Nền kinh tế toàn cầu đang đứng trước một giai đoạn đặc biệt khó khăn khi nhiều rủi ro xuất hiện cùng lúc. Giá năng lượng cao do xung đột tại Trung Đông, gánh nặng nợ công ngày càng lớn và làn sóng đầu tư mạnh vào trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những tác động trái chiều đối với tăng trưởng, lạm phát và thị trường tài chính.
Phát biểu trước thềm Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới tại Bangkok, Giám đốc điều hành IMF Kristalina Georgieva cảnh báo các nhà hoạch định chính sách cần chuẩn bị cho một môi trường kinh tế trong đó nhiều cú sốc có thể xảy ra đồng thời. Hội nghị năm nay diễn ra tại Bangkok từ ngày 12 đến 18/10/2026.
Nền kinh tế toàn cầu bị kéo theo hai hướng
Theo bà Georgieva, kinh tế thế giới hiện chịu tác động từ hai lực lượng gần như trái ngược nhau.
Một bên là cú sốc nguồn cung tiêu cực từ năng lượng, bắt nguồn từ xung đột tại Trung Đông và những gián đoạn đối với hoạt động khai thác, vận chuyển, lọc dầu và khí đốt.
Bên còn lại là cú sốc nhu cầu tích cực từ AI. Dòng vốn khổng lồ đổ vào trung tâm dữ liệu, chip, điện toán và cơ sở hạ tầng AI đang thúc đẩy hoạt động đầu tư và nhu cầu năng lượng. Tuy nhiên, chính sự gia tăng nhu cầu này cũng có thể tạo thêm áp lực lên giá cả.
Bà Georgieva cho rằng tác động của hai lực lượng này không phân bổ đồng đều giữa các quốc gia. Những nền kinh tế chịu ảnh hưởng trực tiếp từ chiến tranh hoặc phụ thuộc lớn vào xuất khẩu năng lượng có thể đối mặt với cú sốc tăng trưởng nghiêm trọng hơn, trong khi một số trung tâm công nghệ lại hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI.
IMF dự kiến công bố các dự báo kinh tế mới trong khuôn khổ Hội nghị thường niên tại Bangkok. Theo lịch chính thức, cuộc họp báo về World Economic Outlook được tổ chức ngày 13/10.
Giá dầu quanh 100 USD và nguy cơ lạm phát kéo dài
Một trong những mối quan tâm lớn nhất của IMF hiện nay là năng lượng.
Bà Georgieva cho biết giá dầu đang ở quanh mức 100 USD/thùng. Không chỉ giá dầu thô tăng, công suất lọc dầu bị hạn chế cũng khiến giá các sản phẩm tinh chế, đặc biệt là diesel, chịu thêm áp lực.
Trước đó, IMF cho biết giá diesel, xăng và nhiên liệu máy bay đã tăng đáng kể so với trước khi xung đột xảy ra, trong khi hoạt động lọc dầu thay thế gần đạt giới hạn công suất. Nhu cầu năng lượng từ AI cũng góp phần duy trì áp lực lên thị trường.
Điều đáng lo là cú sốc năng lượng có thể không kết thúc ngay cả khi tình hình địa chính trị cải thiện.
Mùa đông có thể khiến nhu cầu sưởi ấm tăng lên, trong khi việc vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua các tuyến hàng hải quan trọng vẫn đối mặt với rủi ro. Điều này tạo ra nguy cơ giá khí đốt và các sản phẩm năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao.
Nếu giá năng lượng cao kéo dài, tác động sẽ lan rộng từ doanh nghiệp sản xuất sang vận tải, logistics, thực phẩm và chi phí sinh hoạt của hộ gia đình.
Đây cũng là lý do IMF đặc biệt quan tâm đến khả năng lạm phát dai dẳng.
Lợi suất trái phiếu tăng tạo thêm áp lực
Giá năng lượng tăng không chỉ ảnh hưởng đến hóa đơn nhiên liệu.
Khi giá dầu và khí đốt tăng, lạm phát có thể cao hơn. Nếu lạm phát duy trì dai dẳng, các ngân hàng trung ương sẽ khó nới lỏng chính sách tiền tệ nhanh chóng.
Khi đó, lãi suất chính sách và lợi suất trái phiếu có thể tiếp tục ở mức cao.
IMF lưu ý lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tại Mỹ, Đức và Nhật Bản đang ở những mức cao so với nhiều năm trước. Trong bối cảnh các chính phủ phải tái cấp vốn cho lượng nợ lớn, chi phí vay tăng sẽ tạo thêm sức ép lên ngân sách.
Điều này tạo ra một vòng xoáy đáng chú ý:
Năng lượng tăng → lạm phát tăng → lãi suất cao → lợi suất trái phiếu tăng → chi phí trả nợ tăng → dư địa tài khóa thu hẹp.
