Ông Trump có thể phá vỡ “đình chiến” thương mại Mỹ–Trung? Thuế quan Iran làm dấy lên rủi ro địa kinh tế mới

Thuế Iran và nguy cơ rạn nứt thỏa thuận Mỹ–Trung

Lời tuyên bố mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp thuế đối với các quốc gia giao dịch với Iran đang làm dấy lên lo ngại rằng thỏa thuận “ngừng chiến” thương mại kéo dài một năm giữa Washington và Bắc Kinh có thể bị phá vỡ. Trong bối cảnh Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, động thái này được xem là đòn bẩy chính trị có thể gây tác động lan tỏa sâu rộng đến thương mại, năng lượng và địa chính trị toàn cầu.

“Bất kỳ quốc gia nào giao dịch với Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ phải chịu mức thuế 25% đối với tất cả các giao dịch với Hoa Kỳ,” ông Trump viết trên mạng xã hội hôm thứ Hai, đồng thời nhấn mạnh biện pháp này “có hiệu lực ngay lập tức”. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa làm rõ phạm vi áp dụng hay liệu có ngoại lệ nào cho các đối tác chiến lược như Trung Quốc.

Thỏa thuận Hàn Quốc và thế cân bằng mong manh

Lời đe dọa của ông Trump xuất hiện chỉ vài tháng sau cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Hàn Quốc, nơi hai bên nhất trí tạm dừng leo thang thuế quan và mở đường cho Mỹ tiếp cận nguồn đất hiếm – yếu tố then chốt trong sản xuất công nghệ cao và vũ khí hiện đại. Theo Bloomberg Economics, mức thuế quan trung bình của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã giảm từ 40,8% xuống 30,8% kể từ thỏa thuận hồi tháng 10.

Việc tái khởi động các biện pháp thuế mới, dù nhắm vào Iran, có nguy cơ làm xói mòn niềm tin vào thỏa thuận này, đồng thời đặt dấu hỏi lớn cho kế hoạch thăm Bắc Kinh của ông Trump dự kiến vào tháng 4.

Trung Quốc trong thế khó: Dầu Iran và lợi ích chiến lược

Iran từ lâu là điểm nóng trong quan hệ Mỹ–Trung. Trong khi Washington ủng hộ Israel và Ả Rập Xê Út, Bắc Kinh lại duy trì quan hệ kinh tế – chiến lược chặt chẽ với Tehran. Trung Quốc hiện chiếm gần 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, đóng vai trò huyết mạch cho nền kinh tế nước này trong bối cảnh bị phương Tây trừng phạt.

Dù Bắc Kinh không công bố mua dầu thô Iran kể từ giữa năm 2022, các nhà cung cấp dữ liệu và giới giao dịch cho biết dòng chảy dầu vẫn ổn định nhờ chuỗi cung ứng nằm ngoài tầm kiểm soát của phương Tây. Trung Quốc nhập khẩu hơn 1 triệu thùng/ngày, chủ yếu phục vụ các nhà máy lọc dầu tư nhân, nhờ mức chiết khấu sâu của dầu Iran.

Thị trường phản ứng dè dặt, dầu mỏ chưa “nổi sóng”

Bất chấp những tuyên bố cứng rắn, thị trường tài chính toàn cầu phản ứng tương đối bình thản. Chứng khoán và trái phiếu chỉ biến động nhẹ, phản ánh sự hoài nghi của giới đầu tư về khả năng ông Trump thực sự phá vỡ thỏa thuận với Trung Quốc.

“Thị trường không quá bận tâm đến những lời đe dọa áp thuế tùy tiện,” ông Vey-Sern Ling từ Union Bancaire Privée nhận định. “Ông Trump khó có thể chấp nhận cái giá phải trả nếu làm sụp đổ thỏa thuận thương mại với Trung Quốc chỉ để gia tăng sức ép với Iran.”

Theo Emma Li của Vortexa, thị trường dầu mỏ chỉ phản ứng mạnh nếu Mỹ tiến hành các hành động cứng rắn hơn như chặn bắt hoặc tịch thu tàu chở dầu Iran – kịch bản từng xảy ra với Venezuela.

Chính sách “áp lực tối đa” và thông điệp trái chiều

Chính quyền Trump đã tái khởi động chiến dịch “áp lực tối đa” với Iran, đe dọa trừng phạt các nước mua dầu và sản phẩm hóa dầu từ Tehran. Tuy nhiên, chính ông Trump hồi tháng 6 lại bất ngờ “bật đèn xanh” cho Trung Quốc tiếp tục mua dầu Iran, khiến cả giới giao dịch lẫn quan chức trong chính quyền Mỹ bối rối.

Theo số liệu hải quan Trung Quốc, nhập khẩu từ Iran trong 11 tháng đầu năm 2025 giảm gần 28%, xuống còn 2,86 tỷ USD, tập trung vào nhựa, kim loại và hóa chất công nghiệp. Dù vậy, dầu thô Iran – được lưu trữ ngoài khơi với khối lượng hơn 50 triệu thùng tính đến cuối năm – vẫn là nguồn năng lượng quan trọng đối với nền kinh tế Trung Quốc.

Rủi ro địa kinh tế và câu hỏi chưa có lời đáp

Theo chuyên gia Dexter Roberts (Hội đồng Đại Tây Dương), Iran không chỉ là đối tác thương mại mà còn là mắt xích chiến lược trong chính sách Trung Đông của Trung Quốc. Do đó, bất kỳ động thái nào của Mỹ nhằm gây sức ép lên Tehran đều gián tiếp chạm đến lợi ích cốt lõi của Bắc Kinh.

“Câu hỏi lớn là liệu ông Trump có thực sự thực hiện lời đe dọa hay không,” Roberts nhận định. “Sẽ không bất ngờ nếu cuối cùng Trung Quốc được miễn trừ. Trong môi trường chính sách hiện nay, mọi kịch bản đều có thể xảy ra.”