Cuộc đua thuốc điều trị béo phì đang bước sang một giai đoạn mới. Sau khi nhóm thuốc GLP-1 và các thuốc tác động kép như tirzepatide tạo ra thị trường hàng chục tỷ USD, các hãng dược lớn đang tìm kiếm những con đường sinh học khác để cải thiện hiệu quả điều trị.
Một trong những mục tiêu nổi bật nhất hiện nay là amylin, một hormone được tuyến tụy tiết ra cùng với insulin sau khi ăn và có vai trò trong việc điều chỉnh cảm giác no, lượng thức ăn đưa vào cơ thể và tốc độ làm rỗng dạ dày.
Eli Lilly và Novo Nordisk đều đang phát triển các thuốc dựa trên cơ chế amylin. Chiến lược của hai công ty không nhất thiết nhằm thay thế GLP-1. Thay vào đó, amylin có thể trở thành một “mảnh ghép” mới để kết hợp với những thuốc hiện có, hoặc trở thành lựa chọn độc lập cho những bệnh nhân không đạt được kết quả như mong muốn với GLP-1.
Dữ liệu mới nhất từ Lilly đang làm cuộc đua này nóng lên đáng kể.
Lilly gây chú ý với eloralintide kết hợp tirzepatide
Ngày 30/9/2026, Eli Lilly công bố kết quả thử nghiệm giai đoạn 2b của EloraTZP, sự kết hợp giữa eloralintide – một chất chủ vận thụ thể amylin thử nghiệm – và tirzepatide, hoạt chất trong Zepbound và Mounjaro.
Thử nghiệm kéo dài 48 tuần trên 367 người trưởng thành bị thừa cân hoặc béo phì kèm tiểu đường type 2.
Ở nhóm dùng liều cao nhất của EloraTZP, mức giảm cân trung bình đạt 23,3% trọng lượng cơ thể, trong khi nhóm dùng tirzepatide 15 mg giảm trung bình 14,8%. Mức giảm HbA1C tương ứng là 2,9% và 2,4%.
Đây là kết quả đáng chú ý vì những người mắc tiểu đường type 2 thường là nhóm khó đạt mức giảm cân lớn như các nhóm bệnh nhân béo phì không mắc tiểu đường trong một số nghiên cứu.
Tuy nhiên, kết quả này vẫn chưa có nghĩa EloraTZP đã trở thành một phương pháp điều trị được phê duyệt. Đây mới là dữ liệu giai đoạn 2b, và Lilly cho biết công ty sẽ tiến hành các thử nghiệm giai đoạn 3 trong quý IV/2026.
Nói cách khác, lợi thế về hiệu quả hiện tại là một tín hiệu tích cực nhưng vẫn cần được xác nhận trong những nghiên cứu lớn hơn và dài hơn.
Amylin là gì và tại sao lại quan trọng?
Amylin là một hormone được tiết ra từ tế bào beta của tuyến tụy, cùng với insulin sau bữa ăn.
Một trong những vai trò quan trọng của amylin là giúp cơ thể nhận biết trạng thái no. Hormone này có thể làm giảm cảm giác thèm ăn và làm chậm quá trình thức ăn rời khỏi dạ dày.
Điều này khiến amylin trở thành một mục tiêu hấp dẫn trong điều trị béo phì.
Các thuốc GLP-1 cũng tác động đến cảm giác đói, no và lượng thức ăn tiêu thụ, nhưng thông qua một hệ thống thụ thể khác. Vì vậy, ý tưởng của các nhà nghiên cứu là nếu tác động đồng thời vào nhiều con đường sinh học, bệnh nhân có thể đạt hiệu quả chuyển hóa lớn hơn mà không nhất thiết phải tiếp tục tăng liều của một thuốc duy nhất.
Eloralintide của Lilly được thiết kế để kích hoạt chọn lọc thụ thể amylin, trong khi EloraTZP kết hợp cơ chế này với tirzepatide – thuốc tác động lên cả GIP và GLP-1.
Về lý thuyết, đây tạo thành một phương pháp tác động đồng thời lên ba tín hiệu hormone liên quan đến chuyển hóa: amylin, GIP và GLP-1.
