Ngay cả một ly rượu mỗi ngày cũng có thể làm tăng huyết áp: Nghiên cứu trên gần 59.000 người Nhật Bản cảnh báo điều gì?

Nhiều người cho rằng uống một ly rượu hoặc đồ uống có cồn mỗi ngày không gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe. Tuy nhiên, một nghiên cứu quy mô lớn tại Nhật Bản cho thấy ngay cả mức tiêu thụ rượu tương đối thấp cũng có thể liên quan đến sự thay đổi huyết áp. Đáng chú ý, việc giảm hoặc ngừng uống rượu có thể giúp huyết áp cải thiện, đặc biệt ở những người có thói quen uống nhiều hơn.

Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh tim mạch, đột quỵ và tổn thương thận. Tình trạng này thường không gây ra triệu chứng rõ ràng trong thời gian dài, khiến nhiều người không nhận ra huyết áp của mình đã vượt ngưỡng an toàn.

Rượu bia từ lâu được xem là yếu tố có thể làm tăng huyết áp. Tuy nhiên, tác động của lượng cồn nhỏ, cũng như mức độ cải thiện khi giảm tiêu thụ, vẫn là vấn đề được giới nghiên cứu quan tâm.

Theo thông tin được công bố về nghiên cứu trên Journal of the American College of Cardiology (JACC), nhóm nghiên cứu Nhật Bản đã phân tích dữ liệu của 58.943 người có độ tuổi trung bình 50,5. Những người tham gia được theo dõi thông qua các đợt khám sức khỏe định kỳ, với thông tin về thói quen uống rượu và các chỉ số huyết áp.

Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa việc sử dụng đồ uống có cồn và huyết áp không chỉ xuất hiện ở những người uống nhiều. Ngay cả nhóm tiêu thụ lượng rượu thấp hơn cũng cần chú ý đến thói quen này, nhất là khi đã có nguy cơ tăng huyết áp hoặc mắc bệnh tim mạch.

Nghiên cứu trên gần 59.000 người Nhật Bản cho thấy điều gì?

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 58.943 người Nhật Bản, có độ tuổi trung bình 50,5, tham gia chương trình khám sức khỏe định kỳ. Các nhà nghiên cứu thu thập thông tin về thói quen uống rượu thông qua bảng câu hỏi và đối chiếu với chỉ số huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương.

Trong phân tích, nhóm nghiên cứu xem xét hai nhóm người: những người từng uống rượu nhưng sau đó giảm hoặc ngừng uống, và những người bắt đầu uống rượu trong giai đoạn được đánh giá.

Ở nhóm 25.521 người từng uống rượu, việc thay đổi thói quen được ghi nhận đi kèm với sự giảm huyết áp ở một số nhóm tiêu thụ rượu nhất định. Trong khi đó, ở nhóm 31.532 người bắt đầu uống rượu, huyết áp có xu hướng tăng ở cả nam và nữ.

Điểm đáng chú ý là sự thay đổi không giống nhau ở mọi nhóm. Mức độ cải thiện phụ thuộc vào giới tính và lượng rượu được tiêu thụ trước đó. Vì vậy, không nên hiểu kết quả này theo cách đơn giản rằng mọi người đều sẽ giảm huyết áp với cùng một mức độ sau khi bỏ rượu.

Nghiên cứu cũng cho thấy tác động không chỉ giới hạn ở một loại đồ uống cụ thể. Điều này phù hợp với cách tiếp cận y học dựa trên lượng ethanol — thành phần cồn trong đồ uống — thay vì chỉ phân biệt rượu mạnh, bia hay rượu vang.

Ngừng uống rượu giúp huyết áp giảm bao nhiêu?

Theo số liệu được cung cấp từ nghiên cứu, mức thay đổi huyết áp ở những người giảm hoặc ngừng uống rượu khác nhau giữa nam và nữ, cũng như theo lượng đồ uống có cồn sử dụng trước đó.

Nhóm nghiên cứu	Thay đổi thói quen	Huyết áp tâm thu	Huyết áp tâm trương
Nữ giới	Ngừng uống ở nhóm tiêu thụ khoảng 0,5–1 ly mỗi ngày	Giảm 0,44 mmHg	Giảm 0,41 mmHg
Nữ giới	Ngừng uống ở nhóm tiêu thụ khoảng 1–2 ly mỗi ngày	Giảm 0,78 mmHg	Giảm 1,14 mmHg
Nam giới	Ngừng uống ở nhóm tiêu thụ khoảng 0,5–1 ly mỗi ngày	Không ghi nhận khác biệt đáng kể	Không ghi nhận khác biệt đáng kể
Nam giới	Ngừng uống ở nhóm tiêu thụ khoảng 1–2 ly mỗi ngày	Giảm 1,03 mmHg	Giảm 1,62 mmHg

Lưu ý: Các mức tiêu thụ và kết quả trong bảng được trình bày theo nội dung nguồn được cung cấp. Cách quy đổi “một ly” cần được đối chiếu với định nghĩa cụ thể trong nghiên cứu gốc; không nên mặc định mọi loại ly rượu đều chứa cùng lượng cồn.

