Trong khi giới công nghệ vẫn tập trung vào câu hỏi trí tuệ nhân tạo có thể thay đổi nền kinh tế và xã hội đến mức nào, một rủi ro khác đang dần trở nên rõ ràng hơn: rủi ro tài chính phía sau cuộc đua xây dựng hạ tầng AI.
Hàng trăm tỷ USD đang được rót vào các trung tâm dữ liệu, hệ thống điện, chip, mạng lưới kết nối và cơ sở hạ tầng phục vụ AI. Tuy nhiên, những dự án này không thể hoàn thành chỉ bằng vốn đầu tư. Chúng còn phụ thuộc vào giấy phép, nguồn điện, đường ống khí, tiến độ xây dựng, hợp đồng thuê dài hạn, khoản vay ngân hàng và bảo hiểm.
Khi tất cả những yếu tố đó được kết nối với nhau, cấu trúc tài chính của một dự án có thể giống như một tòa tháp Jenga: chỉ cần một khối bị dịch chuyển, những phần còn lại cũng có nguy cơ chịu tác động.
Semafor nhận định những rủi ro tài chính liên quan đến AI không còn chỉ là vấn đề lý thuyết. Trường hợp Oracle và dự án trung tâm dữ liệu tại New Mexico đang cho thấy rõ hơn cách một vấn đề về tiến độ xây dựng có thể lan sang các thỏa thuận tài chính phía sau.
Oracle và bài toán trung tâm dữ liệu tại New Mexico
Tâm điểm mới nhất là Project Jupiter tại hạt Doña Ana, bang New Mexico, một dự án trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn gắn với hệ sinh thái Stargate.
Theo Semafor, Oracle đang tìm cách trì hoãn các khoản thanh toán tiền thuê liên quan đến một trung tâm dữ liệu tại New Mexico, trong bối cảnh dự án gặp những trở ngại về hạ tầng năng lượng và thủ tục cấp phép. Semafor cho biết những vướng mắc này có thể khiến tiến độ bị ảnh hưởng ít nhất vài tháng.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa khu trung tâm dữ liệu và hệ thống cung cấp điện/microgrid của dự án.
Oracle khẳng định khu trung tâm dữ liệu và hệ thống microgrid là hai cơ sở riêng biệt, do các công ty riêng biệt vận hành. Theo công ty, hoạt động xây dựng các tòa nhà trung tâm dữ liệu đang được triển khai theo các giấy phép của hạt, trong khi phần microgrid phải trải qua quy trình cấp phép riêng. Oracle cũng cho biết họ tiếp tục làm việc với chính quyền bang và địa phương để triển khai dự án.
Điều này cho thấy vấn đề không đơn giản là “dự án bị dừng”, mà nằm ở sự không đồng bộ giữa tiến độ xây dựng, hệ thống năng lượng và các điều kiện pháp lý cần thiết để trung tâm dữ liệu có thể vận hành theo kế hoạch.
Vì sao một vài tháng chậm tiến độ có thể trở thành vấn đề tài chính lớn?
Đối với một dự án xây dựng thông thường, chậm vài tháng có thể chủ yếu làm tăng chi phí xây dựng.
Nhưng với trung tâm dữ liệu AI, tác động có thể phức tạp hơn.
Một dự án quy mô hàng tỷ USD thường được xây dựng trên nhiều lớp tài chính khác nhau. Ngân hàng cung cấp khoản vay. Nhà đầu tư góp vốn chủ sở hữu. Công ty bảo hiểm cung cấp các loại bảo hiểm cần thiết. Chủ dự án ký hợp đồng xây dựng. Cuối cùng, khách hàng hoặc bên thuê trung tâm dữ liệu cam kết thanh toán trong nhiều năm.
Dòng tiền trong cấu trúc này thường được tính toán dựa trên những mốc thời gian cụ thể.
Nếu trung tâm dữ liệu hoàn thành đúng hạn, bên thuê có thể bắt đầu trả tiền thuê. Dòng tiền đó sau đó được sử dụng để đáp ứng nghĩa vụ tài chính của dự án, bao gồm thanh toán khoản vay và mang lại dòng tiền cho nhà đầu tư.
Nhưng nếu ngày vận hành bị lùi lại, toàn bộ lịch trình dòng tiền có thể thay đổi.
Joe Peiser, CEO mảng vốn rủi ro của Aon, nói với Semafor rằng trong một cấu trúc gồm nhiều khoản vay, hợp đồng bảo hiểm và thanh toán gắn với các mốc tiến độ, một mắt xích bị lệch có thể khiến tổn thất đối với các bên tài trợ và bảo hiểm cao hơn đáng kể so với kỳ vọng hiện tại.
