Cuộc họp Bộ trưởng Thương mại G20 tại Milwaukee, Mỹ, vừa cho thấy những khác biệt đáng kể giữa Washington và một số nền kinh tế lớn về cách xử lý tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, chính sách trợ cấp và các quy tắc thương mại toàn cầu.
Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), một “số ít” bộ trưởng thương mại G20 đã bác bỏ lời kêu gọi của Mỹ về việc kiềm chế tình trạng dư thừa công suất sản xuất và những chính sách mà Washington cho là “phi thị trường”. Diễn biến này cho thấy việc xây dựng đồng thuận về một số vấn đề thương mại lớn đang gặp nhiều trở ngại.
Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tiếp tục sử dụng thuế quan và các biện pháp thương mại để gây sức ép nhằm thay đổi cán cân thương mại, thúc đẩy sản xuất trong nước và xử lý những gì Washington cho là các hành vi bóp méo thị trường.
G20 tranh luận gay gắt về dư thừa công suất công nghiệp
Hội nghị Bộ trưởng Thương mại G20 diễn ra tại Milwaukee trong hai ngày 30/9 và 1/10/2026. Với tư cách nước chủ tịch G20 năm nay, Mỹ đưa vấn đề dư thừa công suất và sản lượng công nghiệp vào nhóm ưu tiên hàng đầu của chương trình nghị sự.
Theo USTR, Washington cho rằng khi các chính sách phi thị trường khiến năng lực sản xuất của một nền kinh tế tăng vượt xa nhu cầu nội địa, lượng hàng hóa dư thừa có thể được đưa ra thị trường quốc tế với quy mô lớn. Điều này có thể gây áp lực lên các nhà sản xuất tại những quốc gia khác.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trước đó đã xác định đây là một trong bốn chủ đề trọng tâm của chương trình G20 năm 2026, cùng với việc chống “vũ khí hóa” lương thực, cải cách nguyên tắc đối xử tối huệ quốc (MFN) và loại bỏ lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, khi các bộ trưởng thương mại G20 thảo luận về một tuyên bố chung liên quan đến dư thừa công suất, sự đồng thuận đã không đạt được như Washington kỳ vọng.
USTR cho biết bản dự thảo tuyên bố cấp bộ trưởng nhận được sự ủng hộ của phần lớn thành viên, nhưng “một số ít” quốc gia kiên quyết phản đối việc xây dựng một lộ trình hành động hợp tác về vấn đề này. Phía Mỹ mô tả đây là một kết quả gây thất vọng đối với vai trò chủ tịch G20 của Washington.
Chỉ hai nước ký tuyên bố về lao động cưỡng bức
Một dấu hiệu khác cho thấy sự khác biệt trong nội bộ G20 là vấn đề hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Theo Reuters, sau cuộc họp thương mại tại Milwaukee, chỉ Mexico và Argentina ký vào tuyên bố do Mỹ dẫn đầu, kêu gọi tăng cường hợp tác nhằm loại bỏ hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Điều này đặc biệt đáng chú ý vì Washington đã liên kết vấn đề lao động cưỡng bức với chính sách thuế quan.
Theo thông tin được Reuters đưa tin, Mỹ đã áp mức thuế 10% hoặc 12,5% đối với hàng hóa từ 59 quốc gia và Liên minh châu Âu, với lập luận rằng các đối tác này chưa thực thi đầy đủ các biện pháp ngăn chặn hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức.
Cách tiếp cận này cho thấy chính sách thương mại của Mỹ đang kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa thuế quan, tiêu chuẩn lao động và yêu cầu thay đổi chính sách kinh tế của các đối tác.
Trung Quốc là tâm điểm của tranh luận về công suất dư thừa
Trong cuộc tranh luận về dư thừa năng lực sản xuất, Trung Quốc là một trong những vấn đề trung tâm.
Washington từ lâu đã cáo buộc các chính sách công nghiệp và trợ cấp của Trung Quốc góp phần tạo ra năng lực sản xuất vượt nhu cầu trong một số ngành, từ thép và hóa chất đến xe điện, pin và các sản phẩm công nghiệp khác.
Theo lập luận của Mỹ, khi sản lượng trong nước vượt xa nhu cầu, hàng hóa dư thừa có thể được xuất khẩu sang các thị trường khác, gây sức ép lên doanh nghiệp và người lao động tại những quốc gia nhập khẩu.