Vì sao Lilly không chỉ dùng tirzepatide?
Zepbound và Mounjaro đã đưa tirzepatide trở thành một trong những thuốc quan trọng nhất của Lilly trong lĩnh vực chuyển hóa.
Nhưng ngay cả những thuốc hiệu quả nhất cũng không khiến mọi bệnh nhân giảm cân ở cùng một mức độ.
Một số người có thể giảm cân đáng kể trong giai đoạn đầu rồi chững lại. Những người khác có thể gặp tác dụng phụ hoặc không đạt được mức giảm cân mong muốn.
Đó là lý do Lilly đang xây dựng một chiến lược rộng hơn: thay vì chỉ tìm một thuốc GLP-1 ngày càng mạnh, công ty phát triển nhiều cơ chế có thể sử dụng độc lập hoặc kết hợp.
Eloralintide chính là một phần của chiến lược này.
Lilly hiện đang nghiên cứu eloralintide như một phương pháp điều trị độc lập, đồng thời phát triển EloraTZP như một công thức kết hợp với tirzepatide.
Nếu chiến lược này thành công, bác sĩ có thể có nhiều lựa chọn hơn tùy thuộc vào mức độ béo phì, tiểu đường, khả năng dung nạp và mục tiêu giảm cân của từng bệnh nhân.
Nhưng có một vấn đề lớn: tác dụng phụ
Hiệu quả giảm cân cao hơn đi kèm một câu hỏi quan trọng khác: bệnh nhân có thể duy trì điều trị hay không?
Trong thử nghiệm EloraTZP, các tác dụng phụ phổ biến nhất liên quan đến đường tiêu hóa và thường xuất hiện trong giai đoạn tăng liều.
Tỷ lệ ngừng điều trị do tác dụng phụ ở các nhóm EloraTZP dao động từ 10,8% đến 27%, tùy liều. Con số này cao hơn mức 2,9% ở nhóm chỉ dùng tirzepatide 15 mg.
Đây là một yếu tố rất quan trọng.
Một thuốc có khả năng giúp bệnh nhân giảm 20% trọng lượng cơ thể nhưng khiến một tỷ lệ đáng kể người dùng không thể tiếp tục điều trị sẽ đối mặt với một thách thức lớn về khả năng ứng dụng thực tế.
Vì vậy, dữ liệu giai đoạn 3 của Lilly sẽ không chỉ được chú ý ở mức giảm cân trung bình mà còn ở khả năng dung nạp, tỷ lệ duy trì điều trị và mức độ an toàn trong thời gian dài.
Novo Nordisk cũng đặt cược lớn vào amylin
Lilly không phải doanh nghiệp duy nhất nhìn thấy tiềm năng của amylin.
Novo Nordisk đã theo đuổi hướng này trong nhiều năm thông qua cagrilintide và CagriSema.
Cagrilintide là thuốc thử nghiệm tác động lên con đường amylin. Khi kết hợp với semaglutide – hoạt chất trong Ozempic và Wegovy – sản phẩm được gọi là CagriSema.
Novo đang phát triển CagriSema như một liệu pháp kết hợp giữa amylin và GLP-1. Công ty cũng đang nghiên cứu cagrilintide đơn độc và những phiên bản khác của nền tảng này.
Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh giữa Lilly và Novo không còn đơn giản là Zepbound đối đầu với Wegovy.
Cuộc đua đang chuyển sang việc công ty nào có thể xây dựng được nền tảng điều trị chuyển hóa nhiều cơ chế hiệu quả hơn.
Zenagamtide: Novo muốn kết hợp GLP-1 và amylin trong một phân tử
Một hướng tiếp cận khác của Novo Nordisk là zenagamtide, trước đây còn được biết đến với tên amycretin.
Khác với CagriSema, trong đó hai thành phần hoạt động được kết hợp, zenagamtide là một phân tử đơn lẻ được thiết kế để tác động lên cả thụ thể GLP-1 và amylin.
Novo đang phát triển zenagamtide dưới dạng tiêm và dạng uống.