Đây chính là điểm khiến hạ tầng AI trở thành một bài toán tài chính đặc biệt.
18 tỷ USD tiền vay và 3 tỷ USD vốn chủ sở hữu
Theo Semafor, các ngân hàng đã cho vay khoảng 18 tỷ USD để xây dựng khu phức hợp tại New Mexico. Bên dưới cấu trúc nợ này còn có khoảng 3 tỷ USD vốn chủ sở hữu từ Blue Owl.
Về nguyên tắc, các khoản đầu tư này dựa trên kỳ vọng trung tâm dữ liệu được hoàn thành, đưa vào khai thác và tạo ra dòng tiền ổn định.
Vì vậy, khả năng Oracle thanh toán tiền thuê theo cấu trúc hợp đồng là một mắt xích quan trọng.
Reuters trước đó cũng đưa tin các khoản vay trị giá 18 tỷ USD liên quan đến dự án trung tâm dữ liệu tại New Mexico đã chịu áp lực trên thị trường nợ. Các khoản nợ này được giao dịch thấp hơn mệnh giá trong bối cảnh nhà đầu tư quan tâm đến đòn bẩy của Oracle, tiến độ dự án và những trở ngại về năng lượng.
Điều đáng chú ý là rủi ro không nhất thiết bắt đầu bằng việc một công ty mất khả năng thanh toán.
Chỉ cần dòng tiền đến muộn hơn dự kiến, giá trị của một khoản nợ, hợp đồng hoặc tài sản tài chính cũng có thể bị điều chỉnh.
Oracle đang gánh khối lượng nghĩa vụ thuê rất lớn
Một yếu tố khác khiến thị trường chú ý là quy mô các cam kết thuê cơ sở hạ tầng của Oracle.
Theo Semafor, tổng nghĩa vụ thuê của Oracle đã lên tới khoảng 288 tỷ USD, tăng khoảng sáu lần so với đầu năm 2025.
Con số này phản ánh một đặc điểm quan trọng của cuộc đua AI hiện nay: các công ty công nghệ không nhất thiết phải sở hữu toàn bộ trung tâm dữ liệu. Thay vào đó, họ có thể ký các hợp đồng thuê dài hạn với các nhà phát triển hạ tầng.
Mô hình này giúp doanh nghiệp nhanh chóng mở rộng năng lực tính toán nhưng đồng thời tạo ra các nghĩa vụ tài chính dài hạn.
Nếu nhu cầu AI tiếp tục tăng mạnh, những cam kết này có thể hỗ trợ mở rộng cơ sở hạ tầng. Nhưng nếu tiến độ xây dựng, nhu cầu khách hàng hoặc nguồn vốn thay đổi, các nghĩa vụ cố định vẫn có thể tồn tại trong khi dòng tiền dự kiến bị dịch chuyển.
Đó là lý do thị trường ngày càng quan tâm đến chất lượng dòng tiền và cấu trúc nợ, thay vì chỉ nhìn vào doanh thu AI.
Trì hoãn tiền thuê không đồng nghĩa với biến mất chi phí
Một chi tiết đáng chú ý trong cấu trúc của Project Jupiter là việc trì hoãn thời điểm bắt đầu thanh toán tiền thuê không đồng nghĩa với việc mọi chi phí biến mất.
Theo Semafor, trong trường hợp Oracle được trì hoãn tiền thuê, công ty vẫn phải chịu các chi phí duy trì dự án trong thời gian chờ đợi. Đồng thời, việc kéo dài thời điểm bắt đầu hợp đồng có thể làm thời hạn kết thúc hợp đồng được dịch chuyển tương ứng, qua đó kéo dài thời gian tạo dòng tiền cho các nhà đầu tư tài chính.
Điều này khiến bài toán trở nên phức tạp.
Với doanh nghiệp thuê, việc trì hoãn một khoản thanh toán có thể giúp giảm áp lực dòng tiền trong ngắn hạn.
Nhưng với chủ sở hữu tài sản và bên tài trợ, thời điểm nhận dòng tiền cũng thay đổi. Nếu chi phí xây dựng và vận hành vẫn phát sinh, việc trì hoãn có thể tạo ra khoảng trống tài chính cần được bù đắp.
Không chỉ là vấn đề của Oracle
Project Jupiter chỉ là một ví dụ trong một thị trường lớn hơn.
