Satya Nadella đã từng tái tạo Microsoft: Liệu ông có thể làm điều đó một lần nữa trong kỷ nguyên AI?

Satya Nadella từng làm được điều mà không phải CEO nào cũng có thể thực hiện: vực dậy Microsoft sau một giai đoạn dài mất phương hướng và biến tập đoàn phần mềm này thành một trong những thế lực lớn nhất của ngành điện toán đám mây

Nhưng gần bốn năm sau khi ChatGPT mở ra kỷ nguyên AI tạo sinh, Nadella đang đứng trước một bài toán khó hơn. Microsoft có nguồn lực tài chính khổng lồ, sở hữu Azure, đầu tư sâu vào OpenAI và có vị thế đặc biệt trong thị trường doanh nghiệp. Tuy nhiên, công ty vẫn chưa tạo ra một sản phẩm AI mang tính đột phá đủ lớn ở cấp độ mô hình hoặc ứng dụng để thực sự thống trị thị trường.

Điều đó đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu Satya Nadella có thể tái tạo Microsoft một lần nữa, lần này cho nền kinh tế AI?

Microsoft đứng trước một cuộc chuyển đổi mới

Tại một sự kiện ở Seattle vào cuối tháng 9, khoảng 50 giám đốc điều hành đại diện cho các tập đoàn lớn của Microsoft đã có cơ hội trực tiếp đặt câu hỏi cho Nadella.

Một trong những câu hỏi tập trung vào việc Microsoft có thể giúp các doanh nghiệp thích nghi như thế nào với thời đại AI.

Nadella nhấn mạnh một khái niệm quan trọng: AI phải được phổ biến trong toàn doanh nghiệp.

Theo ông, thay đổi không chỉ đến từ ban lãnh đạo. Nó phải diễn ra từ dưới lên, từ trên xuống và từ chính tầng lớp trung gian trong tổ chức. Nói cách khác, AI chỉ tạo ra giá trị kinh tế thực sự khi các công cụ này được đưa vào hoạt động thường nhật của hàng triệu nhân viên, thay vì chỉ được sử dụng bởi một nhóm nhỏ chuyên gia.

Đây chính là bài toán mà Microsoft đang cố giải quyết thông qua Copilot, Azure và hàng loạt dịch vụ AI dành cho doanh nghiệp.

Nhưng khác với thời kỳ điện toán đám mây, lần này Microsoft phải cạnh tranh với một loạt đối thủ có tốc độ đổi mới rất nhanh.

Microsoft giàu có nhưng chưa phải người dẫn đầu AI

Microsoft hiện có vốn hóa thị trường gần 4.000 tỷ USD, nhưng vị thế của công ty trong cuộc đua AI lại không hoàn toàn tương xứng với sức mạnh tài chính.

Nvidia giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực chip AI. OpenAI và Anthropic nổi bật với các mô hình AI hàng đầu. Google đang đẩy mạnh Gemini và các trợ lý AI dành cho người tiêu dùng và doanh nghiệp. Meta cũng sở hữu các mô hình AI quy mô lớn.

Trong khi đó, Microsoft có lợi thế đặc biệt từ Azure và mối quan hệ lịch sử với OpenAI.

Tập đoàn đã đầu tư vào OpenAI từ năm 2019, khi phòng thí nghiệm AI này vẫn còn ở giai đoạn tương đối non trẻ. Microsoft và OpenAI sau đó cùng phát triển GitHub Copilot, một trong những sản phẩm AI đầu tiên cho thấy khả năng ứng dụng AI tạo sinh vào công việc lập trình.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa hai bên đã thay đổi đáng kể.

Microsoft không còn giữ vị trí độc quyền như trước trong việc cung cấp dịch vụ đám mây cho OpenAI, trong khi quyền sử dụng một số tài sản trí tuệ của OpenAI cũng trở nên không độc quyền.

Điều đó buộc Microsoft phải đầu tư mạnh hơn vào năng lực AI của chính mình.

Copilot vẫn là bài toán chưa có lời giải hoàn chỉnh

Một trong những trọng tâm trong chiến lược AI của Nadella là Copilot.

Microsoft đã đưa Copilot vào nhiều sản phẩm, từ Microsoft 365 đến các công cụ lập trình và dịch vụ doanh nghiệp.

