Kỷ nguyên AI mở ra làn sóng doanh nghiệp một người tại Mỹ: Kiếm hàng triệu USD mà không cần thuê nhân viên

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một sự thay đổi đáng chú ý trong nền kinh tế Mỹ: ngày càng nhiều người thành lập doanh nghiệp nhưng không có kế hoạch tuyển dụng nhân viên. Thay vì xây dựng đội ngũ kế toán, marketing, chăm sóc khách hàng hay thiết kế như mô hình truyền thống, những doanh nhân này sử dụng các công cụ AI để đảm nhiệm phần lớn công việc vận hành.

Đây có thể là dấu hiệu xuất hiện một thế hệ doanh nghiệp mới, nơi một cá nhân có thể điều hành hoạt động kinh doanh với quy mô doanh thu trước đây thường đòi hỏi cả một nhóm nhân sự.

Các mô hình AI từ OpenAI và Anthropic đang giúp những doanh nghiệp nhỏ tiếp cận các năng lực vốn chỉ có ở những công ty sở hữu đội ngũ chuyên môn. Từ lập hóa đơn, quản lý kho, xây dựng quảng cáo, thiết kế hình ảnh đến hỗ trợ khách hàng, nhiều quy trình có thể được tự động hóa hoặc xử lý với sự hỗ trợ của AI.

Trong khi các tập đoàn công nghệ lớn phải đầu tư hàng trăm tỷ USD để mở rộng hạ tầng AI, những doanh nghiệp nhỏ nhất đôi khi chỉ cần một số công cụ phần mềm có chi phí tương đối thấp để bắt đầu hoạt động và cạnh tranh trên thị trường.

Nhà kinh tế học Erik Brynjolfsson thuộc Đại học Stanford cho rằng tác động quan trọng nhất của AI không chỉ nằm ở việc giúp một cá nhân làm việc nhanh hơn, mà còn ở khả năng thực hiện những nhiệm vụ trước đây cần đến cả một nhóm nhân sự.

Ông nhận định AI đang tạo điều kiện cho sự xuất hiện của một nhóm lớn các nhà sản xuất và doanh nhân quy mô nhỏ, đồng thời có thể làm gia tăng quyền lực của những tập đoàn công nghệ lớn.

Doanh nghiệp không nhân viên tăng trưởng mạnh trong các ngành chịu tác động của AI

Những dữ liệu ban đầu cho thấy xu hướng thành lập doanh nghiệp không có kế hoạch tuyển dụng đang gia tăng tại Mỹ, đặc biệt trong các lĩnh vực chịu ảnh hưởng mạnh từ trí tuệ nhân tạo.

Theo Liya Palagashvili, nhà kinh tế học lao động và giám đốc Dự án Chính sách Lao động tại Trung tâm Mercatus thuộc Đại học George Mason, số lượng đơn đăng ký thành lập doanh nghiệp mới đang tăng lên, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp có kế hoạch trở thành đơn vị sử dụng lao động lại không tăng tương ứng.

Cụ thể, trong các ngành có mức độ tiếp xúc cao với AI, số đơn đăng ký kinh doanh không có dấu hiệu tuyển dụng nhân viên trong ngắn hạn đã tăng 26,8% từ quý I/2024 đến quý I/2026.

Số lượng đơn đăng ký mỗi quý tăng từ khoảng 222.000 lên 281.000.

Ngược lại, trong cùng giai đoạn, số đơn đăng ký kinh doanh thuộc nhóm có dấu hiệu rõ ràng hơn về khả năng trở thành doanh nghiệp sử dụng lao động đã giảm 6,4%.

Ở nhóm ngành xây dựng và bán buôn được sử dụng làm đối chứng, số đơn đăng ký kinh doanh không có kế hoạch tuyển dụng chỉ giảm 0,4%.

Những con số này cho thấy một xu hướng đáng chú ý: nhiều người có thể đang lựa chọn bắt đầu kinh doanh độc lập thay vì xây dựng một tổ chức có nhiều nhân viên ngay từ đầu.

