Làn sóng phản đối trung tâm dữ liệu AI lan rộng: Rủi ro hàng chục tỷ USD cho các dự án toàn cầu

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhu cầu chưa từng có đối với trung tâm dữ liệu, nhưng đồng thời cũng kéo theo một vấn đề ngày càng rõ rệt: cộng đồng địa phương không phải lúc nào cũng muốn những cơ sở tiêu thụ lượng điện, nước và diện tích đất rất lớn xuất hiện ngay bên cạnh nơi họ sinh sống.

Từ Mỹ, làn sóng phản đối đang lan sang châu Âu và châu Á. Những tranh luận ban đầu về tác động môi trường nay đã chuyển thành các cuộc tranh luận rộng hơn về quy hoạch, giá điện, nguồn nước, sử dụng đất, quyền tham gia của cộng đồng và lợi ích kinh tế thực tế mà các trung tâm dữ liệu mang lại.

Đối với các nhà phát triển và nhà đầu tư, đây không còn đơn thuần là vấn đề truyền thông. Sự phản đối của cộng đồng có thể kéo dài thời gian cấp phép, làm tăng chi phí, trì hoãn tiến độ hoặc thậm chí khiến một dự án phải thay đổi quy mô, địa điểm.

Theo nghiên cứu của STL Partners, các phản ứng của công chúng đã tác động đến những khoản đầu tư trung tâm dữ liệu trị giá gần 120 tỷ USD tại Mỹ và châu Âu. Trong đó, khoảng 76,75 tỷ USD tại Mỹ và 41,85 tỷ USD tại châu Âu bị ảnh hưởng bởi các dự án chậm tiến độ hoặc bị hủy bỏ.

Từ cuộc tranh luận tại Mỹ đến làn sóng phản ứng toàn cầu

Trong nhiều năm, trung tâm dữ liệu chủ yếu được xem là một phần hạ tầng kỹ thuật nằm phía sau nền kinh tế số. Người dân ít quan tâm đến vị trí của các cơ sở này bởi chúng không tạo ra hình ảnh trực quan như nhà máy hay khu công nghiệp truyền thống.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của AI đã làm thay đổi hoàn toàn quy mô của ngành.

Các mô hình AI thế hệ mới cần lượng năng lực tính toán rất lớn. Điều đó đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp công nghệ phải xây dựng thêm các khu tổ hợp trung tâm dữ liệu có công suất điện ngày càng cao. Khi những dự án này tiến sát khu dân cư, tác động đến lưới điện, nguồn nước, đất đai và hạ tầng địa phương trở nên dễ nhận thấy hơn.

Theo UNECE, điện năng tiêu thụ của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu được dự báo tăng từ khoảng 485 TWh năm 2025 lên khoảng 950 TWh vào năm 2030, tương đương khoảng 3% nhu cầu điện toàn cầu. UNECE cũng lưu ý rằng sự gia tăng này tác động đồng thời đến độ ổn định của hệ thống điện, đầu tư hạ tầng, nước, đất đai và cộng đồng địa phương.

Điều này giải thích vì sao trung tâm dữ liệu đang dần trở thành vấn đề được người dân quan tâm trực tiếp thay vì chỉ là câu chuyện của ngành công nghệ.

Tại Mỹ, nhiều cộng đồng bắt đầu đặt câu hỏi liệu lợi ích kinh tế từ trung tâm dữ liệu có đủ bù đắp chi phí về điện, nước và hạ tầng mà địa phương phải gánh chịu hay không.

Một dự án có thể mang lại hàng tỷ USD vốn đầu tư nhưng đồng thời yêu cầu một lượng điện rất lớn, buộc địa phương phải nâng cấp lưới điện hoặc xây dựng thêm nguồn cung. Trong những khu vực có nguồn nước hạn chế, nhu cầu nước phục vụ làm mát cũng trở thành vấn đề nhạy cảm.

