Nỗ lực của Trung Quốc nhằm xây dựng một hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) tự chủ đang tạo ra một nghịch lý đáng chú ý trên thị trường chứng khoán: những doanh nghiệp phục vụ nhu cầu trong nước chưa chắc là nhóm hưởng lợi lớn nhất, trong khi các công ty Trung Quốc có khả năng bán sản phẩm ra thị trường quốc tế lại đang thu hút sự quan tâm mạnh hơn từ nhà đầu tư.
Theo dữ liệu được Bloomberg theo dõi, nhóm 30 cổ phiếu công nghệ Trung Quốc có tỷ trọng doanh thu xuất khẩu lớn đã tăng khoảng 36% trong năm 2026, cao hơn đáng kể mức tăng khoảng 9% của nhóm doanh nghiệp phụ thuộc nhiều hơn vào doanh thu nội địa.
Sự chênh lệch này phản ánh một thay đổi quan trọng trong cách thị trường nhìn nhận về cuộc đua AI của Trung Quốc. Khi Bắc Kinh đẩy mạnh tự chủ công nghệ, cạnh tranh trong nước ngày càng gay gắt. Các doanh nghiệp phải liên tục đầu tư, giảm giá và tung sản phẩm mới để giành thị phần. Trong khi đó, những công ty có khả năng cung cấp linh kiện, thiết bị và hạ tầng AI cho khách hàng toàn cầu lại có cơ hội tiếp cận một chu kỳ đầu tư rộng lớn hơn.
Tự chủ AI tạo ra cơ hội nhưng cũng làm cạnh tranh nội địa khốc liệt hơn
Trung Quốc đang đẩy mạnh xây dựng hệ sinh thái AI riêng, từ chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu cho đến mô hình nền tảng và ứng dụng.
Mục tiêu này có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Mỹ áp dụng các biện pháp hạn chế đối với việc Trung Quốc tiếp cận một số công nghệ bán dẫn tiên tiến. Bắc Kinh vì vậy ngày càng thúc đẩy việc sử dụng linh kiện, chip và nền tảng do các doanh nghiệp trong nước phát triển.
Bloomberg trước đó đưa tin Trung Quốc đang chuẩn bị kế hoạch đầu tư khoảng 2.000 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 295 tỷ USD, trong 5 năm để phát triển mạng lưới trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán AI trên toàn quốc. Kế hoạch này được xây dựng nhằm tăng năng lực AI trong nước và thúc đẩy sử dụng công nghệ nội địa.
Tuy nhiên, quá trình nội địa hóa cũng tạo ra một hệ quả khác: nhiều doanh nghiệp cùng cạnh tranh trong một thị trường tương đối tập trung.
Khi các công ty đều muốn giành thị phần, giá sản phẩm có thể bị kéo xuống, trong khi chi phí nghiên cứu và phát triển lại tăng lên. Đây là bài toán từng xuất hiện ở nhiều ngành công nghiệp Trung Quốc, từ xe điện cho tới các nền tảng tiêu dùng.
Trong lĩnh vực AI, áp lực này có thể đặc biệt lớn bởi các doanh nghiệp phải liên tục đầu tư vào chip, mô hình, dữ liệu, trung tâm dữ liệu và nhân sự công nghệ.
Bà Elinor Leung, giám đốc điều hành bộ phận nghiên cứu viễn thông và internet châu Á tại CLSA, nhận định cạnh tranh trong nước rất khốc liệt và khả năng bán hàng ra quốc tế có thể giúp doanh nghiệp đạt mức lợi nhuận cao hơn.
Doanh nghiệp xuất khẩu AI hưởng lợi từ nhu cầu toàn cầu
Trong khi thị trường nội địa Trung Quốc xuất hiện áp lực cạnh tranh, nhu cầu AI trên toàn cầu vẫn đang tăng nhanh.
Đây là điểm tạo ra sự khác biệt đối với các doanh nghiệp Trung Quốc có chuỗi sản phẩm phục vụ thị trường quốc tế.