Tuy nhiên, Palagashvili nhấn mạnh rằng các kết quả trên mới mang tính mô tả và chưa chứng minh AI là nguyên nhân trực tiếp khiến số doanh nghiệp không tuyển dụng tăng lên.

Phương pháp nghiên cứu dựa trên dữ liệu điều tra dân số Mỹ để phân loại các đơn đăng ký không có dấu hiệu liên quan đến kế hoạch trả lương hoặc tuyển dụng trong ngắn hạn. Điều đó cũng không đồng nghĩa các doanh nghiệp này sẽ mãi mãi chỉ có một người hoặc không bao giờ tuyển thêm nhân viên.

Chủ doanh nghiệp điều hành 12 thương hiệu thương mại điện tử với doanh thu hàng triệu USD

Một ví dụ nổi bật cho mô hình kinh doanh mới là Alex Willen, người đang điều hành 12 thương hiệu thương mại điện tử mà không cần nhân viên.

Willen dự kiến các thương hiệu này sẽ tạo ra doanh thu từ 2,5 triệu đến 3 triệu USD trong năm nay.

Thay vì thuê riêng nhân sự cho từng bộ phận, ông sử dụng Claude của Anthropic để hỗ trợ kế toán, chăm sóc khách hàng, quảng cáo và quản lý hàng tồn kho. Trong khi đó, các công cụ xử lý hình ảnh của OpenAI đảm nhiệm nhiều công việc trước đây thường phải thuê nhiếp ảnh gia hoặc nhà thiết kế.

Theo Willen, nếu không có AI, ông có thể phải tuyển thêm ít nhất một nhân viên toàn thời gian, đồng thời thuê ngoài nhiều dịch vụ chuyên môn khác.

Chi phí tiết kiệm được là một lợi thế đáng kể.

Một buổi chụp ảnh sản phẩm theo phương thức truyền thống có thể tiêu tốn từ 2.000 đến 5.000 USD. Trong khi đó, một nhà thiết kế có thể tính phí từ 300 đến 1.000 USD cho những hình ảnh mới được sử dụng trên trang sản phẩm.

Khi các công việc này được AI hỗ trợ, doanh nghiệp có thể giảm đáng kể chi phí sản xuất nội dung và hình ảnh.

Willen cho rằng phần chi phí tiết kiệm được có thể trực tiếp chuyển thành lợi nhuận, thay vì phải chi trả cho các nhà cung cấp dịch vụ bên ngoài.

AI giúp doanh nghiệp khai thác những nguồn doanh thu trước đây bị bỏ qua

Tác động của AI không chỉ dừng lại ở việc giảm chi phí. Công nghệ này còn giúp Willen khai thác những kênh kinh doanh mà trước đây ông chưa từng nghĩ đến.

Sau khi mua lại Lone Trail, thương hiệu chuyên kinh doanh dây đeo ống nhòm, ba lô và các phụ kiện phục vụ hoạt động ngoài trời, Willen nhận thấy website Shopify của doanh nghiệp chỉ đóng góp khoảng 1% tổng doanh thu.

Thay vì từ bỏ kênh bán hàng trực tiếp này, ông sử dụng ChatGPT và Claude để xây dựng lại website, đồng thời ứng dụng AI trong việc hỗ trợ triển khai quảng cáo trên Meta.

Kết quả, trong một giai đoạn 30 ngày gần đây, doanh thu từ Shopify đã tăng lên khoảng 30% tổng doanh thu của Lone Trail.

Theo Willen, kênh bán hàng này có thể tạo ra doanh thu thường niên ít nhất ở mức hàng trăm nghìn USD, một nguồn thu mà doanh nghiệp khó có thể đạt được nếu không có sự hỗ trợ của AI.

Đây là minh chứng cho thấy AI không chỉ thay thế một phần công việc thuê ngoài mà còn giúp doanh nghiệp nhỏ mở rộng hoạt động kinh doanh, thử nghiệm mô hình mới và tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn.