Châu Âu đối mặt áp lực lớn hơn về điện và đất đai

Nếu tại Mỹ tranh luận chủ yếu xoay quanh điện năng, giá điện và tác động môi trường, châu Âu còn phải đối mặt với một yếu tố khác: mật độ dân cư cao và không gian phát triển hạn chế hơn.

European Data Center Monitor cho biết sự phản đối đối với các dự án trung tâm dữ liệu đã xuất hiện ở nhiều cấp độ, từ hội đồng địa phương, cơ quan quản lý, tòa án cho tới nghị viện. Một số dự án phải đối mặt với phản đối kéo dài hoặc bị hạn chế trong quá trình phê duyệt.

Tại Scotland, tranh luận về các trung tâm dữ liệu siêu lớn đã trở nên đáng chú ý. Một dự án trung tâm dữ liệu công suất 600 MW tại Fife nhận hơn 1.200 ý kiến phản đối trên cổng quy hoạch địa phương, trong khi các cuộc tranh luận về việc tạm dừng những dự án hyperscale cũng được đưa ra ở cấp chính sách.

Ireland cũng trở thành ví dụ cho thấy việc thiếu đồng thuận giữa nhu cầu phát triển trung tâm dữ liệu và khả năng cung cấp điện có thể dẫn tới những hệ quả tài chính đáng kể. European Data Center Monitor dẫn trường hợp một dự án tại Dublin đối mặt với khoản bồi thường được báo chí địa phương ước tính lên tới 152 triệu euro do trì hoãn.

Tại Bắc Âu, nơi từng được đánh giá hấp dẫn nhờ nguồn năng lượng tái tạo và quỹ đất lớn, sức ép lên hệ thống điện cũng ngày càng được chú ý.

Trong khi đó, Liên minh châu Âu đang tăng yêu cầu minh bạch. Ủy ban châu Âu đã đề xuất quy định yêu cầu các trung tâm dữ liệu có công suất từ 500 kW trở lên công bố các chỉ số liên quan đến hiệu quả sử dụng năng lượng và nước. EU đồng thời dự kiến mở rộng năng lực trung tâm dữ liệu để đáp ứng nhu cầu AI.

Đây là một thay đổi quan trọng: thay vì chỉ hỏi một trung tâm dữ liệu có được phép xây dựng hay không, cơ quan quản lý ngày càng quan tâm đến việc cơ sở đó tiêu thụ bao nhiêu điện, sử dụng bao nhiêu nước và tác động như thế nào đến hệ thống hạ tầng xung quanh.

Tại châu Á, Hàn Quốc trở thành điểm nóng mới

Làn sóng phản ứng không dừng ở Mỹ và châu Âu.

Hàn Quốc là một trong những quốc gia đặc biệt quan trọng đối với chuỗi cung ứng AI nhờ sự hiện diện của các tập đoàn bán dẫn lớn như Samsung Electronics và SK Hynix. Chính phủ nước này cũng xem trung tâm dữ liệu AI là một trong những lĩnh vực đầu tư chiến lược.

Tuy nhiên, ở cấp địa phương, việc xây dựng trung tâm dữ liệu gần khu dân cư đang gặp phải sự phản đối.

Tại quận Geumcheon ở phía tây nam Seoul, chính quyền địa phương đã triển khai cơ chế xem xét có sự tham gia của người dân đối với các dự án trung tâm dữ liệu gần khu dân cư. Theo chính quyền Geumcheon, cơ chế này bao gồm yêu cầu về sự tham gia của cư dân trong bán kính 200 m và một quy trình xem xét, hòa giải tranh chấp theo nhiều giai đoạn.

Động thái này cho thấy chính quyền địa phương đang phải tìm cách cân bằng hai mục tiêu: thúc đẩy hạ tầng AI nhưng đồng thời giảm xung đột với cộng đồng dân cư.

Tại một số khu vực khác của Hàn Quốc, người dân cũng quan tâm đến tiếng ồn, an toàn cháy nổ, nguồn điện và khoảng cách giữa trung tâm dữ liệu với khu dân cư.