Nhưng mức độ phổ biến của Copilot trong môi trường làm việc vẫn là vấn đề mà nhà đầu tư quan tâm.

Tiffany Wade, đồng quản lý danh mục đầu tư tại Columbia Threadneedle, một cổ đông của Microsoft, cho rằng vẫn còn nhiều điều chưa chắc chắn xung quanh Copilot.

Theo bà, sản phẩm có thể cần thêm thời gian để hoàn thiện trước khi Microsoft xác định được giải pháp và mức giá phù hợp nhất.

Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi Microsoft đang cố chuyển AI từ một tính năng bổ sung thành một phần cốt lõi trong cách doanh nghiệp vận hành.

Hiện Microsoft có khoảng 30 triệu giấy phép Copilot, trong khi số lượng người dùng Office 365 thương mại đã vượt 450 triệu. Khoảng cách này cho thấy tiềm năng tăng trưởng còn rất lớn, nhưng đồng thời cũng phản ánh thách thức về mức độ chấp nhận của khách hàng.

Nadella từng làm điều tương tự với điện toán đám mây

Để hiểu vì sao nhiều nhà đầu tư vẫn đặt niềm tin vào Nadella, cần nhìn lại nhiệm kỳ của ông tại Microsoft.

Nadella trở thành CEO vào năm 2014, kế nhiệm Steve Ballmer. Khi đó, Microsoft đang chịu áp lực từ sự thay đổi nhanh chóng của ngành công nghệ và sự suy giảm vai trò của mô hình phần mềm truyền thống.

Nadella đã thay đổi chiến lược.

Microsoft chuyển trọng tâm mạnh sang điện toán đám mây và Azure. Công ty từ bỏ phần nào mô hình bán giấy phép phần mềm vĩnh viễn để chuyển sang dịch vụ phần mềm dựa trên thuê bao.

Microsoft cũng cởi mở hơn với các nền tảng và sản phẩm của đối thủ thay vì cố gắng buộc khách hàng phải sử dụng hoàn toàn hệ sinh thái của mình.

Chiến lược đó đã tạo ra một sự thay đổi rất lớn.

Giá cổ phiếu Microsoft đã tăng khoảng 14 lần kể từ khi Nadella trở thành CEO. Ông cũng mở rộng hệ sinh thái Microsoft thông qua các thương vụ như Mojang, nhà sản xuất Minecraft, LinkedIn và GitHub.

Vì vậy, Nadella không phải một CEO thiếu kinh nghiệm trong việc tái cấu trúc một tập đoàn công nghệ khổng lồ.

Thách thức lần này là tốc độ thay đổi của AI có thể nhanh hơn rất nhiều so với quá trình chuyển đổi sang điện toán đám mây.

Microsoft phải thay đổi cách kiếm tiền từ AI

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất trong chiến lược của Nadella là chuyển từ mô hình tính phí cố định sang mô hình dựa trên mức độ sử dụng.

Trong nền kinh tế AI, token đang trở thành một đơn vị đo lường quan trọng.

Token đại diện cho lượng dữ liệu được mô hình AI xử lý và có thể trở thành một đơn vị kinh tế tương tự như cách dung lượng lưu trữ, thời gian sử dụng máy chủ hoặc số lượng người dùng từng được sử dụng để tính phí dịch vụ công nghệ.

Nadella đã nói đến việc mở rộng tổng thị trường tiềm năng của Microsoft bằng cách tận dụng mô hình kinh doanh dựa trên mức tiêu thụ AI.

Đây có thể là thay đổi quan trọng.

Nếu một khách hàng sử dụng AI nhiều hơn, Microsoft có thể thu được doanh thu lớn hơn thay vì chỉ nhận một khoản phí thuê bao cố định.

Nhưng mô hình này cũng có rủi ro.

Khách hàng doanh nghiệp có thể khó dự đoán chi phí. Nếu nhân viên sử dụng các tác vụ AI quá nhiều, hóa đơn có thể tăng nhanh.

GitHub Copilot cho thấy hướng đi mới

GitHub Copilot là một ví dụ cho thấy Microsoft đang thử nghiệm mô hình kinh doanh mới.

Sau giai đoạn đầu có phần chậm thích ứng với sự thay đổi của thị trường AI tạo sinh, GitHub Copilot đã tăng tốc.