Rời Microsoft, nữ doanh nhân đạt khoảng 250.000 USD doanh thu mà không cần nhân viên

Một trường hợp khác là Kristin Ginn, người rời Microsoft vào tháng 3 để thành lập trnsfrmAItn, công ty tư vấn chuyên về ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Chỉ sau bảy tháng hoạt động, doanh nghiệp của bà đã đạt khoảng 250.000 USD doanh thu hoặc hợp đồng dự kiến tính đến cuối năm mà không cần nhân viên hay cộng tác viên thường xuyên.

Ginn sử dụng AI để hỗ trợ xây dựng đề xuất kinh doanh, định giá dịch vụ, phát triển chiến lược và xử lý nhiều công việc chuyên môn khác.

Bà cũng đang nghiên cứu khả năng sử dụng một trợ lý AI để đảm nhiệm một phần quy trình làm việc vốn tiêu tốn nhiều thời gian trong các dự án tư vấn khách hàng.

Điểm đáng chú ý là chi phí sử dụng các công cụ AI trả phí của Ginn chỉ dưới 60 USD mỗi tháng.

Trường hợp này cho thấy một doanh nghiệp tư vấn có thể bắt đầu với chi phí vận hành rất thấp, nhưng vẫn có khả năng tiếp cận khách hàng doanh nghiệp và tạo ra doanh thu đáng kể.

Theo CEO FreshBooks Shaheen Javadizadeh, AI giúp các doanh nghiệp nhỏ có thể tạo ra hình ảnh chuyên nghiệp và năng lực hoạt động lớn hơn nhiều so với quy mô nhân sự thực tế.

Một khảo sát do FreshBooks thực hiện cũng cho thấy 79% chủ doanh nghiệp cá thể đã thử sử dụng AI trước khi quyết định thuê người thực hiện những công việc mà họ không thể tự đảm nhiệm. Nếu tính cả nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ, tỷ lệ này tăng lên 86%.

Điều đó phản ánh sự thay đổi trong tư duy khởi nghiệp: thay vì tuyển người ngay khi phát sinh nhu cầu công việc, nhiều chủ doanh nghiệp đang thử tìm giải pháp công nghệ trước.

AI không nhất thiết khiến doanh nghiệp cắt giảm nhân sự

Mặc dù các doanh nghiệp một người đang thu hút sự chú ý, dữ liệu từ những doanh nghiệp nhỏ hiện có lại cho thấy một bức tranh khác.

Gusto, công ty cung cấp phần mềm quản lý tiền lương và nhân sự cho doanh nghiệp nhỏ, đã theo dõi những doanh nghiệp sau khi áp dụng AI.

Kết quả cho thấy sau một năm, số lượng nhân viên tại các doanh nghiệp sử dụng AI cao hơn khoảng 7% so với những doanh nghiệp tương đương có hiểu biết về AI nhưng chưa áp dụng.

Đặc biệt, ở nhóm doanh nghiệp có dưới 10 nhân viên, những đơn vị ứng dụng AI tăng số lượng nhân sự nhiều hơn khoảng 10% so với nhóm đối chứng.

Điều này cho thấy AI không đơn thuần là công nghệ thay thế lao động.

Đối với một số doanh nghiệp, AI giúp giảm nhu cầu tuyển dụng vì một người có thể xử lý nhiều công việc hơn. Nhưng với những doanh nghiệp đã có nền tảng hoạt động, công nghệ cũng có thể giúp mở rộng doanh thu, tăng năng lực phục vụ khách hàng và tạo ra nhu cầu tuyển thêm nhân sự.

Nói cách khác, tác động của AI phụ thuộc vào mô hình kinh doanh, chiến lược phát triển và cách doanh nghiệp sử dụng công nghệ.

Doanh nghiệp nhỏ vẫn phụ thuộc vào Amazon, Meta và các nền tảng lớn

Một nghịch lý đáng chú ý của mô hình kinh doanh không nhân viên là dù có thể giảm đáng kể chi phí lao động, doanh nghiệp vẫn phụ thuộc nhiều vào các nền tảng công nghệ lớn.

Trong trường hợp của Willen, khoảng 80% tổng doanh thu vẫn đến từ Amazon. Ông đồng thời sử dụng Meta và Shopify để phát triển các kênh bán hàng trực tiếp.