Đây là một trong những lý do IMF cho rằng chính sách tiền tệ và tài khóa cần được phối hợp nhưng không được đánh đổi mục tiêu ổn định giá cả.
Gánh nặng nợ công trở thành rủi ro lớn
Bên cạnh năng lượng, IMF đặc biệt cảnh báo về nợ công.
Theo bà Georgieva, nợ công toàn cầu hiện ở mức rất cao và được dự báo có thể vượt 100% GDP trước năm 2030. Gánh nặng này đặc biệt đáng chú ý tại các nền kinh tế phát triển.
Mỹ là một trong những trường hợp được IMF nhắc đến khi tỷ lệ nợ công trên GDP đã tăng cao.
Vấn đề nằm ở chỗ chính phủ không thể đơn giản dựa vào tăng trưởng để giải quyết nợ nếu tốc độ tăng trưởng không đủ mạnh.
Trong môi trường lãi suất cao, mỗi đợt phát hành hoặc đáo hạn nợ mới có thể kéo theo chi phí tài chính lớn hơn. Nếu nguồn thu ngân sách không tăng tương ứng, chính phủ sẽ phải lựa chọn giữa cắt giảm chi tiêu, tăng thuế hoặc tiếp tục vay thêm.
Bà Georgieva cho rằng các quốc gia có mức nợ cao cần xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa trung hạn đáng tin cậy, thậm chí trong một số trường hợp cần thực hiện các biện pháp tài khóa sớm.
Đây là một bài toán khó bởi việc thắt chặt ngân sách quá nhanh có thể làm giảm nhu cầu trong ngắn hạn, trong khi trì hoãn điều chỉnh lại khiến rủi ro nợ và chi phí vay tăng lên.
IMF cảnh báo không nên để chính sách tiền tệ trở thành công cụ giải cứu tài khóa
Một thông điệp đáng chú ý khác của bà Georgieva liên quan đến tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Theo bà, nhiệm vụ quan trọng của chính sách tiền tệ trong giai đoạn hiện nay là duy trì ổn định giá cả. Các ngân hàng trung ương cần tránh chịu áp lực phải nới lỏng tiền tệ chỉ để giúp chính phủ giảm gánh nặng tài chính.
Bà cảnh báo về hiện tượng mà bà gọi là những “cao bồi tiền tệ” – tức các ngân hàng trung ương bị kéo vào việc giải cứu các nhà quản lý tài khóa thông qua chính sách tiền tệ quá dễ dàng.
Quan điểm này phản ánh một vấn đề căn bản của kinh tế vĩ mô: nếu ngân hàng trung ương bị buộc phải duy trì lãi suất thấp hoặc mua lượng lớn trái phiếu chính phủ chỉ nhằm giảm chi phí vay cho ngân sách, niềm tin vào mục tiêu kiểm soát lạm phát có thể bị ảnh hưởng.
IMF vì vậy nhấn mạnh rằng chính sách tài khóa phải có trách nhiệm hơn để giảm áp lực lên chính sách tiền tệ.
AI vừa là động lực tăng trưởng vừa là rủi ro tài chính
Một điểm đặc biệt trong cảnh báo của IMF lần này là trí tuệ nhân tạo.
AI đang tạo ra một chu kỳ đầu tư quy mô rất lớn. Các doanh nghiệp công nghệ, nhà cung cấp điện toán đám mây, nhà sản xuất chip và các nhà vận hành trung tâm dữ liệu đang đẩy mạnh chi tiêu để đáp ứng nhu cầu AI.
Theo Reuters, quy mô đầu tư vào AI đang trở thành một trong những làn sóng đầu tư công nghệ lớn nhất trong lịch sử hiện đại, làm dấy lên câu hỏi liệu năng suất và doanh thu thực tế có đủ nhanh để biện minh cho mức định giá rất cao hay không.
Bà Georgieva cảnh báo rằng đầu tư AI tính theo tỷ trọng GDP có thể vượt qua nhiều cuộc cách mạng cơ sở hạ tầng trước đây, bao gồm đường sắt, lưới điện hoặc viễn thông.
Điều này tạo ra một nghịch lý.
Nếu AI thực sự nâng cao năng suất, nền kinh tế toàn cầu có thể bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới.
Nhưng nếu kỳ vọng về AI bị đẩy lên quá cao, trong khi doanh thu và lợi nhuận thực tế không đáp ứng được định giá, sự thất vọng của nhà đầu tư có thể tạo ra một cú sốc tài chính lan rộng.
IMF không cho rằng AI chỉ mang lại rủi ro
Mặc dù cảnh báo về nguy cơ bong bóng và bất ổn tài chính, bà Georgieva không phủ nhận tiềm năng kinh tế của AI.
Theo bà, nếu được triển khai đúng cách, AI có thể đóng góp thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng toàn cầu mỗi năm.