Các công ty sản xuất linh kiện quang học như Zhongji Innolight và Eoptolink Technology là những ví dụ được nhắc tới. Cả hai đều có tỷ trọng doanh thu từ nước ngoài trên 90% và cổ phiếu được cho là đã tăng khoảng 50% trong năm nay.
Điểm quan trọng là các doanh nghiệp này không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với những công ty phát triển mô hình AI hoặc ứng dụng AI tại Trung Quốc.
Thay vào đó, họ có thể hưởng lợi từ nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu, hệ thống kết nối tốc độ cao, máy chủ và hạ tầng tính toán AI tại nhiều quốc gia.
Đây là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị AI.
Khi một công ty Mỹ, châu Âu hoặc một khu vực khác đầu tư hàng tỷ USD vào trung tâm dữ liệu AI, nhu cầu không chỉ dừng ở GPU. Hệ thống còn cần máy chủ, bộ nhớ, mạng tốc độ cao, cáp quang, linh kiện quang học, thiết bị điện và hệ thống làm mát.
Điều này mở ra cơ hội cho nhiều nhà sản xuất Trung Quốc có năng lực sản xuất quy mô lớn và giá thành cạnh tranh.
Chu kỳ đầu tư AI toàn cầu vẫn là động lực lớn
Một trong những động lực quan trọng nhất đối với nhóm doanh nghiệp xuất khẩu là kỳ vọng chi tiêu AI toàn cầu tiếp tục tăng.
Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang gần đây cho biết ông kỳ vọng số lượng chip mà Nvidia bán ra sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm tới. Sự phát triển của các tác nhân AI và những mô hình ngày càng phức tạp cũng đang thúc đẩy nhu cầu về năng lực tính toán.
Trong khi đó, các nhà đầu tư tiếp tục theo dõi tốc độ mở rộng của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu.
Bloomberg gần đây ghi nhận các quỹ đang tìm kiếm cơ hội ở những doanh nghiệp Trung Quốc nằm sâu hơn trong chuỗi cung ứng AI, bao gồm bảng mạch, thiết bị bán dẫn, linh kiện điện và các thành phần phục vụ trung tâm dữ liệu.
Điều này cho thấy câu chuyện AI không chỉ xoay quanh các nhà phát triển mô hình như DeepSeek, Alibaba hay những đối thủ khác.
Một phần đáng kể giá trị kinh tế có thể nằm ở những doanh nghiệp cung cấp “xẻng và cuốc” cho cuộc đua AI.
Nhà đầu tư đang phân biệt rõ hơn giữa doanh nghiệp hướng nội và hướng ngoại
Theo các chiến lược gia Bank of America được dẫn trong nội dung gốc, nhiều quỹ đầu tư thị trường mới nổi vẫn chưa phân bổ đủ vào nhóm doanh nghiệp Trung Quốc có hoạt động xuất khẩu và có thể hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI của Mỹ.
Điều này giúp lý giải tại sao cùng thuộc ngành công nghệ Trung Quốc nhưng diễn biến cổ phiếu của các doanh nghiệp có thể rất khác nhau.
Một doanh nghiệp phụ thuộc vào khách hàng nội địa phải cạnh tranh để giành thị phần trong một thị trường đang có nhiều đối thủ.
Ngược lại, một doanh nghiệp cung cấp linh kiện cho các trung tâm dữ liệu quốc tế có thể tiếp cận nhu cầu từ nhiều thị trường cùng lúc.
Sự khác biệt này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chi tiêu AI tại Mỹ vẫn ở quy mô rất lớn.
Nói cách khác, “Trung Quốc tự chủ AI” không nhất thiết chỉ tạo ra câu chuyện tăng trưởng cho những công ty bán hàng tại Trung Quốc. Một phần lợi ích có thể lan sang các nhà sản xuất Trung Quốc có năng lực cạnh tranh toàn cầu.
Moore Threads, SenseTime và Kuaishou chịu áp lực
Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp tập trung nhiều vào thị trường nội địa đang có diễn biến kém tích cực hơn.
Theo nội dung nguồn, cổ phiếu Moore Threads Technology, công ty thiết kế chip AI Trung Quốc với gần như toàn bộ doanh thu đến từ thị trường nội địa, đã giảm khoảng 25% trong năm nay.