Kristin Ginn cũng không có nhân viên, nhưng LinkedIn lại là một trong những nguồn khách hàng quan trọng nhất của công ty tư vấn.

Điều này cho thấy doanh nghiệp nhỏ có thể giảm sự phụ thuộc vào nhân sự truyền thống nhưng lại gia tăng sự phụ thuộc vào hệ sinh thái công nghệ.

Theo Brynjolfsson, sự phát triển của các nhà sản xuất nhỏ thậm chí có thể làm tăng giá trị của những nền tảng kết nối người bán với người mua.

Các doanh nghiệp độc lập có thể tạo ra nhiều sản phẩm chuyên biệt phục vụ từng nhóm khách hàng nhỏ. Tuy nhiên, những nền tảng như Amazon lại đóng vai trò tập hợp các sản phẩm này và đưa chúng đến với thị trường rộng lớn hơn.

Do đó, AI có thể giúp người kinh doanh cá thể tiết kiệm chi phí, nhưng các nền tảng phân phối và công nghệ vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp cận khách hàng.

AI có thể khiến các doanh nghiệp quy mô vừa chịu nhiều áp lực nhất

Một trong những vấn đề đáng quan tâm được Brynjolfsson đề cập là nguy cơ phân hóa cấu trúc doanh nghiệp.

Theo ông, AI có thể tạo ra hai xu hướng song song.

Ở một phía, những cá nhân hoặc nhóm rất nhỏ có thể thực hiện khối lượng công việc lớn nhờ công nghệ. Ở phía còn lại, các tập đoàn quy mô lớn có khả năng khai thác AI, dữ liệu và lợi thế hạ tầng để tiếp tục mở rộng quy mô.

Nhóm doanh nghiệp quy mô vừa có nguy cơ rơi vào vị trí bất lợi khi không sở hữu lợi thế chi phí như doanh nghiệp nhỏ, nhưng cũng không có đủ nguồn lực và quy mô để cạnh tranh với các tập đoàn lớn.

Trong một báo cáo nghiên cứu hồi tháng 9 mang tên “Việc AI sử dụng tri thức trong xã hội”, Brynjolfsson và Zoë Hitzig lập luận rằng AI có thể mã hóa những kiến thức trước đây phân tán giữa nhiều nhân viên, sau đó cho phép doanh nghiệp tổng hợp và xử lý thông tin tập trung hơn.

Khi tri thức được hệ thống hóa và chuyển thành năng lực công nghệ, doanh nghiệp có thể mở rộng quy mô mà không cần duy trì cơ cấu nhân sự và quản lý như trước.

Các nhà nghiên cứu cho biết những bằng chứng ban đầu phần lớn phù hợp với xu hướng này.

Brynjolfsson dự đoán AI có thể góp phần làm suy giảm vai trò của các cấp quản lý trung gian, đặc biệt là những vị trí chủ yếu thực hiện nhiệm vụ điều phối nội bộ.

Điều này đặt ra thách thức đối với các công ty quy mô vừa vốn xây dựng lợi thế cạnh tranh dựa trên đội ngũ quản lý, nhân sự chuyên môn và quy trình vận hành nhiều tầng.

Công ty AI có thể tạo doanh thu lớn với số lượng nhân viên ít hơn

Sự thay đổi không chỉ xuất hiện ở những doanh nghiệp một người mà còn được thể hiện trong các công ty công nghệ đang phát triển nhanh.

Adam Branch từng thành lập Incentive Technology Group (ITG), một doanh nghiệp dịch vụ công nghệ truyền thống có khoảng 500 nhân viên.

Theo mô hình kinh doanh cũ, muốn giành được nhiều hợp đồng hơn, doanh nghiệp thường phải tuyển thêm nhân sự để mở rộng năng lực thực hiện dự án.

Sau đó, Branch thành lập rhino.ai, công ty phát triển phần mềm AI nhằm hiện đại hóa những hệ thống công nghệ cũ.