Dữ liệu giai đoạn 2 được Novo công bố trong năm 2026 cho thấy dạng tiêm một lần mỗi tuần giúp giảm HbA1C đáng kể ở người mắc tiểu đường type 2, đồng thời nhóm liều cao nhất được nghiên cứu đạt mức giảm cân lên tới 14,6% ở tuần 36. Novo cho biết zenagamtide sẽ được đưa vào chương trình giai đoạn 3 ở bệnh nhân tiểu đường type 2.
Điểm đáng chú ý là Novo đang cố gắng giải quyết hai bài toán cùng lúc: tăng hiệu quả bằng cách tác động lên nhiều hormone và tạo ra lựa chọn sử dụng thuận tiện hơn, bao gồm cả thuốc uống.
CagriSema còn cho thấy tác động lên “tiếng ồn về thức ăn”
Ngày 30/9/2026, Novo công bố thêm dữ liệu về CagriSema tại Hội nghị thường niên EASD 2026.
Trong một nghiên cứu fMRI kéo dài một năm, CagriSema làm thay đổi cách não phản ứng với những loại thực phẩm hấp dẫn, giàu calo tại các khu vực liên quan đến cảm giác thèm muốn, khoái cảm và khả năng tự kiểm soát.
Novo mô tả hiện tượng này liên quan đến việc giảm “food noise”, tức những suy nghĩ hoặc thôi thúc dai dẳng về thức ăn. Công ty cũng báo cáo các dấu hiệu tích cực liên quan đến lượng mỡ quanh các cơ quan trong ổ bụng, bao gồm gan và tuyến tụy, cùng những dữ liệu ban đầu về sức khỏe xương.
Tuy nhiên, những dữ liệu này cần được hiểu đúng.
Thay đổi tín hiệu trên fMRI hoặc các chỉ dấu sinh học không tự động chứng minh rằng thuốc sẽ tạo ra lợi ích lâm sàng lâu dài cho tất cả bệnh nhân. Các kết quả này cần được đặt trong toàn bộ bằng chứng về hiệu quả và an toàn của thuốc.
Amylin khác GLP-1 như thế nào?
Điểm quan trọng nhất nằm ở con đường sinh học.
GLP-1 là một hormone đường ruột có vai trò điều chỉnh đường huyết, cảm giác no và lượng thức ăn. Các thuốc GLP-1 hoặc thuốc tác động lên GLP-1 đã trở thành nền tảng của thị trường điều trị béo phì hiện nay.
Amylin cũng góp phần tạo cảm giác no và kiểm soát lượng thức ăn nhưng hoạt động thông qua một hệ thống thụ thể khác.
Vì vậy, hai cơ chế có thể bổ sung cho nhau.
Có thể hình dung đơn giản rằng GLP-1 và amylin đều có thể tác động vào “hệ thống kiểm soát lượng ăn”, nhưng chúng sử dụng những tín hiệu sinh học khác nhau.
Đó chính là lý do các nhà phát triển thuốc muốn kết hợp chúng.
Mục tiêu không nhất thiết là tìm một hormone “tốt hơn” hormone còn lại, mà là tìm cách tác động vào nhiều điểm khác nhau của hệ thống chuyển hóa.
Thuốc amylin đầu tiên đã xuất hiện từ lâu
Ý tưởng sử dụng amylin trong điều trị không hoàn toàn mới.
Một liệu pháp dựa trên amylin đã được Mỹ phê duyệt hơn hai thập kỷ trước như một thuốc tiêm bổ sung cho insulin ở một số bệnh nhân tiểu đường.
Tuy nhiên, việc sử dụng hạn chế một phần vì bệnh nhân phải tiêm nhiều lần trong ngày.
Thế hệ thuốc amylin mới đang cố gắng giải quyết nhược điểm này bằng những phân tử có thời gian tác dụng dài hơn.
Eloralintide của Lilly được phát triển dưới dạng tiêm một lần mỗi tuần.
Nếu các thuốc dạng uống cũng chứng minh được hiệu quả và an toàn, cuộc cạnh tranh sẽ càng mở rộng bởi bệnh nhân có thêm lựa chọn ngoài việc tiêm thuốc.
Không chỉ amylin: cuộc đua đang chuyển sang thuốc đa hormone
Amylin chỉ là một phần trong xu hướng rộng hơn của ngành dược.
Tirzepatide đã kết hợp GIP và GLP-1.