SenseTime Group, nhà phát triển công cụ AI với hơn 90% doanh thu đến từ thị trường Trung Quốc, giảm hơn 40% trong cùng kỳ.
Trong lĩnh vực nền tảng internet, Kuaishou Technology, doanh nghiệp có tỷ trọng doanh thu quốc tế dưới 5%, giảm khoảng 51%.
Những diễn biến này không thể được quy hoàn toàn cho yếu tố xuất khẩu hay nội địa. Giá cổ phiếu còn chịu tác động từ định giá, lợi nhuận, kỳ vọng tăng trưởng, dòng tiền và tâm lý thị trường.
Tuy nhiên, sự khác biệt về nguồn doanh thu cho thấy một vấn đề quan trọng: khả năng mở rộng ra quốc tế đang ngày càng trở thành một yếu tố được nhà đầu tư quan tâm khi đánh giá doanh nghiệp AI Trung Quốc.
Cuộc chiến giá AI trong nước chưa có dấu hiệu kết thúc
Một trong những rủi ro lớn đối với các công ty AI tập trung nội địa là cuộc cạnh tranh về giá.
Các doanh nghiệp có thể tung ra mô hình AI với chi phí thấp hơn để nhanh chóng thu hút người dùng. Đối với khách hàng, đây là điều tích cực vì chi phí sử dụng AI giảm.
Nhưng đối với doanh nghiệp, giá thấp đồng nghĩa biên lợi nhuận có thể bị thu hẹp.
Nếu nhiều công ty cùng thực hiện chiến lược tương tự, thị trường có thể rơi vào tình trạng cạnh tranh về giá kéo dài.
Đây là điều đã xảy ra ở một số ngành công nghiệp Trung Quốc. Các công ty liên tục giảm giá để giành thị phần, nhưng sau đó phải đối mặt với bài toán lợi nhuận và khả năng duy trì đầu tư dài hạn.
Matty Zhao, đồng trưởng bộ phận nghiên cứu cổ phiếu Trung Quốc tại Bank of America, nhận định trong một số ngành, nhu cầu nội địa đã được đáp ứng tốt hoặc thậm chí có thể xuất hiện dư cung. Khi đó, khả năng xuất khẩu hoặc tăng trưởng quốc tế có thể trở thành yếu tố tạo khác biệt.
AI infrastructure trở thành cầu nối giữa Trung Quốc và thị trường toàn cầu
Điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện này là hạ tầng AI có tính toàn cầu cao hơn nhiều so với các ứng dụng AI nội địa.
Một mô hình ngôn ngữ được phát triển tại Trung Quốc có thể chủ yếu phục vụ người dùng Trung Quốc vì vấn đề ngôn ngữ, dữ liệu, quy định và hệ sinh thái.
Trong khi đó, một bộ phận quang học, thiết bị mạng hoặc linh kiện trung tâm dữ liệu có thể được bán cho khách hàng ở nhiều quốc gia.
Đây là lý do các doanh nghiệp sản xuất linh kiện có tỷ trọng xuất khẩu cao đang được nhà đầu tư chú ý.
Nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu AI đang tăng tại Mỹ, châu Á, Trung Đông và nhiều khu vực khác. Các nhà cung cấp hạ tầng có khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế có thể hưởng lợi từ xu hướng này.
Sự phát triển của Huawei cũng cho thấy Trung Quốc đang cố gắng xây dựng một chuỗi cung ứng AI hoàn chỉnh hơn. Huawei đang đẩy nhanh việc ra mắt chip Ascend thế hệ tiếp theo để cạnh tranh với Nvidia tại Trung Quốc và hướng tới khả năng cạnh tranh quốc tế.
Reuters cũng đưa tin Huawei đang đối mặt với nhu cầu chip AI trong nước vượt quá khả năng cung ứng, cho thấy nhu cầu tính toán AI tại Trung Quốc vẫn rất lớn.
Nhưng xuất khẩu AI Trung Quốc cũng đối mặt rủi ro địa chính trị
Không thể xem câu chuyện xuất khẩu AI là một xu hướng chỉ có chiều thuận lợi.
