Cà phê là thức uống quen thuộc của nhiều người, đặc biệt vào buổi sáng. Tuy nhiên, nếu đang sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung sắt, việc uống cà phê cùng thời điểm có thể khiến cơ thể hấp thu lượng sắt thấp hơn.
Các hợp chất polyphenol có trong cà phê và trà có thể cản trở quá trình hấp thu, đặc biệt đối với sắt non-heme. Vì vậy, người đang bổ sung sắt nên chú ý thời điểm uống cà phê, trà xanh và trà đen để hạn chế ảnh hưởng đến hiệu quả bổ sung.
Theo Health Sciences Authority Singapore, người bổ sung sắt nên tránh uống trà hoặc cà phê cùng bữa ăn giàu sắt hoặc cùng thời điểm uống viên sắt. Cơ quan này khuyến nghị có thể dùng cà phê hoặc trà sau bữa ăn thay vì uống cùng lúc với nguồn sắt.
Vì sao không nên uống cà phê cùng thuốc bổ sung sắt?
Sắt là khoáng chất cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin và vận chuyển oxy trong cơ thể. Khi cơ thể thiếu sắt, lượng hemoglobin có thể giảm, dẫn tới thiếu máu thiếu sắt nếu tình trạng kéo dài.
Tuy nhiên, lượng sắt được đưa vào cơ thể không đồng nghĩa với toàn bộ lượng sắt đó đều được hấp thu.
Quá trình hấp thu sắt chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố trong thực phẩm và đồ uống. Trong đó, polyphenol là một nhóm hợp chất có thể làm giảm khả năng hấp thu sắt non-heme.
Nghiên cứu được công bố trên PubMed cho thấy các loại đồ uống giàu polyphenol, bao gồm cà phê và trà, có thể ức chế hấp thu sắt theo mức độ phụ thuộc vào hàm lượng polyphenol.
Một số polyphenol có khả năng tương tác với sắt trong đường tiêu hóa, làm giảm lượng sắt ở dạng cơ thể dễ hấp thu.
Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với những người đang sử dụng viên sắt để điều trị hoặc phòng ngừa thiếu sắt. Nếu thường xuyên uống cà phê ngay khi uống thuốc, lượng sắt hấp thu có thể bị ảnh hưởng.
Trà xanh cũng cần được lưu ý khi bổ sung sắt
Không chỉ cà phê, trà xanh cũng là thức uống cần được chú ý.
Trà xanh chứa nhiều polyphenol. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp của Mỹ (NCCIH), polyphenol là một trong những nhóm thành phần đặc trưng của trà xanh.
Các nghiên cứu về hấp thu sắt cho thấy polyphenol trong trà có thể làm giảm hấp thu sắt non-heme.
Một thử nghiệm ở người cho thấy khi uống trà đồng thời với bữa ăn chứa sắt, khả năng hấp thu sắt non-heme giảm đáng kể. Khi thời điểm uống trà được cách bữa ăn khoảng 1 giờ, tác động ức chế hấp thu đã giảm xuống.
Do đó, nếu một người có thói quen uống trà xanh ngay sau bữa ăn hoặc uống cùng thời điểm với viên sắt, việc điều chỉnh thời gian có thể là một cách đơn giản để hạn chế tương tác này.
Nên cách cà phê và thuốc sắt bao lâu?
Một trong những câu hỏi phổ biến là người đang uống sắt có phải bỏ hoàn toàn cà phê hay không.
Câu trả lời là không nhất thiết.
Vấn đề chủ yếu nằm ở thời điểm sử dụng. Mayo Clinic khuyến nghị không uống cà phê hoặc trà trong vòng 1 giờ trước hoặc sau khi uống viên sắt, bởi các đồ uống này có thể làm giảm hấp thu sắt.
Trong khi đó, Health Canada khuyến nghị với bữa ăn chứa sắt nên chờ khoảng 1-2 giờ trước khi uống trà hoặc cà phê để tăng khả năng hấp thu sắt.
Vì vậy, khoảng cách 1-2 giờ là một nguyên tắc thực tế có thể áp dụng, đặc biệt đối với người đang điều trị thiếu sắt hoặc có nguy cơ thiếu sắt.
Ví dụ, nếu uống viên sắt lúc 7 giờ sáng, có thể chuyển thời điểm uống cà phê sang khoảng 8-9 giờ sáng hoặc muộn hơn, tùy hướng dẫn sử dụng thuốc và tình trạng sức khỏe.
Uống sắt vào lúc nào để hấp thu tốt hơn?
Thời điểm uống sắt có thể phụ thuộc vào loại chế phẩm và khả năng dung nạp của từng người.
Mayo Clinic cho biết viên sắt thường được hấp thu tốt hơn khi dùng lúc bụng đói. Tuy nhiên, nếu uống sắt khi đói gây buồn nôn, đau bụng hoặc khó chịu đường tiêu hóa, người dùng có thể được hướng dẫn uống cùng thức ăn để dễ dung nạp hơn.
