Mỹ chững lại trong cuộc đua xe điện, Trung Quốc gia tăng kiểm soát thị trường ô tô toàn cầu

Sự thoái lui thầm lặng của Mỹ và bước tiến chiến lược của Trung Quốc

Trong hơn một thập kỷ, xe điện từng được xem là tương lai tất yếu của ngành công nghiệp ô tô toàn cầu, với Mỹ đóng vai trò người tiên phong nhờ Tesla và các chính sách khuyến khích mạnh mẽ. Tuy nhiên, bức tranh đó đang thay đổi nhanh chóng.

Khi các nhà sản xuất ô tô Mỹ dần thu hẹp tham vọng điện khí hóa và quay trở lại với những dòng xe bán tải, SUV cỡ lớn tiêu thụ nhiều nhiên liệu, Trung Quốc lại đang tận dụng khoảng trống này để mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Kể từ năm 2023, Trung Quốc đã chính thức trở thành nhà xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới, với xe điện là mũi nhọn chiến lược.

Sự đảo chiều này không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đang đặt ra nguy cơ hiện hữu đối với ngành công nghiệp ô tô Mỹ, lĩnh vực đóng góp khoảng 5% GDP của nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Những tín hiệu cảnh báo từ chính các “ông lớn” Mỹ

Dấu hiệu rõ ràng nhất xuất hiện khi Stellantis công bố khoản lỗ lên tới 26 tỷ USD từ một cuộc tái cấu trúc lớn, bao gồm việc rút lui khỏi mảng xe điện. Thông tin này khiến cổ phiếu công ty lao dốc hơn 20%, và CEO Antonio Filosa thừa nhận tập đoàn đã đánh giá quá cao tốc độ chuyển đổi năng lượng.

Không chỉ Stellantis, General Motors và Ford cũng đã thua lỗ hàng chục tỷ USD trong lĩnh vực xe điện. Việc mất dần các ưu đãi thuế liên bang, cùng nhu cầu tiêu dùng suy yếu, buộc họ phải cắt giảm sản xuất xe điện thuần túy và tập trung trở lại vào các dòng xe truyền thống như Ford F-150 hay Chevrolet Suburban.

Theo Cox Automotive, doanh số xe điện tại Mỹ từng đạt đỉnh hơn 10% thị phần xe mới vào tháng 9, nhưng đã giảm mạnh xuống khoảng 5,2% trong quý IV khi các chương trình hỗ trợ kết thúc.

Ngay cả Tesla cũng không còn là “bất khả chiến bại”

Tesla – biểu tượng của cuộc cách mạng xe điện Mỹ – cũng đang đối mặt với áp lực chưa từng có. Hãng đã bị BYD vượt qua về doanh số xe điện toàn cầu, trong khi thị phần tại châu Âu suy giảm rõ rệt.

Đáng chú ý hơn, Tesla gần đây đã hủy bỏ hai mẫu xe lâu đời nhất là Model S và Model X, để chuyển đổi một nhà máy tại Mỹ sang sản xuất robot hình người Optimus. Elon Musk ngày càng tập trung vào robot, taxi tự lái và trí tuệ nhân tạo, thay vì mở rộng danh mục xe điện.

Sự thay đổi chiến lược này phản ánh một thực tế: cuộc cạnh tranh xe điện đang trở nên khốc liệt đến mức ngay cả người tiên phong cũng phải tìm lối đi mới.

Trung Quốc: Từ thị trường nội địa đến “cường quốc xuất khẩu xe điện”

Trong khi Mỹ chững lại, Trung Quốc đang tận dụng tối đa lợi thế của mình. Chỉ trong vòng 5 năm, thị phần toàn cầu của các thương hiệu ô tô Trung Quốc đã tăng gần 70%. Những cái tên như BYD và Geely đã nâng thị phần từ dưới 3% lên hơn 11% chỉ trong vài năm.

Sự tăng trưởng này được thúc đẩy bởi ba yếu tố then chốt:

• Hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, từ vốn đầu tư đến chính sách.
• Chuỗi cung ứng tích hợp theo chiều dọc, giúp giảm chi phí và tăng tốc độ sản xuất.
• Quy mô thị trường nội địa lớn, tạo điều kiện thử nghiệm và tối ưu sản phẩm trước khi xuất khẩu.

Theo GlobalData, doanh số xe điện Trung Quốc đã tăng gần 800% trong nước và hơn 1.300% ở thị trường quốc tế chỉ trong vài năm. Trung Quốc không chỉ tràn sang châu Âu, Nam Mỹ, Ấn Độ hay Mexico, mà còn bắt đầu hướng tới Bắc Mỹ, bất chấp các rào cản thuế quan.

Thuế quan không đủ để ngăn làn sóng Trung Quốc

Mỹ đã áp thuế 100% đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc nhằm bảo vệ ngành công nghiệp nội địa. Tuy nhiên, các nhà sản xuất Trung Quốc vẫn mở rộng mạnh mẽ tại châu Âu và các thị trường đang phát triển, nơi nhu cầu xe giá rẻ tăng cao.

Theo dữ liệu Dataforce, thị phần xe Trung Quốc tại châu Âu đã tăng từ gần như bằng 0 vào năm 2020 lên gần 10% vào cuối năm 2025. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có chiến lược dài hạn, Mỹ có thể đánh mất vị thế công nghiệp tương tự những gì từng xảy ra với ngành điện tử tiêu dùng trong quá khứ.

Cuộc cạnh tranh mang tính sống còn

Nhiều chuyên gia trong ngành không ngần ngại gọi đây là cuộc chiến “mang tính sống còn”. Terry Woychowski, cựu lãnh đạo GM, cho rằng mối đe dọa từ Trung Quốc không chỉ nằm ở xe điện, mà ở tốc độ, chi phí và khả năng mở rộng quy mô.

Elizabeth Krear từ Trung tâm Nghiên cứu Ô tô nhấn mạnh: sự bão hòa tại thị trường nội địa Trung Quốc đang buộc các hãng xe nước này phải bành trướng toàn cầu – và họ đang làm điều đó với lợi thế vượt trội.

Mỹ đứng trước ngã rẽ chiến lược

Trong bối cảnh doanh số xe toàn thị trường Mỹ dự kiến chỉ duy trì quanh mức 16–16,5 triệu chiếc mỗi năm đến 2035, bất kỳ thương hiệu mới nào gia nhập cũng sẽ phải giành thị phần từ các hãng hiện hữu. Điều này khiến cuộc cạnh tranh với Trung Quốc trở nên gay gắt hơn bao giờ hết.

Một số nhà sản xuất như Ford đang tìm hướng đi mới với nền tảng xe điện nhỏ, giá rẻ, linh hoạt – được CEO Jim Farley ví như “khoảnh khắc Model T” của công ty. Tuy nhiên, liệu điều đó có đủ để đối phó với các đối thủ Trung Quốc đã đi trước nhiều năm hay không vẫn là dấu hỏi lớn.

Một số câu hỏi về thị trường xe điện