Lilly còn phát triển retatrutide, một thuốc thử nghiệm tác động đồng thời lên GIP, GLP-1 và glucagon.
Trong dữ liệu giai đoạn 3 được Lilly công bố tại EASD 2026, retatrutide giúp người trưởng thành mắc béo phì hoặc thừa cân kèm tiểu đường type 2 giảm tới trung bình 20,8% trọng lượng cơ thể ở tuần 80 ở liều cao nhất được nghiên cứu.
Điều này cho thấy chiến lược của ngành dược đang thay đổi.
Thay vì chỉ tập trung vào một thụ thể, các nhà nghiên cứu đang tìm cách phối hợp nhiều tín hiệu hormone để tác động đồng thời đến cảm giác đói, đường huyết, chuyển hóa năng lượng và lượng mỡ trong cơ thể.
Vì sao bệnh nhân không phải lúc nào cũng đáp ứng giống nhau?
Béo phì là một bệnh phức tạp liên quan đến nhiều yếu tố: di truyền, hormone, chuyển hóa, hệ thần kinh, môi trường và hành vi.
Do đó, việc một thuốc mang lại hiệu quả cao ở một nhóm bệnh nhân không có nghĩa tất cả mọi người đều đạt kết quả tương tự.
Đây là lý do một “kho vũ khí” gồm nhiều cơ chế có thể trở nên quan trọng.
Một bệnh nhân có thể đáp ứng tốt với tirzepatide. Người khác có thể cần một cơ chế khác. Một người thứ ba có thể đạt kết quả tốt hơn khi sử dụng hai cơ chế cùng lúc.
Chiến lược của Lilly và Novo vì vậy không chỉ là tìm một “siêu thuốc” mới.
Nó còn là xây dựng một hệ sinh thái điều trị béo phì, trong đó bác sĩ có thể lựa chọn hoặc kết hợp các cơ chế khác nhau.
Câu hỏi lớn: Amylin có thể vượt qua GLP-1?
Hiện chưa có đủ dữ liệu để khẳng định.
Các kết quả mới của Lilly rất đáng chú ý, đặc biệt khi EloraTZP đạt mức giảm cân trung bình 23,3% trong nhóm liều cao nhất so với 14,8% ở nhóm tirzepatide 15 mg trong nghiên cứu 48 tuần ở người béo phì hoặc thừa cân kèm tiểu đường type 2. Nhưng đây vẫn là thử nghiệm giai đoạn 2b.
Tương tự, CagriSema và zenagamtide vẫn đang trong quá trình phát triển và đánh giá lâm sàng.
Điều quan trọng hơn là không nên so sánh trực tiếp các tỷ lệ phần trăm giảm cân từ những nghiên cứu khác nhau nếu thiết kế thử nghiệm, nhóm bệnh nhân, thời gian theo dõi và phương pháp phân tích không giống nhau.
Do đó, câu hỏi hợp lý hơn không phải là “amylin có đánh bại GLP-1 hay không?”, mà là:
Amylin có thể bổ sung cho GLP-1 đủ tốt để tạo ra một thế hệ điều trị hiệu quả và dung nạp được hơn hay không?
Triển vọng của thị trường thuốc béo phì
Sự xuất hiện của amylin cho thấy thị trường thuốc điều trị béo phì đang bước vào giai đoạn cạnh tranh phức tạp hơn.
Thế hệ đầu tiên tập trung vào GLP-1.
Thế hệ tiếp theo kết hợp GLP-1 với GIP, như tirzepatide.
Sau đó, các nhà sản xuất bắt đầu thử nghiệm những công thức tác động lên ba hoặc nhiều con đường hormone hơn.
Amylin có thể trở thành một trong những mắt xích quan trọng của quá trình này.
Nếu các nghiên cứu giai đoạn 3 xác nhận được hiệu quả của eloralintide, CagriSema hoặc zenagamtide, bệnh nhân có thể bước vào một thời kỳ mà điều trị béo phì không còn xoay quanh một nhóm thuốc duy nhất.
Thay vào đó, bác sĩ có thể lựa chọn giữa thuốc GLP-1, thuốc tác động kép, thuốc đa hormone, thuốc amylin và các phác đồ kết hợp.