Điều quan trọng là không nên tự ý thay đổi liều lượng chỉ vì muốn tăng tốc độ bổ sung sắt.
Các chế phẩm sắt có thể chứa những dạng muối sắt khác nhau, chẳng hạn ferrous sulfate, ferrous gluconate hoặc ferric citrate. Hàm lượng sắt nguyên tố giữa các sản phẩm cũng không giống nhau. Theo NIH Office of Dietary Supplements, các dạng bổ sung sắt có thể khác nhau về lượng sắt nguyên tố và khả năng gây tác dụng phụ đường tiêu hóa.
Do đó, liều dùng nên dựa trên hướng dẫn của bác sĩ hoặc thông tin trên sản phẩm.
Vitamin C có thể hỗ trợ hấp thu sắt
Trong khi cà phê và trà có thể làm giảm hấp thu sắt, vitamin C lại có tác dụng theo hướng ngược lại.
Vitamin C, hay axit ascorbic, có thể giúp cơ thể hấp thu sắt non-heme tốt hơn. NIH cho biết cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm có nguồn gốc thực vật tốt hơn khi kết hợp với thực phẩm giàu vitamin C như các loại trái cây họ cam quýt, dâu tây, ớt ngọt, cà chua và bông cải xanh.
Vì vậy, trong chế độ ăn, các thực phẩm giàu sắt có thể kết hợp với nguồn vitamin C.
Chẳng hạn, bữa ăn có đậu, đậu lăng hoặc rau xanh có thể kết hợp với các loại rau củ và trái cây giàu vitamin C.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi người cần tự bổ sung vitamin C liều cao cùng viên sắt. Việc có cần bổ sung thêm hay không phụ thuộc vào chế độ ăn, tình trạng thiếu sắt và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Không chỉ cà phê, trà: một số yếu tố khác cũng ảnh hưởng đến hấp thu sắt
Cà phê và trà không phải những yếu tố duy nhất có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu sắt.
Canxi cũng được xem là một yếu tố cần lưu ý. NIH Office of Dietary Supplements cho biết canxi có thể cản trở hấp thu sắt trong một số trường hợp và một số chuyên gia khuyến nghị sử dụng thực phẩm bổ sung canxi và sắt vào những thời điểm khác nhau.
Ngoài ra, một số loại thuốc cũng có thể tương tác với viên sắt.
Ví dụ, NIH cho biết sắt có thể làm giảm hấp thu levothyroxine, một thuốc thường được sử dụng trong điều trị suy giáp. Sắt cũng có thể ảnh hưởng đến hấp thu levodopa. Một số thuốc làm giảm axit dạ dày cũng có thể làm giảm hấp thu sắt non-heme.
Vì vậy, người đang sử dụng nhiều loại thuốc hoặc thực phẩm bổ sung nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ, dược sĩ để được hướng dẫn thời điểm sử dụng phù hợp.
Có nên bỏ cà phê khi đang uống sắt?
Không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn cà phê khỏi chế độ ăn.
Đối với phần lớn người sử dụng sắt, điều quan trọng là tách thời điểm uống cà phê và viên sắt thay vì phải ngừng hoàn toàn thức uống này.
Nếu thường xuyên uống cà phê vào buổi sáng, người dùng có thể sắp xếp viên sắt vào một thời điểm khác trong ngày theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Ví dụ, nếu bác sĩ hướng dẫn uống sắt vào buổi sáng, có thể uống viên sắt với nước và chờ ít nhất khoảng 1 giờ trước khi uống cà phê. Trong trường hợp muốn thận trọng hơn, có thể duy trì khoảng cách 1-2 giờ.
Ngược lại, nếu người dùng có thói quen uống cà phê ngay sau khi thức dậy, có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ xem có thể chuyển thời điểm uống sắt sang buổi trưa hoặc buổi tối hay không.
Điều quan trọng nhất là duy trì lịch uống phù hợp và đều đặn.
Người thiếu sắt nên lưu ý gì khi uống cà phê?
Đối với người chỉ bổ sung sắt ở mức thông thường, ảnh hưởng của một lần uống cà phê không nhất thiết dẫn tới hậu quả đáng kể. Tuy nhiên, với người đang điều trị thiếu sắt hoặc thiếu máu thiếu sắt, việc hạn chế các yếu tố làm giảm hấp thu có thể trở nên quan trọng hơn.
Đặc biệt, nếu người bệnh uống sắt trong thời gian dài nhưng chỉ số xét nghiệm không cải thiện, không nên tự ý tăng liều.
Nguyên nhân có thể liên quan đến nhiều yếu tố như chế độ ăn, khả năng hấp thu của đường tiêu hóa, mất máu kéo dài, dùng thuốc khác hoặc việc sử dụng viên sắt chưa đúng cách.
Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể cần đánh giá lại nguyên nhân thiếu sắt và phương pháp điều trị.
Một lịch uống đơn giản cho người vừa dùng sắt vừa uống cà phê
Để dễ áp dụng trong sinh hoạt hằng ngày, có thể tham khảo nguyên tắc sau:
Nếu uống sắt vào buổi sáng: dùng viên sắt với nước theo hướng dẫn, sau đó chờ ít nhất khoảng 1 giờ trước khi uống cà phê hoặc trà.
Nếu uống cà phê ngay sau khi thức dậy: có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về việc chuyển thời điểm uống sắt sang thời điểm khác trong ngày.
Nếu dùng sắt cùng bữa ăn: hạn chế uống cà phê hoặc trà ngay trong bữa ăn; có thể chờ khoảng 1-2 giờ.
Nếu sử dụng thêm canxi: nên hỏi nhân viên y tế về khoảng cách giữa canxi và sắt vì canxi có thể ảnh hưởng đến hấp thu sắt.
Nếu đang dùng thuốc kê đơn: cần kiểm tra khả năng tương tác trước khi tự điều chỉnh lịch uống.
Đây là những nguyên tắc chung, không thay thế hướng dẫn điều trị riêng của bác sĩ.
Cà phê và trà là những thức uống phổ biến nhưng có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu sắt do chứa các hợp chất polyphenol. Vì vậy, người đang sử dụng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung sắt không nên uống cà phê, trà xanh hoặc trà đen cùng thời điểm với viên sắt.
Một cách đơn giản là tách thời điểm uống sắt và cà phê, trà ít nhất khoảng 1 giờ, và có thể duy trì khoảng cách 1-2 giờ nếu điều kiện sinh hoạt cho phép. Mayo Clinic khuyến nghị tránh cà phê và trà trong vòng một giờ trước hoặc sau khi uống viên sắt, trong khi Health Canada khuyến nghị chờ 1-2 giờ sau bữa ăn giàu sắt trước khi dùng các loại đồ uống này.
Ngược lại, vitamin C có thể hỗ trợ hấp thu sắt, vì vậy việc xây dựng chế độ ăn kết hợp thực phẩm giàu sắt với nguồn vitamin C có thể hữu ích.
Tuy nhiên, người đang điều trị thiếu máu thiếu sắt không nên chỉ dựa vào việc điều chỉnh cà phê hoặc trà. Nếu tình trạng thiếu sắt kéo dài, cần xác định nguyên nhân và tuân thủ phác đồ của bác sĩ. Việc tự ý tăng liều sắt có thể gây tác dụng phụ và không giải quyết được nguyên nhân nền.
Nguồn tham khảo: NIH Office of Dietary Supplements, Mayo Clinic, Health Canada, Health Sciences Authority Singapore và các nghiên cứu được công bố trên PubMed.
Câu hỏi về việc uống cà phê cùng thuốc sắt
1. Uống cà phê cùng thuốc sắt có sao không?
Cà phê chứa các hợp chất polyphenol có thể làm giảm hấp thu sắt, đặc biệt là sắt non-heme. Vì vậy, không nên uống cà phê cùng thời điểm với viên sắt.
2. Uống thuốc sắt bao lâu thì được uống cà phê?
Có thể tham khảo khoảng cách ít nhất 1 giờ. Một số hướng dẫn về chế độ ăn khuyến nghị khoảng cách 1-2 giờ giữa nguồn sắt và cà phê hoặc trà.
3. Trà xanh có ảnh hưởng đến hấp thu sắt không?
Có. Trà xanh chứa polyphenol và các hợp chất này có thể ảnh hưởng đến hấp thu sắt non-heme. Vì vậy, người bổ sung sắt cũng nên tránh uống trà xanh cùng thời điểm với viên sắt.
4. Có cần bỏ cà phê hoàn toàn khi đang uống sắt không?
Không nhất thiết. Có thể tiếp tục uống cà phê nhưng nên bố trí thời điểm cách xa viên sắt để hạn chế ảnh hưởng đến hấp thu.
5. Uống sắt với nước cam có tốt hơn không?
Vitamin C có thể hỗ trợ hấp thu sắt non-heme. Một số hướng dẫn cho biết có thể dùng viên sắt cùng nguồn vitamin C, chẳng hạn nước cam, nếu phù hợp với hướng dẫn điều trị.
6. Có nên tự uống thuốc bổ sung sắt khi chưa xét nghiệm thiếu sắt?
Không nên tự ý sử dụng liều cao trong thời gian dài. NIH lưu ý rằng bổ sung sắt có thể gây tác dụng phụ và lượng sắt cần thiết phụ thuộc vào tình trạng của từng người. Với người nghi ngờ thiếu sắt, nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân và liều phù hợp.