Một trong những rủi ro lớn nhất là căng thẳng Mỹ – Trung.
AI đang ngày càng gắn với an ninh quốc gia, năng lực tính toán và công nghệ bán dẫn. Washington đã áp dụng nhiều hạn chế đối với việc Trung Quốc tiếp cận một số chip và công nghệ tiên tiến.
Trong khi đó, Bắc Kinh đang thúc đẩy mạnh mẽ quá trình thay thế công nghệ nước ngoài bằng sản phẩm trong nước.
Reuters cho biết AI là một trong những chủ đề quan trọng trong các cuộc thảo luận Mỹ – Trung, trong đó quyền tiếp cận chip tiên tiến, kiểm soát công nghệ và các vấn đề liên quan đến phát triển AI đều là những điểm nhạy cảm.
Nếu căng thẳng địa chính trị leo thang, các công ty Trung Quốc phụ thuộc vào thị trường quốc tế có thể đối mặt với rào cản thương mại, hạn chế công nghệ hoặc kiểm soát chuỗi cung ứng.
Do đó, lợi thế xuất khẩu cũng đi kèm với rủi ro lớn hơn về chính sách.
Morgan Stanley: AI nội địa vẫn là cơ hội mang tính cấu trúc
Không phải tất cả các nhà phân tích đều cho rằng doanh nghiệp hướng xuất khẩu sẽ luôn vượt trội.
Theo nội dung gốc, các nhà phân tích Morgan Stanley cho rằng chủ quyền AI và nội địa hóa chất bán dẫn vẫn là những cơ hội mang tính cấu trúc đối với thị trường chứng khoán Trung Quốc, bất kể kết quả của các cuộc gặp cấp cao Mỹ – Trung.
Quan điểm này dựa trên một logic khác.
Ngay cả khi căng thẳng địa chính trị giảm xuống, Trung Quốc vẫn có động lực phát triển hệ sinh thái công nghệ riêng để giảm phụ thuộc vào nước ngoài.
Điều đó có thể tạo ra nhu cầu dài hạn đối với chip nội địa, máy chủ, phần mềm, trung tâm dữ liệu và các công nghệ liên quan.
Ngược lại, các lĩnh vực có mức độ phụ thuộc lớn vào thương mại xuyên biên giới có thể nhạy cảm hơn trước sự thay đổi của chính sách thương mại.
Trung Quốc đang xây dựng hệ sinh thái AI theo hai hướng
Nhìn rộng hơn, có thể thấy ngành AI Trung Quốc đang phát triển theo hai hướng song song.
Hướng thứ nhất là tự chủ trong nước.
Trung Quốc muốn xây dựng hệ sinh thái từ chip, máy chủ, mô hình AI đến trung tâm dữ liệu và ứng dụng mà không phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ nước ngoài.
Đây là chiến lược có tính dài hạn và được thúc đẩy bởi cả yếu tố kinh tế lẫn địa chính trị.
Hướng thứ hai là mở rộng ra thị trường quốc tế.
Các doanh nghiệp có lợi thế về chi phí, sản xuất quy mô lớn và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh đang tìm cách bán sản phẩm cho khách hàng toàn cầu.
Hai hướng này không loại trừ nhau.
Thậm chí, việc xây dựng năng lực sản xuất trong nước có thể giúp doanh nghiệp Trung Quốc giảm chi phí và nâng khả năng cạnh tranh khi bước ra thị trường quốc tế.
Nhà đầu tư đang tìm kiếm “người bán công cụ” cho cuộc đua AI
Sự phân hóa hiện nay cho thấy thị trường không còn chỉ quan tâm đến câu hỏi công ty nào sở hữu mô hình AI mạnh nhất.
Một câu hỏi khác ngày càng quan trọng là: ai đang cung cấp hạ tầng cho cuộc đua AI?
Các công ty sản xuất chip, thiết bị mạng, linh kiện quang học, bảng mạch, máy chủ, hệ thống điện và làm mát đều có thể hưởng lợi khi chi tiêu AI tăng.
