nghiệp phương Tây thận trọng hơn khi lựa chọn đối tác địa phương.
Tân Cương trở thành điểm giao giữa kinh doanh và chính trị
Trường hợp Starbucks cho thấy một thực tế ngày càng rõ trong nền kinh tế toàn cầu: hoạt động kinh doanh quốc tế ngày càng khó tách khỏi địa chính trị.
Một cửa hàng cà phê thông thường có thể trở thành vấn đề chính sách đối ngoại khi nó xuất hiện tại một khu vực nhạy cảm.
Với Starbucks, bài toán càng phức tạp hơn bởi Trung Quốc vừa là một thị trường tiêu dùng khổng lồ vừa là nơi cạnh tranh gay gắt với các thương hiệu nội địa.
Việc mở rộng lên 20.000 cửa hàng sẽ đòi hỏi Starbucks Trung Quốc phải tìm kiếm thêm nhiều địa điểm mới. Nếu chỉ tập trung tại các thành phố ven biển và những trung tâm kinh tế lớn, tốc độ mở rộng có thể gặp giới hạn.
Tân Cương vì thế có thể được xem như một phần trong chiến lược phủ rộng thị trường.
Nhưng cái giá phải trả là rủi ro chính trị.
Starbucks đang đặt cược vào điều gì?
Về bản chất, Starbucks đang đứng trước một bài toán cân bằng.
Một bên là thị trường Trung Quốc với quy mô tiêu dùng rất lớn và mục tiêu mở rộng mạnh mẽ. Bên còn lại là áp lực chính trị từ Mỹ và nguy cơ thương hiệu bị cuốn sâu hơn vào tranh luận về nhân quyền, chuỗi cung ứng và quan hệ Mỹ – Trung.
Những diễn biến Trung Quốc đáng chú ý
Bên cạnh câu chuyện Starbucks, quan hệ kinh tế Mỹ – Trung còn được theo dõi qua nhiều lĩnh vực khác.
Các công ty Nhật Bản đang đánh giá lại hoạt động tại Trung Quốc trong bối cảnh kinh tế và quan hệ ngoại giao thay đổi. Trong lĩnh vực công nghệ, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng tìm kiếm cơ hội tham gia thị trường trung tâm dữ liệu AI tại Mỹ, cho thấy dòng vốn và công nghệ vẫn tiếp tục tìm cách vượt qua những rào cản địa chính trị.
Ở lĩnh vực dược phẩm, các tập đoàn quốc tế tiếp tục hợp tác với công ty công nghệ sinh học Trung Quốc. Một trong những thương vụ đáng chú ý là thỏa thuận trị giá lên tới 7,8 tỷ USD giữa Novartis và Abogen Biosciences nhằm phát triển liệu pháp mRNA điều trị bệnh tự miễn.
Những diễn biến này cho thấy cạnh tranh Mỹ – Trung không đồng nghĩa với việc quan hệ kinh doanh giữa hai nền kinh tế hoàn toàn bị đóng băng. Thay vào đó, các doanh nghiệp đang phải tìm cách hoạt động trong một môi trường ngày càng phức tạp, nơi lợi ích thương mại và rủi ro địa chính trị tồn tại song song.
Những mốc thời gian đáng chú ý
Từ ngày 1 đến ngày 7 tháng 10 là kỳ nghỉ Quốc khánh Trung Quốc, giai đoạn thường có tác động đáng kể tới hoạt động tiêu dùng và du lịch nội địa.
Ngày 7 tháng 10, thị trường theo dõi dữ liệu dự trữ ngoại hối của Trung Quốc trong tháng 9.
Ngày 8-9 tháng 10, vòng tham vấn thương mại và đầu tư thứ hai giữa Liên minh châu Âu và Trung Quốc dự kiến diễn ra tại Bắc Kinh.
Ngày 9 tháng 10, giới đầu tư quan tâm tới dữ liệu về các khoản vay nhân dân tệ mới và tổng nguồn tài trợ xã hội của Trung Quốc trong tháng 9.
Những dữ liệu này có thể cung cấp thêm tín hiệu về sức khỏe của nền kinh tế Trung Quốc, nhu cầu tín dụng và triển vọng tiêu dùng – những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới các doanh nghiệp quốc tế đang đặt cược vào thị trường này.
Việc Boyu Capital nắm quyền kiểm soát hoạt động Starbucks tại Trung Quốc càng khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý.