Nhưng con đường từ dữ liệu giai đoạn 2 đến một thuốc được phê duyệt và sử dụng rộng rãi vẫn còn rất dài.
Đối với Lilly, thách thức trước mắt là chứng minh EloraTZP duy trì được hiệu quả giảm cân trong giai đoạn 3 đồng thời cải thiện khả năng dung nạp.
Đối với Novo, bài toán là chứng minh CagriSema và zenagamtide đủ hiệu quả, an toàn và thuận tiện để cạnh tranh trong một thị trường ngày càng đông đúc.
Và đối với bệnh nhân, điều quan trọng nhất không phải là thuốc nào có tỷ lệ giảm cân cao nhất trên giấy, mà là phương pháp nào phù hợp với tình trạng sức khỏe, mục tiêu điều trị và khả năng duy trì lâu dài dưới sự theo dõi của bác sĩ.
Nguồn tham khảo: Eli Lilly, Novo Nordisk, Reuters và các dữ liệu được công bố tại Hội nghị EASD 2026.
Lưu ý: Eloralintide, EloraTZP và zenagamtide là các thuốc đang được nghiên cứu; dữ liệu thử nghiệm lâm sàng chưa đồng nghĩa với việc thuốc đã được phê duyệt hoặc chắc chắn mang lại kết quả tương tự trong thực hành. Nội dung nhằm cung cấp thông tin y tế và khoa học, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Amylin có phải là một loại GLP-1 mới không?
Không.
Amylin và GLP-1 là hai hormone khác nhau và tác động thông qua những hệ thống thụ thể khác nhau.
Các nhà phát triển thuốc đang quan tâm đến amylin chính vì nó có thể bổ sung một cơ chế sinh học khác cho GLP-1.
Eloralintide đã được phê duyệt để giảm cân chưa?
Chưa.
Eloralintide vẫn là thuốc thử nghiệm. Lilly đang nghiên cứu thuốc dưới dạng điều trị độc lập và kết hợp với tirzepatide. Công ty dự kiến đưa EloraTZP vào thử nghiệm giai đoạn 3 trong quý IV/2026.
EloraTZP giảm bao nhiêu cân trong thử nghiệm mới?
Ở nhóm liều cao nhất, EloraTZP giúp giảm trung bình 23,3% trọng lượng cơ thể sau 48 tuần, so với 14,8% ở nhóm sử dụng tirzepatide 15 mg. Đây là dữ liệu giai đoạn 2b ở người trưởng thành bị thừa cân hoặc béo phì kèm tiểu đường type 2.
Tại sao kết hợp amylin với GLP-1?
Mục tiêu là tác động lên những con đường sinh học khác nhau cùng lúc.
GLP-1 và amylin đều liên quan đến cảm giác no và điều chỉnh lượng thức ăn nhưng hoạt động thông qua các cơ chế khác nhau. Vì vậy, việc kết hợp chúng có thể giúp tăng hiệu quả mà không chỉ dựa vào việc nâng liều một loại thuốc.
Đây vẫn là giả thuyết cần được xác nhận qua các thử nghiệm lâm sàng lớn hơn.
Nhược điểm lớn nhất của thuốc amylin hiện nay là gì?
Khả năng dung nạp là một trong những vấn đề cần theo dõi.
Trong thử nghiệm EloraTZP của Lilly, tỷ lệ ngừng điều trị do tác dụng phụ ở các nhóm kết hợp dao động 10,8%-27%, cao hơn nhóm tirzepatide đơn độc. Các tác dụng phụ phổ biến chủ yếu liên quan đến đường tiêu hóa.
Do đó, hiệu quả giảm cân cao phải đi cùng khả năng bệnh nhân có thể sử dụng thuốc lâu dài.
Novo đang phát triển những thuốc amylin nào?
Novo Nordisk đang phát triển nhiều chương trình liên quan đến amylin, nổi bật gồm cagrilintide, CagriSema và zenagamtide.
CagriSema kết hợp cagrilintide với semaglutide, trong khi zenagamtide là một phân tử tác động lên cả GLP-1 và amylin. Novo cũng đang nghiên cứu các dạng tiêm và uống của zenagamtide.