Microsoft cho biết số người dùng GitHub Copilot đạt khoảng 50 triệu vào tháng 7, tăng từ 26 triệu vào tháng 10 năm trước. Doanh số GitHub Copilot cũng được cho là tăng 60% so với quý trước sau khi mô hình mới được đưa vào sử dụng.

Những con số này cho thấy Microsoft vẫn có khả năng tận dụng mạng lưới khách hàng khổng lồ của mình để phân phối AI.

Nhưng Microsoft cũng nhận ra rằng thị trường đang thay đổi nhanh hơn.

Các nhà phát triển bắt đầu sử dụng những sản phẩm chuyên biệt từ các công ty như Anthropic và các nền tảng lập trình AI mới nổi.

Đây là bài học quan trọng đối với Microsoft: lợi thế phân phối không phải lúc nào cũng đủ nếu sản phẩm không tiến đủ nhanh.

Microsoft đang chuyển sang thanh toán theo mức sử dụng

Jared Spataro, lãnh đạo mảng AI tại Microsoft, cho rằng mô hình kinh tế AI khiến công ty phải suy nghĩ lại về cách định giá sản phẩm.

Thay vì chỉ tính phí cố định cho mỗi người dùng mỗi tháng, Microsoft bắt đầu thử nghiệm mô hình thanh toán dựa trên mức sử dụng, hay UBB.

Copilot Cowork là một trong những sản phẩm đầu tiên đi theo hướng này. Công cụ có thể tiếp nhận những nhiệm vụ năng suất quy mô lớn, xử lý chúng và hiển thị tiến độ cho người dùng.

Theo một nhà phân tích tại Cowen, mô hình này có thể tạo ra hiệu ứng tương tự những gì đã xảy ra với Claude Code khi sản phẩm chuyển sang định giá dựa trên mức tiêu thụ.

Nếu người dùng sử dụng nhiều token hơn, giá trị hóa đơn cũng có thể tăng lên đáng kể.

Đây chính là nơi Microsoft có thể biến AI thành một động lực doanh thu mới.

Nhưng mô hình tính phí theo AI cũng có rủi ro

Không phải khách hàng doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng chấp nhận hóa đơn AI khó dự đoán.

David Berry, phó chủ tịch tại Directions on Microsoft, cảnh báo rằng các giám đốc CNTT có ngân sách hạn chế có thể lo ngại việc bật những công cụ AI có khả năng tự động thực hiện nhiều nhiệm vụ.

Nếu nhân viên sử dụng AI liên tục, chi phí có thể tăng mà doanh nghiệp khó xác định liệu giá trị tạo ra có tương xứng hay không.

Đây là một vấn đề quan trọng đối với toàn bộ ngành AI.

Công nghệ chỉ có thể trở thành một động lực kinh tế bền vững nếu doanh nghiệp chứng minh được rằng AI giúp tăng năng suất, giảm chi phí hoặc tạo doanh thu nhiều hơn số tiền họ phải trả cho các mô hình và dịch vụ AI.

Mustafa Suleyman và bài toán mô hình AI riêng

Một nhân vật khác đóng vai trò quan trọng trong chiến lược AI của Microsoft là Mustafa Suleyman.

Suleyman từng đồng sáng lập DeepMind, sau đó được Google mua lại. Nadella tuyển ông vào Microsoft năm 2024 trong bối cảnh quan hệ giữa Microsoft và OpenAI bắt đầu có những thay đổi.

Nhóm của Suleyman đã phát triển nhiều mô hình phục vụ lập trình, tạo hình ảnh và suy luận.

Tuy nhiên, xét trên các bảng xếp hạng độc lập được đề cập trong nội dung gốc, những mô hình này vẫn chưa đạt vị trí tương đương với các sản phẩm hàng đầu của OpenAI hoặc Anthropic.

Microsoft dường như không muốn chỉ chạy đua bằng cách tạo ra mô hình lớn nhất.

Thay vào đó, Nadella nhấn mạnh một chiến lược khác: xây dựng một hệ sinh thái AI, trong đó Microsoft có thể kết nối với nhiều mô hình khác nhau.