Như vậy, bài toán tại châu Á có nét tương đồng với Mỹ và châu Âu: AI cần thêm năng lực tính toán, nhưng cơ sở hạ tầng vật lý để vận hành AI lại chịu giới hạn của đất đai, điện, nước và sự chấp nhận của cộng đồng.

Vì sao trung tâm dữ liệu trở thành vấn đề nhạy cảm?

Có ít nhất bốn nhóm vấn đề đang khiến cộng đồng quan tâm.

Điện năng

Đây là vấn đề nổi bật nhất.

Một trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn có thể yêu cầu công suất điện tương đương với một khu vực dân cư đáng kể. Nếu hệ thống điện địa phương chưa đủ năng lực, việc kết nối dự án có thể đòi hỏi đầu tư bổ sung vào đường dây, trạm biến áp và nguồn phát.

Câu hỏi quan trọng là ai sẽ chịu chi phí cho phần hạ tầng bổ sung này.

Nếu chi phí cuối cùng được phân bổ vào giá điện hoặc ngân sách địa phương, người dân có thể đặt câu hỏi về sự công bằng giữa lợi ích của doanh nghiệp và chi phí xã hội.

Nước

Nhiều trung tâm dữ liệu sử dụng hệ thống làm mát cần nước. Trong những khu vực có nguy cơ hạn hán hoặc căng thẳng nguồn nước, vấn đề này đặc biệt nhạy cảm.

Người dân có thể chấp nhận một dự án công nghệ nếu lợi ích kinh tế rõ ràng, nhưng mức độ chấp nhận có thể thay đổi khi dự án cạnh tranh trực tiếp với nhu cầu nước sinh hoạt hoặc sản xuất nông nghiệp.

Đất đai và quy hoạch

Các trung tâm dữ liệu AI ngày càng lớn. Một số dự án cần diện tích đất rất rộng để xây dựng nhiều tòa nhà, trạm điện, hệ thống làm mát và hạ tầng phụ trợ.

Điều đó đặt ra câu hỏi về việc sử dụng đất: liệu một khu đất lớn nên dành cho trung tâm dữ liệu, nhà ở, công nghiệp, nông nghiệp hay không gian công cộng?

Việc làm và lợi ích kinh tế

Một trong những điểm tranh luận đáng chú ý là số lượng việc làm lâu dài mà trung tâm dữ liệu tạo ra.

Quá trình xây dựng có thể tạo ra nhiều việc làm trong thời gian ngắn, nhưng sau khi hoàn thành, hoạt động vận hành trung tâm dữ liệu có thể không cần lực lượng lao động lớn tương ứng với quy mô vốn đầu tư.

Do đó, cộng đồng ngày càng quan tâm đến câu hỏi: dự án mang lại bao nhiêu việc làm lâu dài, đóng góp ngân sách bao nhiêu và có tạo ra hệ sinh thái doanh nghiệp địa phương hay không?

Rủi ro tài chính đối với nhà đầu tư ngày càng rõ

Đối với nhà đầu tư, phản ứng của cộng đồng có thể trở thành một loại rủi ro mới trong mô hình tài chính của dự án.

Một dự án trung tâm dữ liệu có thể cần nhiều năm chuẩn bị trước khi bắt đầu xây dựng. Nhà phát triển phải chi tiền cho đất đai, thiết kế, tư vấn, pháp lý, nghiên cứu môi trường, kết nối điện và các thủ tục cấp phép.

Nếu dự án bị đình trệ sau nhiều năm, phần vốn đã bỏ ra có thể khó thu hồi.

STL Partners cho rằng sự phản đối của cộng đồng có thể khiến dự án chậm hàng tháng hoặc hàng năm, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính. Trong một số trường hợp, dự án có thể bị hủy hoàn toàn.

Đây là lý do rủi ro xã hội đang dần trở thành một biến số quan trọng bên cạnh rủi ro điện, đất, lãi suất và xây dựng.

Một dự án trung tâm dữ liệu trị giá hàng tỷ USD không chỉ cần một hợp đồng thuê dài hạn hay nguồn điện ổn định. Nó còn cần sự chấp nhận của địa phương.