Bắc Kinh bác bỏ cách diễn giải này. Trung Quốc cho rằng các nước phương Tây đang sử dụng khái niệm “dư thừa công suất” như một lý do để thúc đẩy các biện pháp bảo hộ và hạn chế hàng hóa Trung Quốc tiếp cận thị trường nước ngoài.
Reuters cho biết Trung Quốc trước đó cũng phản đối một tuyên bố tương tự tại cuộc họp các nhà lãnh đạo tài chính G20 ở Bắc Carolina, liên quan đến lao động cưỡng bức và các chính sách kinh tế phi thị trường dẫn tới xuất khẩu quá mức.
Vì vậy, tranh luận tại Milwaukee không đơn thuần là một cuộc thảo luận kỹ thuật về năng lực sản xuất. Nó phản ánh sự khác biệt sâu hơn giữa các nền kinh tế về cách xác định thế nào là cạnh tranh công bằng, trợ cấp công nghiệp và hành vi bóp méo thương mại.
Mỹ tiếp tục điều tra thuế quan Section 301
Song song với diễn đàn G20, USTR đang tiến hành các cuộc điều tra theo Section 301 nhằm xem xét những hành vi và chính sách thương mại mà Washington cho là gây bất lợi cho doanh nghiệp Mỹ.
Một cuộc điều tra thứ hai tập trung vào tình trạng dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp đối với 16 đối tác thương mại. Theo các báo cáo hiện tại, cuộc điều tra này có thể dẫn đến những biện pháp thuế quan mới trong thời gian tới.
Điểm đáng chú ý là cuộc điều tra diễn ra trong lúc Mỹ đang thúc đẩy một chương trình thương mại rộng hơn, trong đó thuế quan được sử dụng như một công cụ nhằm gây sức ép để các đối tác thay đổi chính sách.
Washington cho rằng các biện pháp này có thể giúp giảm tình trạng mất cân đối thương mại, củng cố chuỗi cung ứng và thúc đẩy sản xuất tại Mỹ.
Tuy nhiên, những quốc gia chịu tác động lại có thể nhìn nhận các biện pháp thuế quan dưới góc độ khác, đặc biệt khi các biện pháp này được áp dụng đơn phương hoặc dựa trên những tiêu chí mà họ chưa hoàn toàn đồng ý.
G20 đạt đồng thuận về “vũ khí hóa” lương thực
Dù không đạt được sự đồng thuận về dư thừa công suất và lao động cưỡng bức, các bộ trưởng thương mại G20 lại đạt được một kết quả đáng chú ý về việc sử dụng thương mại lương thực như một công cụ gây sức ép.
Ngày 2/10, USTR cho biết toàn bộ G20 đã đồng thuận lên án việc “vũ khí hóa” lương thực thông qua các biện pháp thương mại mang tính cưỡng ép.
Trong tuyên bố chung, các bộ trưởng định nghĩa vấn đề này là những hành động nhằm làm chậm, ngăn chặn, chặn đứng hoặc điều hướng dòng chảy lương thực, sản phẩm nông nghiệp và nguyên liệu đầu vào nông nghiệp nhằm gây sức ép để đạt được các nhượng bộ địa chính trị không liên quan trực tiếp đến thương mại.
Tuyên bố của G20 nhấn mạnh rằng việc sử dụng lương thực như công cụ gây sức ép có thể đe dọa sinh kế, làm méo mó cạnh tranh, ảnh hưởng tới thị trường quốc tế và gây rủi ro cho an ninh lương thực, đặc biệt tại những khu vực dễ bị tổn thương.
Đây là một trong số ít lĩnh vực mà các nền kinh tế lớn có thể đạt được sự đồng thuận tương đối rõ ràng trong cuộc họp tại Milwaukee.
Dầu diesel cũng trở thành vấn đề trong các cuộc thảo luận
Các cuộc thảo luận thương mại G20 diễn ra đồng thời với áp lực ngày càng lớn trên thị trường nhiên liệu.
Theo Reuters, dưới sức ép từ Tổng thống Donald Trump, trong đó có cảnh báo về khả năng hạn chế xuất khẩu dầu diesel của Mỹ, các nước G7 đã đồng ý giải phóng khoảng 100 triệu thùng dầu diesel dự trữ nhằm góp phần giảm áp lực giá nhiên liệu.
Dầu diesel có vai trò quan trọng đối với vận tải hàng hóa, sản xuất công nghiệp và đặc biệt là hoạt động nông nghiệp.
Do đó, giá diesel tăng cao không chỉ tác động đến chi phí vận tải mà còn có thể lan truyền sang giá thành sản xuất và phân phối thực phẩm.