Tại sự kiện Copilot tháng 9, Microsoft trình diễn khả năng kết nối Copilot với nhiều mô hình, bao gồm các mô hình từ Anthropic và OpenAI.

Đây có thể là một chiến lược khôn ngoan.

Thay vì phải thắng tuyệt đối trong cuộc chiến mô hình nền tảng, Microsoft có thể trở thành lớp nền tảng doanh nghiệp giúp khách hàng sử dụng nhiều mô hình khác nhau.

Microsoft có thể trở thành “hệ điều hành” của nền kinh tế AI?

Đây có lẽ là câu hỏi lớn nhất đối với chiến lược của Nadella.

Microsoft không nhất thiết phải sở hữu mô hình AI mạnh nhất thế giới nếu công ty có thể kiểm soát lớp phân phối và doanh nghiệp.

Azure có thể cung cấp hạ tầng. Microsoft 365 cung cấp môi trường làm việc. GitHub cung cấp nền tảng cho lập trình viên. Copilot đóng vai trò giao diện AI. Các công cụ bảo mật và dữ liệu giúp doanh nghiệp triển khai AI ở quy mô lớn.

Nếu tất cả kết nối với nhau, Microsoft có thể trở thành một trong những nền tảng quan trọng nhất của nền kinh tế AI ngay cả khi không sở hữu mô hình số một.

Nadella từng làm điều tương tự với điện toán đám mây.

Ông không cần Microsoft phải phát minh lại internet. Ông biến Microsoft thành một trong những nền tảng hạ tầng và phần mềm quan trọng nhất của kỷ nguyên cloud.

Giờ đây, ông đang cố thực hiện một chiến lược tương tự với AI.

Phố Wall vẫn đang chờ bằng chứng

Dù triển vọng dài hạn rất lớn, thị trường chứng khoán chưa hoàn toàn bị thuyết phục.

Theo nội dung gốc, ngay cả sau đợt tăng mạnh trong quý III, cổ phiếu Microsoft vẫn tăng khoảng 7% tính đến cuối ngày thứ Sáu được đề cập, thấp hơn nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn khác và Nasdaq. Microsoft cũng chưa vượt S&P 500 trong một năm dương lịch kể từ năm 2023.

Điều đó cho thấy nhà đầu tư đang muốn nhìn thấy nhiều hơn những lời hứa về AI.

Họ muốn thấy doanh thu, lợi nhuận và mức độ sử dụng thực tế.

Đây cũng là lý do Copilot trở thành một sản phẩm đặc biệt quan trọng.

Microsoft có thể sở hữu hàng trăm triệu người dùng doanh nghiệp, nhưng câu hỏi là bao nhiêu người thực sự sử dụng Copilot thường xuyên và doanh nghiệp có sẵn sàng trả thêm tiền cho những tính năng AI hay không.

Microsoft có đang mất thời gian trong cuộc đua AI?

Đây là một trong những câu hỏi khó nhất.

Microsoft từng đi trước với GitHub Copilot nhưng sau đó chứng kiến các sản phẩm từ những công ty chuyên về AI phát triển nhanh.

Anthropic, OpenAI và nhiều startup khác đang liên tục tung ra công cụ mới cho lập trình, nghiên cứu và tự động hóa công việc.

Microsoft có lợi thế về quy mô, khách hàng doanh nghiệp và cơ sở hạ tầng. Nhưng AI là lĩnh vực mà tốc độ đổi mới có thể quan trọng hơn quy mô truyền thống.

Chỉ một sản phẩm tốt hơn đáng kể cũng có thể khiến người dùng thay đổi công cụ.

Vì vậy, Nadella không chỉ cần một chiến lược đúng. Ông còn cần Microsoft thực hiện chiến lược đó đủ nhanh.

Công ty có gần như mọi thứ cần thiết: tiền mặt, Azure, khách hàng doanh nghiệp, hệ sinh thái phần mềm khổng lồ, GitHub, Microsoft 365 và quan hệ sâu rộng với các nhà phát triển AI.

Nhưng lợi thế về tài nguyên không đảm bảo chiến thắng.

Thị trường AI đang chuyển từ cuộc đua xây dựng mô hình sang cuộc đua biến AI thành sản phẩm và doanh thu thực tế.

Đây chính là nơi kinh nghiệm của Nadella có thể trở nên quan trọng.