Hiện tại, rhino.ai có khoảng 50 nhân viên. Tuy nhiên, Branch ước tính năng suất của mỗi nhân viên trong các công việc hiện đại hóa tương đương có thể cao gấp ba đến bốn lần so với mô hình trước đây.

Sự khác biệt cũng thể hiện rõ trong cơ cấu chi phí.

Tại ITG, chi phí nhân công từng chiếm khoảng 85% tổng chi phí hoạt động, trong khi công nghệ chỉ chiếm khoảng 5%.

Ở rhino.ai, Branch ước tính chi phí nhân công giảm xuống khoảng 40%, còn công nghệ, bao gồm điện toán đám mây, phần mềm và các mô hình AI, tăng lên khoảng 25%.

Điều này cho thấy AI đang làm thay đổi cấu trúc chi phí của doanh nghiệp công nghệ. Thay vì dành phần lớn ngân sách để duy trì đội ngũ nhân sự lớn, doanh nghiệp có thể chuyển một phần nguồn lực sang đầu tư công nghệ và hạ tầng tính toán.

Startup AI tăng doanh thu nhanh hơn mà không cần mở rộng nhân sự tương ứng

Một nghiên cứu toàn cầu độc lập của AWS với 3.413 nhà sáng lập và lãnh đạo cấp cao tại 20 quốc gia cũng ghi nhận xu hướng tương tự.

Nghiên cứu tập trung vào các công ty khởi nghiệp dưới 5 tuổi sử dụng AI ở mức độ tiên tiến.

Theo kết quả được công bố, những startup này tăng trưởng doanh thu trung bình 156% mỗi năm, so với mức 65% của các công ty khởi nghiệp nói chung.

Đáng chú ý, hơn một nửa số doanh nghiệp trong nhóm nghiên cứu tạo ra doanh thu trên 400.000 USD trên mỗi nhân viên.

Ruba Borno, Phó chủ tịch AWS Specialists and Partners, cho rằng trước đây tăng trưởng doanh nghiệp thường gắn liền với khả năng tuyển dụng nhân sự. Tuy nhiên, công nghệ đang giúp các nhà sáng lập mở rộng hoạt động mà không nhất thiết phải tăng số lượng nhân viên tương ứng.

Đây có thể là một trong những thay đổi quan trọng nhất đối với hệ sinh thái khởi nghiệp trong những năm tới.

Tương lai kinh doanh: Người sáng lập, nền tảng công nghệ và người tiêu dùng cùng hưởng lợi?

Brynjolfsson không cho rằng sự phát triển của AI chỉ mang lại lợi ích cho các tập đoàn công nghệ lớn.

Theo ông, các nhà sáng lập có thể giữ lại một phần lợi ích năng suất thông qua việc tiết kiệm chi phí và mở rộng hoạt động. Người tiêu dùng cũng có thêm lựa chọn sản phẩm, trong khi các nền tảng công nghệ được hưởng lợi từ việc cung cấp công cụ và kết nối nhiều nhà sản xuất với khách hàng.

Đây là một mô hình kinh tế có thể tạo ra lợi ích cho nhiều bên cùng lúc.

Tuy nhiên, cách phân chia lợi ích sẽ phụ thuộc vào vị thế của từng doanh nghiệp trong hệ sinh thái AI.

Những người sở hữu nền tảng công nghệ, mô hình AI và hạ tầng tính toán có thể tiếp tục củng cố quyền lực thị trường. Trong khi đó, các doanh nhân độc lập có cơ hội tận dụng công nghệ để tham gia những lĩnh vực trước đây đòi hỏi nguồn vốn và đội ngũ nhân sự lớn.

Đối với các doanh nghiệp mới, lợi thế không còn đơn thuần nằm ở việc có thể tuyển được bao nhiêu nhân viên, mà còn ở khả năng lựa chọn công cụ phù hợp, xây dựng quy trình hiệu quả và tiếp cận khách hàng.

AI có thể khiến việc thành lập một doanh nghiệp trở nên dễ dàng hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể thành công. Khả năng tìm kiếm thị trường, quản lý dòng tiền, duy trì chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu vẫn là những yếu tố quyết định.