Theo Reuters, Oracle đang đẩy mạnh đầu tư vào cơ sở hạ tầng AI trong bối cảnh nhu cầu điện toán đám mây và AI tăng mạnh. Trong quý tài chính gần nhất được Reuters đưa tin, Oracle có hơn 30 tỷ USD hợp đồng AI cloud mới và tổng lượng đơn hàng tồn đọng lên tới 664 tỷ USD.
Điều đó cho thấy nhu cầu khách hàng đối với hạ tầng AI vẫn rất lớn.
Nhưng mặt khác, việc xây dựng các trung tâm dữ liệu siêu lớn cũng gặp nhiều hạn chế: thiếu điện, thiếu thiết bị, chi phí vốn cao, yêu cầu cấp phép môi trường, nguồn nước và sự phản đối từ cộng đồng địa phương.
Semafor cũng lưu ý rằng ngành bảo hiểm đang gặp khó khăn trong việc thiết kế và định giá bảo hiểm cho những công trình trung tâm dữ liệu có giá trị cực lớn. Các rủi ro liên quan đến hạn hán, lũ lụt, cháy rừng, bão và nhu cầu sử dụng nước đều có thể ảnh hưởng đến khả năng bảo hiểm của các dự án.
“Nút thắt” lớn nhất có thể không nằm ở chip AI
Trong nhiều năm, cuộc đua AI chủ yếu được nhìn qua lăng kính chip xử lý, GPU và mô hình ngôn ngữ.
Nhưng khi các mô hình ngày càng lớn, một câu hỏi khác xuất hiện: AI sẽ chạy ở đâu và lấy điện từ đâu?
Một trung tâm dữ liệu AI có thể cần hàng trăm MW, thậm chí ở quy mô lớn là hàng GW công suất điện. Vì vậy, việc xây dựng tòa nhà chỉ là một phần của bài toán.
Doanh nghiệp còn phải giải quyết hệ thống điện, nguồn nhiên liệu, đường truyền, làm mát, nước, giấy phép môi trường và sự đồng thuận của cộng đồng.
Tại Project Jupiter, Oracle đã thay đổi thiết kế năng lượng. Công ty cho biết phương án mới sử dụng công nghệ pin nhiên liệu của Bloom Energy thay cho thiết kế turbine khí và máy phát diesel trước đó, với mục tiêu giảm phát thải và sử dụng nước hiệu quả hơn.
Oracle cũng cho biết dự án đang theo đuổi các nguồn điện carbon thấp và đã phát hành đề nghị tìm kiếm tới 2 GW năng lượng tái tạo tại New Mexico.
Những thay đổi này cho thấy bài toán hạ tầng AI không chỉ là “xây nhanh hơn”, mà còn phải giải quyết các yêu cầu về năng lượng và môi trường.
Bài học từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008
Semafor đưa ra một phép so sánh đáng chú ý với cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.
Trong khủng hoảng năm đó, các vấn đề ban đầu tập trung ở một số tổ chức tài chính sử dụng đòn bẩy cao. Nhưng sau đó, sự liên kết giữa ngân hàng, bảo hiểm, tài sản thế chấp và các sản phẩm tài chính phức tạp đã khiến rủi ro lan rộng.
Một trong những cái tên nổi bật là AIG.
Điểm đáng chú ý của phép so sánh này không phải là cho rằng thị trường AI đang lặp lại năm 2008. Hai hệ thống có cấu trúc hoàn toàn khác nhau.
Bài học quan trọng hơn nằm ở tính liên kết.
Một trung tâm dữ liệu có thể liên quan đến ngân hàng cho vay, nhà đầu tư vốn, công ty bảo hiểm, nhà cung cấp điện, nhà thầu xây dựng, công ty công nghệ và khách hàng thuê máy chủ.
Khi mọi thứ vận hành đúng kế hoạch, sự liên kết giúp huy động lượng vốn khổng lồ.
Nhưng khi một mắt xích gặp vấn đề, rủi ro cũng có thể lan truyền qua nhiều lớp hợp đồng.
Điều gì cần được theo dõi trong thời gian tới?
Nhà đầu tư và thị trường có thể sẽ tập trung vào một số yếu tố khi đánh giá sức khỏe tài chính của làn sóng đầu tư AI.
Thứ nhất là tiến độ đưa các trung tâm dữ liệu vào vận hành.
Thứ hai là khả năng tiếp cận nguồn điện và thời gian hoàn thành các hệ thống năng lượng.
Thứ ba là cấu trúc nợ, đặc biệt với những dự án sử dụng đòn bẩy lớn.
Thứ tư là khả năng thanh toán của bên thuê và mức độ tập trung khách hàng.