AI vẫn tăng trưởng, tạo ra nghịch lý lớn

Điểm đáng chú ý là sự phản đối không đồng nghĩa với việc nhu cầu AI đang suy giảm.

Ngược lại, các khoản đầu tư vào hạ tầng AI vẫn tiếp tục được công bố với quy mô rất lớn. Các doanh nghiệp công nghệ và nhà cung cấp điện toán đám mây vẫn cần mở rộng năng lực trung tâm dữ liệu để đáp ứng nhu cầu xử lý AI.

Điều này tạo ra một nghịch lý.

Một mặt, chính phủ và doanh nghiệp muốn đẩy nhanh xây dựng hạ tầng AI nhằm tăng năng lực cạnh tranh công nghệ.

Mặt khác, chính quyền địa phương và người dân yêu cầu các dự án chứng minh rõ hơn về tác động đối với điện, nước, môi trường và chất lượng sống.

Nếu hai bên không tìm được tiếng nói chung, thời gian cấp phép có thể kéo dài và chi phí phát triển tăng lên.

Nhà phát triển trung tâm dữ liệu phải thay đổi cách tiếp cận

Trong giai đoạn trước, việc có được đất và nguồn điện được xem là những điều kiện quan trọng để xây dựng trung tâm dữ liệu.

Nhưng trong thời kỳ AI, điều đó có thể chưa đủ.

Nhà phát triển cần chứng minh dự án sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm áp lực lên nguồn nước, hạn chế ảnh hưởng đến môi trường và tạo ra lợi ích cụ thể cho cộng đồng.

Minh bạch cũng trở thành yếu tố quan trọng.

Một trong những nguyên nhân khiến tranh luận gay gắt là cộng đồng đôi khi không có đủ thông tin về lượng điện, nước mà một trung tâm dữ liệu dự kiến sử dụng. Tại châu Âu, vấn đề minh bạch dữ liệu môi trường của các trung tâm dữ liệu cũng đang được đặt ra.

Vì vậy, việc công khai thông tin ngay từ giai đoạn đầu có thể giúp giảm khoảng cách giữa doanh nghiệp, chính quyền và người dân.

Bài toán mới của ngành AI: không chỉ là chip và điện

Trong nhiều năm, cuộc đua AI chủ yếu được nhìn qua ba yếu tố: chip, mô hình và dữ liệu.

Nhưng khi AI mở rộng, một yếu tố thứ tư ngày càng trở nên quan trọng: hạ tầng vật lý.

AI không thể vận hành nếu thiếu trung tâm dữ liệu. Trung tâm dữ liệu không thể hoạt động nếu thiếu điện, nước, đất và mạng lưới truyền dẫn.

Vì thế, giới hạn của AI trong tương lai có thể không chỉ nằm ở năng lực của GPU hay mô hình ngôn ngữ, mà còn nằm ở khả năng xây dựng hạ tầng với tốc độ đủ nhanh nhưng vẫn được cộng đồng và cơ quan quản lý chấp nhận.

Đây chính là lý do phản ứng của người dân đối với trung tâm dữ liệu đang trở thành một vấn đề có quy mô toàn cầu.

Nhà đầu tư cần theo dõi những gì?

Đối với các doanh nghiệp và quỹ đầu tư tham gia lĩnh vực trung tâm dữ liệu, một số yếu tố ngày càng cần được đưa vào quá trình thẩm định dự án.

Thứ nhất là khả năng kết nối điện thực tế thay vì chỉ dựa trên cam kết công suất trên giấy.

Thứ hai là khả năng tiếp cận nguồn nước và các yêu cầu môi trường.

Thứ ba là tình trạng pháp lý, quy hoạch và khả năng được cộng đồng chấp nhận.

Thứ tư là chi phí nâng cấp hạ tầng mà dự án phải gánh chịu.

Thứ năm là thời gian dự kiến từ khi mua đất đến khi dự án có thể vận hành thương mại.