Nhà đầu tư Trung Quốc có thể có động lực lớn hơn trong việc theo đuổi tăng trưởng nội địa, trong khi Starbucks toàn cầu phải cân nhắc hình ảnh thương hiệu và quan hệ với thị trường Mỹ.
Do đó, hai cửa hàng Starbucks tại Urumqi có thể chỉ là bước đầu của một cuộc thử nghiệm lớn hơn.
Đó là thử nghiệm xem một thương hiệu Mỹ có thể tiếp tục mở rộng tại Trung Quốc đến đâu khi lợi ích thương mại ngày càng va chạm với những giới hạn địa chính trị.
Việc Starbucks mở cửa hàng tại Tân Cương có thể bắt đầu từ một mục tiêu rất đơn giản: tìm kiếm thêm khách hàng và mở rộng mạng lưới tại Trung Quốc.
Nhưng trong bối cảnh hiện tại, quyết định đó mang ý nghĩa lớn hơn một chiến lược bán cà phê.
Đây là cuộc thử nghiệm về khả năng cân bằng giữa tăng trưởng kinh doanh, lợi ích của đối tác Trung Quốc, hình ảnh thương hiệu toàn cầu và áp lực địa chính trị từ Washington.
Starbucks không phải thương hiệu Mỹ đầu tiên bước vào Tân Cương và nhiều doanh nghiệp khác vẫn đang hoạt động tại đây. Tuy nhiên, phản ứng mạnh mẽ từ các nhà lập pháp Mỹ cho thấy ranh giới giữa kinh doanh và chính trị đang ngày càng mờ nhạt.
Nếu Starbucks tiếp tục mở rộng tại Tân Cương, động thái này có thể trở thành một tín hiệu rằng các doanh nghiệp quốc tế vẫn nhìn thấy cơ hội dài hạn tại Trung Quốc bất chấp căng thẳng địa chính trị.
Ngược lại, nếu áp lực chính trị khiến kế hoạch bị đảo ngược, câu chuyện Starbucks sẽ trở thành một ví dụ điển hình cho thấy rủi ro địa chính trị đang có khả năng tác động trực tiếp đến những quyết định tưởng như thuần túy thương mại.
Nguồn tham khảo: Nội dung được biên tập và phân tích dựa trên thông tin được cung cấp về hoạt động của Starbucks tại Tân Cương, phản ứng của giới chức Mỹ và Trung Quốc, cùng các dữ liệu về môi trường kinh doanh Mỹ – Trung.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao Starbucks mở cửa hàng tại Tân Cương?
Starbucks có thể đang xem Tân Cương, đặc biệt là Urumqi, như một thị trường mới trong chiến lược mở rộng tại Trung Quốc. Sau khi hoạt động Starbucks Trung Quốc chuyển sang mô hình có Boyu Capital kiểm soát, mục tiêu tăng số cửa hàng từ khoảng 8.000 lên tới 20.000 khiến việc tìm kiếm các thị trường mới trở nên quan trọng.
Starbucks có phải thương hiệu Mỹ đầu tiên hoạt động tại Tân Cương?
Không. Trước Starbucks, nhiều thương hiệu Mỹ như KFC, Pizza Hut, McDonald’s, Burger King và Tesla đã có hoạt động tại Tân Cương.
Vì sao Mỹ phản đối Starbucks tại Tân Cương?
Tân Cương là khu vực Washington cáo buộc chính quyền Trung Quốc có những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, trong đó có cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức. Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế hàng hóa có liên quan tới những vấn đề này.
Trung Quốc phản ứng thế nào?
Bắc Kinh bác bỏ các cáo buộc của Mỹ và cho rằng những cáo buộc về “diệt chủng” là sai sự thật. Chính phủ Trung Quốc khẳng định các chính sách tại Tân Cương nhằm duy trì ổn định, chống khủng bố và thúc đẩy phát triển kinh tế.
Starbucks Tân Cương có ý nghĩa gì với doanh nghiệp Mỹ?
Động thái này có thể trở thành một phép thử đối với môi trường kinh doanh Mỹ – Trung. Nếu Starbucks duy trì hoạt động, các doanh nghiệp Mỹ có thể xem đó là dấu hiệu rằng lợi ích thương mại vẫn có thể được ưu tiên. Nếu Starbucks phải rút lui, các doanh nghiệp khác có thể thận trọng hơn khi hợp tác và đầu tư tại Trung Quốc.