Các con số cho thấy mức giảm huyết áp trung bình có thể tương đối nhỏ, nhưng vẫn có ý nghĩa khi xét trong bối cảnh kiểm soát nguy cơ tim mạch trên quy mô dân số. Đặc biệt, người có huyết áp cao hoặc đồng thời có nhiều yếu tố nguy cơ có thể hưởng lợi từ việc giảm những yếu tố làm huyết áp tăng.

Tuy nhiên, mức giảm được ghi nhận trong nghiên cứu không có nghĩa việc bỏ rượu sẽ thay thế thuốc điều trị hoặc các biện pháp kiểm soát huyết áp khác. Hiệu quả ở từng cá nhân có thể khác nhau tùy vào tuổi tác, bệnh nền, chế độ ăn, hoạt động thể chất và lượng cồn đã sử dụng.

Vì sao rượu có thể làm tăng huyết áp?

Ethanol, thành phần tạo ra tác dụng của đồ uống có cồn, có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ chế sinh lý điều hòa huyết áp. Tác động này không chỉ phụ thuộc vào lượng rượu được uống trong một lần mà còn liên quan đến tần suất và tổng lượng tiêu thụ trong thời gian dài.

Một cơ chế được quan tâm là hệ renin–angiotensin–aldosterone, hệ thống hormone tham gia điều chỉnh huyết áp và cân bằng nước, muối trong cơ thể. Khi hoạt động của hệ thống này thay đổi theo hướng làm tăng huyết áp, cơ thể có thể giữ natri và nước nhiều hơn hoặc làm tăng sức cản của mạch máu.

Rượu cũng có thể tác động đến hệ thần kinh giao cảm, làm thay đổi nhịp tim và trương lực mạch máu. Những thay đổi trong tín hiệu thần kinh và chức năng mạch máu có thể góp phần khiến huyết áp tăng ở một số người.

Ngoài ra, uống rượu thường xuyên có thể đi kèm với những yếu tố khác làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, chẳng hạn như ngủ kém, tăng cân, chế độ ăn nhiều muối hoặc giảm hoạt động thể chất. Vì vậy, khi đánh giá sức khỏe tim mạch, cần xem xét toàn bộ lối sống chứ không chỉ một yếu tố riêng lẻ.

Tác động của rượu lên huyết áp có thể khác nhau giữa các cá nhân. Một số người có thể nhận thấy huyết áp thay đổi rõ hơn sau khi giảm uống, trong khi những người khác có mức thay đổi nhỏ. Điều này không đồng nghĩa nhóm ít thay đổi có thể mặc nhiên xem việc uống rượu là an toàn.

Không nên xem một hoặc hai ly mỗi ngày là mức hoàn toàn vô hại

Một trong những thông điệp quan trọng từ nghiên cứu là không nên chủ quan với thói quen uống rượu thường xuyên chỉ vì lượng tiêu thụ mỗi ngày không lớn.

Khái niệm “một ly” có thể gây hiểu nhầm. Một ly bia, một ly rượu vang và một chén rượu mạnh có thể chứa lượng ethanol rất khác nhau tùy dung tích và nồng độ cồn. Vì vậy, đánh giá mức tiêu thụ nên dựa trên lượng cồn thực tế thay vì chỉ đếm số ly.

Đối với người có tăng huyết áp, việc giảm lượng rượu tiêu thụ là một biện pháp có thể cân nhắc cùng với điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động, duy trì cân nặng phù hợp và tuân thủ phác đồ điều trị.

Người đang dùng thuốc hạ huyết áp cũng nên trao đổi với bác sĩ về thói quen uống rượu, bởi rượu có thể tương tác với một số thuốc hoặc làm tăng nguy cơ chóng mặt, tụt huyết áp tư thế và các tác dụng không mong muốn khác.

Nếu đang uống nhiều rượu trong thời gian dài, người dùng không nên tự ý ngừng đột ngột mà không đánh giá nguy cơ. Cai rượu ở người lệ thuộc có thể gây ra triệu chứng nguy hiểm, cần được nhân viên y tế hướng dẫn.

Nghiên cứu có chứng minh rượu trực tiếp gây tăng huyết áp không?

Kết quả cho thấy mối liên hệ giữa thay đổi thói quen uống rượu và biến động huyết áp, nhưng cần xem xét thiết kế nghiên cứu trước khi kết luận về quan hệ nhân quả.

Nghiên cứu quan sát trên số lượng lớn người tham gia giúp phát hiện xu hướng và đánh giá mối liên hệ trong điều kiện thực tế. Tuy nhiên, những người giảm uống rượu có thể đồng thời thay đổi chế độ ăn, cân nặng, mức độ vận động hoặc cách chăm sóc sức khỏe. Những yếu tố này cũng có thể tác động đến huyết áp.

Việc nhóm người bắt đầu uống rượu có xu hướng tăng huyết áp bổ sung thêm bằng chứng về mối liên hệ, nhưng vẫn không loại bỏ hoàn toàn khả năng tồn tại các yếu tố gây nhiễu.