Điều này cũng giúp giải thích vì sao vấn đề năng lượng, nông nghiệp và thương mại ngày càng gắn kết chặt chẽ trong các cuộc thảo luận kinh tế quốc tế.
Mỹ muốn xem xét lại nguyên tắc MFN của WTO
Một chủ đề khác được đưa ra tại cuộc họp G20 là nguyên tắc Đối xử Tối huệ quốc – Most-Favored-Nation (MFN).
MFN là một trong những nguyên tắc nền tảng của hệ thống thương mại đa phương, theo đó các thành viên WTO về cơ bản phải dành cho các đối tác thương mại thành viên khác sự đối xử không kém thuận lợi hơn mức dành cho một đối tác khác, với các ngoại lệ theo quy định.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng nguyên tắc này có thể hạn chế khả năng phản ứng trước những chính sách mà Washington cho là bóp méo thị trường.
Theo USTR, Mỹ không tìm kiếm một tuyên bố chung cụ thể về cải cách MFN tại cuộc họp lần này. Tuy nhiên, Washington cho biết một số thành viên G20 đã thể hiện sự sẵn sàng xem xét những thay đổi đối với nguyên tắc này, bao gồm mở rộng các ngoại lệ hoặc đưa ra những cách diễn giải pháp lý mới đối với các ngoại lệ hiện có.
Điều này có thể trở thành một trong những vấn đề quan trọng đối với tương lai của hệ thống thương mại toàn cầu nếu các cuộc thảo luận tiếp tục được đẩy mạnh.
Vì sao vấn đề MFN quan trọng với thương mại toàn cầu?
MFN đã trở thành một phần quan trọng của hệ thống thương mại quốc tế trong nhiều thập kỷ.
Nếu các ngoại lệ được mở rộng đáng kể, các quốc gia có thể có thêm không gian để áp dụng các chính sách thương mại khác nhau đối với từng nhóm đối tác.
Ở chiều ngược lại, việc thay đổi cách áp dụng MFN cũng có thể làm gia tăng nguy cơ phân mảnh hệ thống thương mại nếu các nước chuyển từ nguyên tắc chung sang nhiều thỏa thuận và mức thuế riêng biệt.
Đây chính là lý do tranh luận về MFN không chỉ liên quan đến Mỹ và Trung Quốc mà còn ảnh hưởng đến nhiều nền kinh tế đang phụ thuộc vào thương mại quốc tế.
Tại cuộc họp Milwaukee, các bộ trưởng G20 đã thảo luận về khả năng cải cách nguyên tắc này nhưng chưa tạo ra một đồng thuận chung về cách thức thay đổi.
Ảnh hưởng đối với doanh nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu
Sự chia rẽ tại G20 có thể khiến doanh nghiệp tiếp tục phải hoạt động trong môi trường thương mại nhiều biến động.
Nếu Mỹ tiếp tục sử dụng Section 301 để điều tra các nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa công suất, những ngành có mức xuất khẩu lớn vào Mỹ có thể phải đối mặt với rủi ro chính sách cao hơn.
Các doanh nghiệp cũng có thể phải đánh giá lại chuỗi cung ứng, nguồn nguyên liệu và thị trường xuất khẩu nhằm giảm sự phụ thuộc vào một quốc gia hoặc một thị trường duy nhất.
Đối với các nền kinh tế đang phát triển, đây là một bài toán phức tạp. Việc mở rộng sản xuất để phục vụ xuất khẩu có thể tạo thêm việc làm và đầu tư, nhưng nếu thị trường quốc tế thay đổi chính sách thuế hoặc áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, lợi thế xuất khẩu có thể bị ảnh hưởng.
Điều gì đáng chú ý sau cuộc họp G20?
Cuộc họp Bộ trưởng Thương mại G20 tại Milwaukee cho thấy các thành viên có thể đồng thuận ở một số vấn đề nhưng vẫn bất đồng sâu sắc về cách xử lý các mất cân đối thương mại.
Bốn ưu tiên mà Mỹ đưa ra trong năm 2026 gồm:
- Chống việc sử dụng lương thực và nông sản như công cụ gây sức ép.
- Xử lý tình trạng dư thừa công suất và sản lượng công nghiệp.
- Xem xét nguyên tắc MFN trong hệ thống thương mại quốc tế.
- Loại bỏ hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng.