Điều đó có nghĩa AI có thể trở thành một trong những động lực quan trọng giúp bù đắp một phần tác động tiêu cực từ dân số già hóa, năng suất thấp và những hạn chế về nguồn cung lao động.
Tuy nhiên, lợi ích này không tự động xuất hiện.
Các quốc gia cần chuẩn bị lực lượng lao động, hạ tầng số, hệ thống giáo dục và khung pháp lý để tận dụng công nghệ.
IMF cũng lo ngại AI có thể gây ra những thay đổi lớn trên thị trường lao động, làm gia tăng bất bình đẳng nếu lợi ích tập trung quá nhiều vào vốn và một nhóm lao động có kỹ năng cao.
Rủi ro AI còn nằm ở an ninh mạng và ổn định tài chính
Ngoài thị trường lao động, AI còn tạo ra các rủi ro mới về an ninh mạng và ổn định hệ thống.
Các mô hình AI tiên tiến có thể được sử dụng để nâng cao năng suất nhưng đồng thời cũng có thể làm thay đổi quy mô và tốc độ của các cuộc tấn công mạng.
Nếu AI được tích hợp sâu vào hệ thống tài chính, thanh toán, giao dịch và cơ sở hạ tầng quan trọng, một sự cố công nghệ lớn có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài phạm vi của một doanh nghiệp.
Đây là lý do IMF nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp bảo vệ pháp lý và quản trị AI.
Trong chương trình Hội nghị thường niên tại Bangkok, IMF cũng dành nhiều phiên thảo luận cho AI, thị trường lao động, an ninh mạng và tác động của AI đối với nền kinh tế.
AI còn làm thay đổi bài toán tài khóa
Một câu hỏi lớn khác là chính phủ sẽ thu thuế như thế nào trong nền kinh tế AI.
Khi AI làm tăng năng suất nhưng đồng thời thay đổi cơ cấu việc làm, nguồn thu từ thuế lao động có thể thay đổi. Trong khi đó, lợi nhuận của các công ty công nghệ có thể tập trung ở một số quốc gia và doanh nghiệp lớn.
IMF đã đưa chủ đề này vào chương trình Hội nghị tại Bangkok. Một diễn đàn ngày 14/10 sẽ thảo luận trực tiếp về việc hệ thống thuế cần thích ứng như thế nào với AI, bao gồm câu hỏi đánh thuế lợi nhuận công nghệ, vốn, lao động hoặc thậm chí các yếu tố như năng lượng và năng lực tính toán.
Điều này cho thấy AI không còn chỉ là câu chuyện công nghệ. Nó đang trở thành vấn đề về tiền tệ, tài khóa, lao động, năng lượng và ổn định tài chính.
Những nền kinh tế nào chịu tác động mạnh nhất?
Theo bà Georgieva, những quốc gia bị chiến tranh tàn phá sẽ chịu ảnh hưởng lớn nhất trong các dự báo tăng trưởng mới.
Ukraine là một trường hợp rõ ràng khi cơ sở hạ tầng dân sự và kinh tế chịu thiệt hại lớn.
Các nền kinh tế vùng Vịnh cũng chịu tác động khi xung đột ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu năng lượng và các tuyến vận chuyển quan trọng.
Trong khi đó, những quốc gia phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng có thể chịu áp lực từ hóa đơn nhập khẩu cao hơn, lạm phát và thâm hụt thương mại.
Ngược lại, một số nền kinh tế có ngành công nghệ phát triển có thể hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư AI.
Điều này khiến tác động của cùng một cú sốc trở nên rất khác nhau giữa các quốc gia.
IMF muốn chính phủ làm gì?
Thông điệp của bà Georgieva không chỉ dừng ở cảnh báo.
IMF cho rằng các chính phủ cần củng cố nền tảng tài chính công, đồng thời triển khai các cải cách có thể giúp tăng trưởng bền vững hơn.
Một số ưu tiên được nhấn mạnh gồm:
- Xây dựng kế hoạch củng cố tài khóa trung hạn đáng tin cậy.
- Kiểm soát áp lực lạm phát và duy trì tính độc lập của ngân hàng trung ương.
- Tăng cường an ninh năng lượng.
- Đầu tư vào kỹ năng của lực lượng lao động.
- Tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp thành lập và giải thể.
- Đơn giản hóa các quy định không cần thiết.
- Chuẩn bị khung pháp lý cho AI.
- Hạn chế rủi ro an ninh mạng và ổn định tài chính liên quan đến AI.
Mục tiêu cuối cùng là tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế thay vì chỉ phản ứng sau khi cú sốc xảy ra.
Ba rủi ro có thể tác động đến thị trường tài chính
Đối với nhà đầu tư, cảnh báo của IMF có thể được nhìn nhận qua ba kênh chính.