Dù vậy, xu hướng doanh nghiệp một người tại Mỹ đang cho thấy một tương lai kinh doanh khác biệt: một cá nhân có thể điều hành hoạt động từng cần cả một bộ máy nhân sự, trong khi các tập đoàn lớn tiếp tục sử dụng AI để mở rộng quy mô và củng cố lợi thế cạnh tranh.

Đây không chỉ là câu chuyện về tự động hóa công việc, mà còn là sự thay đổi sâu sắc trong cách nền kinh tế tổ chức sản xuất, phân phối và tạo ra giá trị.

Làn sóng doanh nghiệp một người tại Mỹ cho thấy AI đang làm thay đổi cách con người khởi nghiệp và tổ chức hoạt động kinh doanh. Một cá nhân ngày nay có thể sử dụng công nghệ để đảm nhiệm nhiều chức năng từng cần đến cả một đội ngũ nhân sự.

Tuy nhiên, lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên AI không chỉ đến từ việc giảm số lượng nhân viên. Khả năng kiểm soát nền tảng phân phối, tiếp cận khách hàng, quản lý dữ liệu và xây dựng sản phẩm có giá trị mới là những yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài.

Đối với nền kinh tế, AI có thể mở ra cơ hội cho hàng triệu doanh nhân độc lập, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng áp lực cạnh tranh và thay đổi cấu trúc của các doanh nghiệp truyền thống.

Câu hỏi kỷ nguyên AI

1. Doanh nghiệp một người là gì?

Doanh nghiệp một người là mô hình kinh doanh do một cá nhân trực tiếp sở hữu và vận hành mà không cần tuyển nhân viên thường xuyên. Chủ doanh nghiệp sử dụng phần mềm, nền tảng trực tuyến và AI để thực hiện các công việc như kế toán, marketing, chăm sóc khách hàng và quản lý hoạt động.

2. AI giúp doanh nghiệp nhỏ tiết kiệm chi phí như thế nào?

AI có thể hỗ trợ những công việc trước đây phải thuê nhân sự hoặc dịch vụ bên ngoài, chẳng hạn thiết kế hình ảnh, chụp ảnh sản phẩm, kế toán, quảng cáo và quản lý kho. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận hành và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn.

3. Những công cụ AI nào đang được doanh nghiệp nhỏ sử dụng?

Các ví dụ trong bài viết đề cập đến ChatGPT của OpenAI và Claude của Anthropic. Những công cụ này được sử dụng để hỗ trợ xây dựng nội dung, kế hoạch kinh doanh, chăm sóc khách hàng, quảng cáo và xử lý nhiều quy trình vận hành.

4. AI có khiến doanh nghiệp không cần tuyển nhân viên nữa không?

Không nhất thiết. Dữ liệu từ Gusto cho thấy các doanh nghiệp nhỏ ứng dụng AI có thể tăng số lượng nhân viên nhanh hơn những doanh nghiệp tương đương không áp dụng. AI vừa có thể thay thế một số công việc, vừa giúp doanh nghiệp mở rộng hoạt động và tạo thêm nhu cầu nhân sự.

5. Vì sao doanh nghiệp quy mô vừa có thể gặp bất lợi khi AI phát triển?

Doanh nghiệp nhỏ có thể tận dụng AI để hoạt động với chi phí thấp, trong khi các tập đoàn lớn sở hữu lợi thế về vốn, dữ liệu và hạ tầng công nghệ. Doanh nghiệp quy mô vừa có thể gặp khó khăn khi phải cạnh tranh với cả hai nhóm này.

6. Mô hình doanh nghiệp một người có thể phát triển tại Việt Nam không?

Về nguyên tắc, mô hình này có thể được ứng dụng tại Việt Nam trong thương mại điện tử, tư vấn, sáng tạo nội dung, dịch vụ trực tuyến và nhiều lĩnh vực khác. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào thị trường, năng lực của người sáng lập, chi phí công nghệ và khả năng quản lý hoạt động kinh doanh.