Ông từng nhận ra rằng tương lai của Microsoft không nằm ở việc bảo vệ mô hình kinh doanh phần mềm truyền thống, mà nằm ở việc chuyển sang cloud và dịch vụ thuê bao.

Lần này, ông phải thuyết phục Microsoft rằng tương lai không chỉ nằm ở một mô hình AI mạnh hơn mà ở một hệ sinh thái nơi AI trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động của doanh nghiệp.

David Berry vẫn đánh giá Nadella là người phù hợp để dẫn dắt Microsoft qua giai đoạn này. Theo ông, Nadella có khả năng nhận diện những thay đổi, xây dựng kế hoạch và thực hiện quá trình chuyển đổi. Tuy nhiên, thách thức của AI lớn hơn bởi có quá nhiều biến số thị trường chưa thể dự đoán.

Tại Seattle, Nadella kết thúc phần trao đổi bằng một thông điệp rất phù hợp với chính bài toán mà Microsoft đang đối mặt: những nhà lãnh đạo thực sự sẵn sàng xắn tay áo và tham gia vào quá trình thay đổi mới có khả năng tạo ra sự chuyển đổi.

Với Microsoft, lần chuyển đổi tiếp theo có thể quyết định liệu công ty tiếp tục là một trong những người thắng lớn của kỷ nguyên AI hay trở thành một gã khổng lồ công nghệ sở hữu rất nhiều tài sản nhưng chậm hơn tốc độ thay đổi của chính ngành mà mình đang dẫn đầu.

Nguồn tham khảo: Nội dung tài liệu nguồn; các nhận định và dữ liệu được dẫn trong tài liệu từ Microsoft, Columbia Threadneedle, Cowen, Directions on Microsoft và các chuyên gia được đề cập.

Câu hỏi thường gặp về Satya Nadella và Microsoft trong kỷ nguyên AI

Satya Nadella đã làm gì để thay đổi Microsoft?

Sau khi trở thành CEO năm 2014, Nadella chuyển trọng tâm Microsoft sang điện toán đám mây, thúc đẩy mô hình phần mềm thuê bao và mở rộng Azure. Ông cũng thực hiện nhiều thương vụ lớn như LinkedIn, GitHub và Mojang.

Microsoft có đang dẫn đầu cuộc đua AI?

Microsoft có vị thế rất mạnh về hạ tầng Azure, phân phối doanh nghiệp và quan hệ với OpenAI, nhưng theo nội dung nguồn, công ty vẫn chưa tạo ra một mô hình hoặc ứng dụng AI đột phá ở cấp độ dẫn đầu thị trường.

Copilot có phải sản phẩm AI quan trọng nhất của Microsoft?

Copilot là một trọng tâm trong chiến lược AI của Microsoft, đặc biệt trong môi trường doanh nghiệp. Công ty đang tìm cách mở rộng mức độ sử dụng Copilot và thử nghiệm các mô hình định giá dựa trên mức tiêu thụ.

Microsoft đang thay đổi cách tính phí AI như thế nào?

Công ty đang thử nghiệm mô hình thanh toán dựa trên mức sử dụng, hay UBB. Cách tiếp cận này cho phép doanh thu gắn trực tiếp hơn với lượng AI mà khách hàng thực sự sử dụng.

Token có ý nghĩa gì đối với Microsoft?

Token đang trở thành một đơn vị quan trọng để đo mức sử dụng AI. Khi mô hình kinh doanh chuyển sang tính phí theo mức tiêu thụ, số lượng token được xử lý có thể trở thành một cơ sở quan trọng để xác định doanh thu.

Microsoft có cần sở hữu mô hình AI số một thế giới không?

Không nhất thiết. Chiến lược của Nadella ngày càng nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái có thể kết nối nhiều mô hình AI khác nhau. Nếu thành công, Microsoft có thể kiếm tiền từ hạ tầng, phần mềm, dữ liệu, bảo mật và phân phối AI thay vì chỉ phụ thuộc vào một mô hình duy nhất.

Nadella có thể tái tạo Microsoft lần thứ hai?

Sau gần bốn năm kể từ khi ChatGPT xuất hiện, Microsoft vẫn đang tìm kiếm câu trả lời cho bài toán lớn nhất của mình trong kỷ nguyên AI.