Cuối cùng là bảo hiểm và rủi ro môi trường, bởi một dự án trị giá hàng tỷ USD nhưng không thể có bảo hiểm phù hợp vẫn có thể trở thành một bài toán khó đối với các nhà tài trợ.
Project Jupiter hiện vẫn đang được Oracle thúc đẩy. Công ty cho biết dự án đang tạo việc làm, đóng góp nguồn thu thuế và tiếp tục xây dựng cơ sở hạ tầng tại New Mexico. Oracle cũng nhấn mạnh các dự báo về tác động kinh tế của dự án phụ thuộc vào việc các giấy phép và hạ tầng năng lượng được phê duyệt theo kế hoạch.
Điều này cho thấy câu chuyện chưa phải là một “sự sụp đổ” của hạ tầng AI. Đúng hơn, đây là dấu hiệu cho thấy quy mô tài chính ngày càng lớn của cuộc đua AI đang khiến những rủi ro từng bị xem là vấn đề kỹ thuật trở thành vấn đề của thị trường vốn.
Cuộc đua AI đang bước sang một giai đoạn mới, trong đó câu chuyện không còn chỉ xoay quanh việc ai sở hữu mô hình mạnh nhất hay chip nhanh nhất.
Ai xây được trung tâm dữ liệu, có đủ điện, có giấy phép và huy động được nguồn vốn dài hạn mới có thể biến năng lực AI thành hạ tầng thực tế.
Trường hợp Oracle tại New Mexico cho thấy một dự án AI quy mô lớn có thể trở thành điểm giao nhau của rất nhiều lợi ích: ngân hàng, nhà đầu tư, công ty bảo hiểm, doanh nghiệp công nghệ, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư.
Nếu tiến độ xây dựng bị thay đổi, dòng tiền cũng phải thay đổi theo.
Đó chính là lý do những “tòa tháp Jenga” tài chính của AI đang được thị trường theo dõi sát hơn. Không nhất thiết một khối phải đổ xuống để gây ra vấn đề; đôi khi chỉ cần một khối bị dịch chuyển, toàn bộ cấu trúc phía trên đã phải được tính toán lại.
Câu hỏi về rủi ro từ các siêu trung tâm dữ liệu AI
1. “Tòa tháp Jenga tài chính” trong hạ tầng AI là gì?
Đây là cách ví von về một cấu trúc tài chính có nhiều lớp phụ thuộc lẫn nhau, gồm khoản vay ngân hàng, vốn chủ sở hữu, hợp đồng thuê, bảo hiểm và dòng tiền dự kiến. Khi một mắt xích như tiến độ xây dựng hoặc nguồn điện bị trì hoãn, những lớp còn lại cũng có thể chịu tác động.
2. Vì sao trung tâm dữ liệu AI cần nhiều vốn như vậy?
Trung tâm dữ liệu AI cần hệ thống máy chủ và chip công suất cao, mạng lưới kết nối, hệ thống làm mát, nguồn điện lớn, thiết bị dự phòng và các công trình phụ trợ. Với những dự án quy mô hàng GW, tổng vốn đầu tư có thể lên tới hàng tỷ hoặc hàng chục tỷ USD.
3. Project Jupiter của Oracle có bị dừng hay không?
Không nên hiểu đơn giản rằng toàn bộ dự án đã bị dừng. Oracle cho biết khu trung tâm dữ liệu và microgrid là những cơ sở riêng biệt, đồng thời công ty vẫn đang triển khai xây dựng và làm việc với chính quyền về các thủ tục liên quan đến hệ thống năng lượng.
4. Vì sao việc chậm tiến độ có thể ảnh hưởng đến ngân hàng?
Các khoản vay dự án thường được xây dựng dựa trên kế hoạch hoàn thành công trình và tạo dòng tiền trong tương lai. Nếu dự án chậm, thời điểm bắt đầu tạo doanh thu hoặc tiền thuê có thể bị lùi, trong khi một số chi phí và nghĩa vụ tài chính vẫn tiếp tục phát sinh.
5. Rủi ro này có đồng nghĩa AI đang bước vào khủng hoảng tài chính?
Chưa thể kết luận như vậy. Những vấn đề tại một số dự án cho thấy hạ tầng AI đang đối mặt với các rủi ro về vốn, điện, cấp phép và bảo hiểm. Trong khi đó, nhu cầu dịch vụ AI và điện toán đám mây vẫn rất lớn, và Oracle tiếp tục công bố các hợp đồng cũng như kế hoạch đầu tư mới.
Nguồn tham khảo: Semafor; Reuters; Oracle – các thông tin được đối chiếu theo những công bố và bài viết được cập nhật trong tháng 9/2026.