Thứ nhất là năng lượng. Giá dầu và khí đốt cao có thể làm tăng chi phí doanh nghiệp, gây áp lực lên lạm phát và ảnh hưởng đến kỳ vọng lãi suất.
Thứ hai là trái phiếu. Nợ công lớn trong môi trường lãi suất cao có thể khiến lợi suất trái phiếu duy trì ở mức cao, tạo sức ép lên định giá cổ phiếu và chi phí vốn.
Thứ ba là AI. Nếu tăng trưởng lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp AI không theo kịp kỳ vọng, thị trường có thể chứng kiến những đợt điều chỉnh mạnh ở các cổ phiếu có định giá cao.
Ba yếu tố này có thể tương tác với nhau. Chẳng hạn, giá năng lượng tăng khiến lạm phát cao hơn; lãi suất duy trì cao làm chi phí vốn tăng; trong khi đó, chi phí năng lượng và vốn cao lại ảnh hưởng trực tiếp đến các trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp AI.
Thách thức lớn nhất không phải một cú sốc riêng lẻ
Điểm đáng chú ý trong cảnh báo của IMF là thế giới không chỉ đối mặt với một rủi ro đơn lẻ.
Năng lượng, nợ công, lạm phát, lãi suất và AI có thể tác động qua lại.
Một cú sốc năng lượng kéo dài có thể làm lạm phát tăng. Lạm phát cao khiến chính sách tiền tệ khó nới lỏng. Lãi suất cao làm chi phí trả nợ tăng. Nợ cao làm chính phủ mất thêm dư địa để hỗ trợ nền kinh tế. Trong khi đó, nếu thị trường AI xuất hiện một đợt điều chỉnh lớn, niềm tin đầu tư và thị trường tài chính có thể chịu thêm áp lực.
Ở chiều ngược lại, nếu AI thực sự tạo ra bước nhảy về năng suất, công nghệ này có thể giúp nâng cao tăng trưởng và tạo nguồn lực để giải quyết một phần những thách thức nói trên.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng đối với kinh tế thế giới không chỉ là AI có tạo ra tăng trưởng hay không, mà còn là liệu các chính phủ và thị trường có đủ khả năng quản lý quá trình chuyển đổi trong lúc năng lượng đắt đỏ, nợ công cao và lạm phát vẫn chưa hoàn toàn được kiểm soát hay không.
Hội nghị IMF và Ngân hàng Thế giới tại Bangkok trong tháng 10/2026 vì thế sẽ là một diễn đàn quan trọng để các nhà hoạch định chính sách đánh giá lại triển vọng tăng trưởng, lạm phát, nợ công và những tác động ngày càng lớn của AI đối với kinh tế toàn cầu.
Nguồn tham khảo: IMF, Reuters và các tài liệu công bố trong khuôn khổ Hội nghị thường niên IMF – Ngân hàng Thế giới 2026.
Câu hỏi về lời cảnh báo của IMF về 3 cú sốc lớn
IMF cảnh báo điều gì về kinh tế toàn cầu?
IMF cảnh báo ba rủi ro lớn gồm giá năng lượng cao kéo dài, nợ công tăng mạnh và những rủi ro tài chính – kinh tế phát sinh từ làn sóng đầu tư AI.
Giá dầu cao ảnh hưởng thế nào đến tăng trưởng?
Giá dầu cao làm tăng chi phí vận tải, sản xuất và sinh hoạt, từ đó tạo áp lực lên lạm phát. Nếu ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ chặt chẽ hơn, chi phí vốn tăng có thể tiếp tục gây sức ép lên tăng trưởng.
AI có phải hoàn toàn là rủi ro?
Không. IMF cho rằng AI có thể tạo ra lợi ích năng suất đáng kể. Nếu được triển khai đúng cách, AI có thể đóng góp thêm khoảng 0,5 điểm phần trăm vào tăng trưởng toàn cầu mỗi năm.
Vì sao IMF lo ngại về đầu tư AI?
Rủi ro xuất hiện khi kỳ vọng về lợi nhuận và năng suất AI tăng nhanh hơn kết quả thực tế. Nếu định giá doanh nghiệp quá cao nhưng lợi nhuận không đáp ứng kỳ vọng, sự điều chỉnh của thị trường có thể lan rộng.
Nợ công cao có ảnh hưởng đến người dân không?
Có. Khi chi phí trả nợ tăng, chính phủ có thể phải điều chỉnh chi tiêu, tăng thu hoặc vay thêm. Trong dài hạn, điều này có thể ảnh hưởng đến đầu tư công, chính sách thuế và các chương trình hỗ trợ kinh tế.
IMF đề xuất giải pháp nào?
IMF nhấn mạnh củng cố tài khóa, duy trì ổn định giá cả, bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương, tăng cường an ninh năng lượng, phát triển kỹ năng lao động và xây dựng khung quản trị AI.