Cuối cùng là khả năng thích ứng với các quy định mới. Khi chính phủ các nước ngày càng quan tâm đến hiệu quả năng lượng, nước và tác động môi trường, các tiêu chuẩn dành cho trung tâm dữ liệu có thể tiếp tục được nâng lên.

Sự bùng nổ AI đang tạo ra một cuộc chạy đua xây dựng trung tâm dữ liệu trên quy mô toàn cầu. Tuy nhiên, khi các cơ sở này ngày càng lớn và tiêu thụ nhiều tài nguyên hơn, cộng đồng địa phương cũng bắt đầu có tiếng nói mạnh hơn trong quá trình phát triển.

Từ Mỹ sang châu Âu rồi châu Á, vấn đề không còn đơn giản là có xây được trung tâm dữ liệu hay không. Câu hỏi ngày càng quan trọng là xây ở đâu, sử dụng bao nhiêu điện và nước, ai trả chi phí hạ tầng và cộng đồng địa phương nhận được lợi ích gì.

Đối với ngành AI, đây có thể trở thành một trong những thách thức lớn nhất của giai đoạn mở rộng tiếp theo. Đối với nhà đầu tư, sự chấp nhận của cộng đồng và môi trường pháp lý đang dần trở thành một phần của bài toán định giá dự án.

Nói cách khác, cuộc đua AI trong những năm tới sẽ không chỉ diễn ra giữa các công ty công nghệ về chip, mô hình hay dữ liệu. Nó còn diễn ra ở cấp độ hạ tầng, nơi điện, nước, đất đai, quy hoạch và sự đồng thuận xã hội quyết định một dự án có thể đi từ bản kế hoạch đến trung tâm dữ liệu thực tế hay không.

Nguồn tham khảo: STL Partners; UNECE; European Data Center Monitor; Ủy ban châu Âu; chính quyền quận Geumcheon, Seoul; các nguồn báo chí quốc tế được sử dụng để đối chiếu thông tin.

Câu hỏi về các trung tâm dữ liệu AI

Vì sao người dân phản đối các trung tâm dữ liệu AI?

Các nguyên nhân phổ biến gồm lo ngại về mức tiêu thụ điện, nước, tiếng ồn, sử dụng đất, tác động môi trường, an toàn và khả năng làm tăng chi phí hạ tầng hoặc giá điện tại địa phương.

Phản ứng của cộng đồng có thể khiến dự án trung tâm dữ liệu bị hủy không?

Có. Theo nghiên cứu của STL Partners, sự phản đối của công chúng đã ảnh hưởng đến các dự án trị giá gần 120 tỷ USD tại Mỹ và châu Âu, bao gồm cả các dự án bị trì hoãn và hủy bỏ.

Châu Âu có đang siết quản lý trung tâm dữ liệu?

Có xu hướng tăng yêu cầu quản lý và minh bạch. Ủy ban châu Âu đã đề xuất yêu cầu các trung tâm dữ liệu từ 500 kW trở lên công bố các chỉ số về hiệu quả sử dụng năng lượng và nước.

Hàn Quốc đang xử lý phản ứng của cư dân như thế nào?

Tại Geumcheon, Seoul, chính quyền địa phương đã triển khai cơ chế xem xét có sự tham gia của cư dân đối với trung tâm dữ liệu gần khu dân cư, trong đó có đề xuất yêu cầu sự đồng thuận của cư dân trong bán kính 200 m và quy trình xem xét, giải quyết tranh chấp nhiều bước.

Làn sóng phản đối có làm AI chậm lại không?

Chưa có dấu hiệu cho thấy nhu cầu phát triển AI toàn cầu đang dừng lại. Vấn đề hiện nay chủ yếu nằm ở tốc độ và phương thức xây dựng hạ tầng: doanh nghiệp cần mở rộng trung tâm dữ liệu nhanh, trong khi chính quyền và cộng đồng yêu cầu dự án đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn về điện, nước, môi trường và lợi ích địa phương.