Đây là lý do một số quỹ đầu tư đang tìm kiếm những doanh nghiệp Trung Quốc nằm sâu hơn trong chuỗi cung ứng AI.
Xu hướng này cũng phù hợp với diễn biến của thị trường toàn cầu: khi các tập đoàn công nghệ liên tục công bố kế hoạch đầu tư hàng chục tỷ USD vào trung tâm dữ liệu, nhu cầu về toàn bộ hệ sinh thái hạ tầng đi kèm cũng tăng theo.
Tự chủ AI có thể tạo ra hai nhóm người thắng khác nhau
Cuộc đua AI của Trung Quốc đang tạo ra một nghịch lý thú vị trên thị trường.
Một mặt, Bắc Kinh đang thúc đẩy mạnh mẽ mục tiêu tự chủ công nghệ, từ chip AI đến trung tâm dữ liệu. Điều này tạo ra thị trường lớn cho các doanh nghiệp công nghệ nội địa.
Mặt khác, cạnh tranh nội địa quá khốc liệt có thể làm giảm biên lợi nhuận và khiến các doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường Trung Quốc khó tạo ra tăng trưởng tương ứng với mức đầu tư.
Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp có khả năng bán sản phẩm ra thế giới có một lợi thế khác: họ không chỉ phụ thuộc vào tốc độ tăng trưởng của nhu cầu trong nước mà còn có thể hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI toàn cầu.
Đây có thể là lý do nhóm cổ phiếu công nghệ Trung Quốc có doanh thu xuất khẩu lớn đang có diễn biến khác biệt so với nhóm phụ thuộc vào thị trường nội địa.
Tuy nhiên, xu hướng này không đồng nghĩa doanh nghiệp xuất khẩu chắc chắn sẽ tiếp tục vượt trội. Rủi ro địa chính trị, kiểm soát công nghệ, cạnh tranh quốc tế và biến động chu kỳ đầu tư AI vẫn có thể thay đổi triển vọng.
Điều đang thay đổi rõ nhất là cách thị trường đánh giá ngành AI Trung Quốc: không còn chỉ nhìn vào khả năng tự chủ trong nước, mà ngày càng chú ý đến việc doanh nghiệp có thể biến năng lực công nghệ đó thành doanh thu toàn cầu hay không.
Câu hỏi thường gặp về AI Trung Quốc và nhóm cổ phiếu xuất khẩu
Vì sao doanh nghiệp AI Trung Quốc hướng xuất khẩu đang được chú ý?
Các doanh nghiệp này có thể hưởng lợi đồng thời từ năng lực sản xuất của Trung Quốc và nhu cầu AI toàn cầu. Khi chi tiêu xây dựng trung tâm dữ liệu tăng, nhu cầu đối với linh kiện, thiết bị mạng và hạ tầng AI cũng tăng.
Tự chủ AI có khiến doanh nghiệp Trung Quốc chỉ tập trung vào thị trường nội địa?
Không. Chính quá trình xây dựng năng lực công nghệ trong nước có thể giúp doanh nghiệp nâng cao quy mô sản xuất, giảm chi phí và sau đó mở rộng sang thị trường quốc tế.
Vì sao các công ty AI nội địa chịu áp lực?
Cạnh tranh trong nước rất mạnh. Nhiều doanh nghiệp phải giảm giá, tung sản phẩm mới và tăng chi phí nghiên cứu để giành thị phần. Điều này có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận.
Hạ tầng AI có quan trọng như mô hình AI không?
Có. Các mô hình AI cần lượng lớn năng lực tính toán, trung tâm dữ liệu, chip, bộ nhớ, kết nối mạng, linh kiện quang học và hệ thống điện. Vì vậy, chuỗi cung ứng hạ tầng là một phần quan trọng của nền kinh tế AI.
Rủi ro lớn nhất đối với doanh nghiệp AI xuất khẩu Trung Quốc là gì?
Một trong những rủi ro lớn là căng thẳng địa chính trị, đặc biệt các hạn chế thương mại và công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc. Những thay đổi chính sách có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường hoặc chuỗi cung ứng.