Trong số này, vấn đề thương mại lương thực đạt được đồng thuận đầy đủ. Ngược lại, dư thừa công suất và lao động cưỡng bức cho thấy khoảng cách quan điểm giữa các thành viên vẫn đáng kể.
Điều đó phản ánh một thực tế: G20 có thể tạo ra diễn đàn đối thoại giữa các nền kinh tế lớn, nhưng việc biến các ưu tiên của một nước chủ tịch thành chính sách chung vẫn phụ thuộc vào mức độ đồng thuận của từng thành viên.
G20 trước bài toán tái định hình thương mại toàn cầu
Cuộc họp tại Milwaukee cho thấy thương mại quốc tế đang bước vào giai đoạn nhiều thay đổi, khi các nền kinh tế lớn không chỉ tranh luận về thuế quan mà còn về trợ cấp công nghiệp, năng lực sản xuất, chuỗi cung ứng, lao động cưỡng bức và cấu trúc của hệ thống WTO.
Đối với Mỹ, việc đặt dư thừa công suất và các chính sách “phi thị trường” vào chương trình nghị sự G20 là một phần trong chiến lược thúc đẩy sản xuất trong nước và điều chỉnh các quy tắc thương mại theo hướng mà Washington cho là công bằng và cân bằng hơn.
Trong khi đó, một số thành viên G20 không chấp nhận hoàn toàn cách tiếp cận của Mỹ, cho thấy sự khác biệt giữa các nền kinh tế vẫn còn lớn.
Vấn đề đáng theo dõi trong những tháng tới sẽ là kết quả các cuộc điều tra Section 301 của Mỹ, cách Washington xử lý vấn đề dư thừa công suất đối với 16 đối tác thương mại và liệu các cuộc thảo luận về MFN có chuyển thành những đề xuất cải cách cụ thể hay không.
Nếu các biện pháp thuế quan mới được triển khai, tác động có thể lan sang các ngành sản xuất, chuỗi cung ứng và dòng thương mại toàn cầu. Ngược lại, nếu các nước G20 tìm được một khuôn khổ chung để xử lý dư thừa công suất và trợ cấp công nghiệp, những tranh chấp hiện nay có thể chuyển dần từ các biện pháp đơn phương sang cơ chế hợp tác đa phương.
Nguồn tham khảo: U.S. Trade Representative (USTR), G20 Trade Ministerial Chair’s Statement, G20 Statement on the Weaponization of Food, Reuters và các báo cáo liên quan đến cuộc họp Bộ trưởng Thương mại G20 tại Milwaukee.
Câu hỏi về sự đồng thuận của G20
G20 có đồng thuận về vấn đề dư thừa công suất công nghiệp không?
Chưa. Theo tuyên bố của phía Mỹ, phần lớn thành viên ủng hộ dự thảo liên quan đến dư thừa công suất nhưng một số ít quốc gia đã phản đối việc xây dựng một lộ trình hợp tác chung.
Trung Quốc có phải là trọng tâm của tranh luận?
Trung Quốc là một trong những trọng tâm của tranh luận về dư thừa công suất và trợ cấp công nghiệp. Mỹ cho rằng các chính sách phi thị trường có thể dẫn tới sản xuất vượt nhu cầu và gây sức ép lên các nhà sản xuất ở nước ngoài. Trung Quốc bác bỏ cách diễn giải này và cho rằng phương Tây đang sử dụng vấn đề dư thừa công suất để biện minh cho chủ nghĩa bảo hộ.
G20 có đạt được thỏa thuận nào tại Milwaukee?
Có. Các bộ trưởng thương mại G20 đạt đồng thuận về việc lên án sử dụng thương mại lương thực, nông sản và nguyên liệu đầu vào nông nghiệp như công cụ gây sức ép kinh tế hoặc chính trị.
MFN là gì?
MFN, hay nguyên tắc Đối xử Tối huệ quốc, là một nguyên tắc quan trọng của hệ thống WTO, hướng tới việc các thành viên dành cho nhau sự đối xử thương mại không phân biệt theo nguyên tắc chung, với những ngoại lệ được quy định.
Mỹ có thể áp thêm thuế vì vấn đề dư thừa công suất không?
Mỹ đang tiến hành điều tra Section 301 đối với 16 đối tác thương mại liên quan đến vấn đề dư thừa năng lực sản xuất. Kết quả điều tra có thể trở thành cơ sở cho những biện pháp thương mại tiếp theo, nhưng mức độ và thời điểm của bất kỳ biện pháp mới nào còn phụ thuộc vào kết quả điều tra và quyết định chính sách của Washington.