Do đó, kết quả nên được xem là một phần của tổng thể bằng chứng về rượu và sức khỏe tim mạch, thay vì một kết luận độc lập cho mọi cá nhân. Để diễn giải chính xác, cần kiểm tra bài báo gốc về thời gian theo dõi, cách xác định lượng cồn, phương pháp phân tích và mức độ điều chỉnh các yếu tố liên quan.

Làm gì để kiểm soát huyết áp hiệu quả?

Bên cạnh việc hạn chế đồ uống có cồn, các chuyên gia thường khuyến nghị kết hợp nhiều biện pháp để kiểm soát huyết áp:

• Đo huyết áp định kỳ: Đo tại nhà bằng thiết bị phù hợp, nghỉ ngơi trước khi đo và ghi lại kết quả để theo dõi xu hướng.
• Giảm lượng muối trong khẩu phần: Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và các món có hàm lượng natri cao.
• Duy trì hoạt động thể chất: Lựa chọn hình thức vận động phù hợp với sức khỏe, duy trì đều đặn theo hướng dẫn y tế.
• Kiểm soát cân nặng: Nếu thừa cân, giảm cân hợp lý có thể góp phần cải thiện huyết áp.
• Ngủ đủ và quản lý căng thẳng: Chất lượng giấc ngủ và trạng thái tinh thần có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch.
• Tuân thủ điều trị: Không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc hạ huyết áp khi chưa trao đổi với bác sĩ.

Nếu huyết áp thường xuyên ở mức cao, người bệnh nên được đánh giá y tế để xác định nguyên nhân, nguy cơ tim mạch và phương án điều trị phù hợp. Không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám, bởi tăng huyết áp có thể diễn tiến âm thầm.

Nghiên cứu trên 58.943 người Nhật Bản bổ sung bằng chứng cho thấy thói quen uống đồ uống có cồn có liên quan đến huyết áp và việc giảm uống có thể mang lại lợi ích cho một số nhóm người. Dù mức thay đổi trung bình trong nghiên cứu không quá lớn, phát hiện này nhắc nhở rằng không nên xem lượng rượu nhỏ là yếu tố hoàn toàn không đáng quan tâm.

Đối với sức khỏe tim mạch, điều quan trọng là đánh giá tổng lượng cồn, theo dõi huyết áp và phối hợp nhiều biện pháp phòng ngừa. Người có huyết áp cao nên chủ động trao đổi với nhân viên y tế để xây dựng kế hoạch phù hợp, thay vì tự điều chỉnh thuốc hoặc dựa vào một nghiên cứu đơn lẻ.

Thông tin phục vụ mục đích tham khảo, không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị của chuyên gia y tế.

Nguồn tham khảo: Journal of the American College of Cardiology (JACC) và nội dung nghiên cứu được cung cấp. Trước khi xuất bản, nên đối chiếu bài báo khoa học gốc để xác nhận tên nghiên cứu, thời gian theo dõi, định nghĩa đơn vị đồ uống và các số liệu chi tiết.

Câu hỏi thường gặp về rượu và huyết áp

1. Uống một ly rượu mỗi ngày có làm tăng huyết áp không?

Một lượng rượu nhỏ vẫn có thể liên quan đến huyết áp cao hơn, nhưng tác động cụ thể khác nhau giữa mỗi người. Kết quả nghiên cứu trên người Nhật Bản cho thấy việc uống rượu và những thay đổi trong thói quen tiêu thụ có mối liên hệ với biến động huyết áp.

2. Bỏ rượu có giúp hạ huyết áp không?

Có thể. Trong nghiên cứu được đề cập, một số nhóm người giảm hoặc ngừng uống rượu có mức huyết áp giảm. Mức cải thiện phụ thuộc vào lượng rượu trước đó, giới tính và các yếu tố sức khỏe khác. Đây không phải là sự bảo đảm rằng huyết áp của tất cả mọi người đều giảm như nhau.

3. Bia và rượu vang có ảnh hưởng đến huyết áp giống rượu mạnh không?

Không nên đánh giá chỉ dựa trên tên loại đồ uống. Lượng ethanol tiêu thụ, dung tích và nồng độ cồn là những yếu tố quan trọng. Nghiên cứu được mô tả ghi nhận xu hướng ảnh hưởng đến huyết áp không chỉ giới hạn ở một loại đồ uống.

4. Người bị tăng huyết áp có nên uống rượu không?

Người bị tăng huyết áp nên trao đổi với bác sĩ về mức tiêu thụ rượu phù hợp, nhất là khi đang dùng thuốc hoặc có bệnh tim mạch, gan và thận. Giảm hoặc tránh uống có thể là một phần của kế hoạch kiểm soát nguy cơ, tùy tình trạng cụ thể.

5. Có thể thay thuốc hạ huyết áp bằng cách bỏ rượu không?

Không. Giảm uống rượu có thể hỗ trợ kiểm soát huyết áp nhưng không thay thế thuốc hoặc phác đồ điều trị đã được chỉ định. Người bệnh cần tiếp tục theo dõi huyết áp và trao đổi với bác sĩ trước khi điều chỉnh thuốc.