Dây đau xương – Vị thuốc quý trong Đông y giúp giảm đau xương khớp, phong thấp và thoái hóa

Dây đau xương – Vị thuốc quý trị đau xương khớp được lưu truyền trong dân gian

Trong kho tàng dược liệu Đông y Việt Nam, dây đau xương là cái tên được nhắc đến nhiều mỗi khi nói về các bài thuốc trị đau nhức xương khớp, phong tê thấp, mỏi gối, đau lưng. Không chỉ phổ biến trong dân gian, cây thuốc này còn được nhiều nghiên cứu hiện đại ghi nhận giá trị dược lý đáng chú ý.

1. Dây đau xương là gì? Đặc điểm cần nhớ

1.1. Đặc điểm nhận biết

Dây đau xương (tên khoa học Tinospora sinensis (L.) Merr.) thuộc họ Tiết dê (Menispermaceae), là cây dây leo thân quấn, phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt đới.

• Thân hình trụ, màu xám, có nốt sần, khi non có lông mịn
• Lá mọc so le, hình tim, gân tỏa hình chân vịt
• Mặt trên lá nhẵn, mặt dưới có lông tơ màu trắng nhạt
• Hoa mọc thành chùm ở kẽ lá, màu vàng lục
• Quả hình bầu dục hoặc tròn, khi chín có màu đỏ, chứa chất nhầy

Tên gọi “khoan cân đằng” trong Đông y mang ý nghĩa giúp thư giãn gân cốt, làm xương khớp linh hoạt và khỏe mạnh hơn.

1.2. Phân bố và bộ phận dùng

Dây đau xương mọc hoang nhiều ở vùng núi và trung du Việt Nam, đặc biệt là khu vực Tây Bắc. Hiện nay, do khai thác quá mức, nguồn dược liệu tự nhiên đang dần khan hiếm.

• Bộ phận dùng: Thân và lá
• Cách sơ chế:
  • Thân chặt khúc 20–30cm, phơi hoặc sấy khô
  • Lá thường dùng tươi để đắp ngoài

2. Hoạt chất có trong dây đau xương

Nghiên cứu cho thấy cây chứa nhiều alkaloid có hoạt tính sinh học. Ngoài ra, còn phát hiện các hợp chất quan trọng như:

• Tinosinen (glucosid phenolic)
• Dinorditerpen glucosid (tinosinesid A, B)

Các hoạt chất này có khả năng ức chế histamin và acetylcholin, góp phần giảm co thắt cơ trơn, kháng viêm và giảm đau.

3. Dây đau xương có tác dụng gì?

Theo Đông y, dây đau xương có vị đắng, tính mát, quy kinh Can, tác dụng:

• Khu phong – trừ thấp
• Thư cân – hoạt lạc
• Giảm đau, chống viêm

Trong dân gian, cây thường được dùng để hỗ trợ điều trị:

• Đau nhức xương khớp, phong thấp
• Đau lưng, mỏi gối, tê bì chân tay
• Bong gân, trật khớp
• Sốt rét mạn tính
• Rắn cắn (dùng ngoài và uống nước ép tươi)

Cách dùng phổ biến

• Sắc uống: 12–20g thân khô/ngày
• Ngâm rượu: Dây đau xương sao vàng, ngâm tỷ lệ 1:5
• Dùng ngoài: Lá giã nát, trộn rượu, đắp vùng sưng đau

4. Hoạt tính sinh học đã được nghiên cứu

4.1. Chống oxy hóa

Chiết xuất methanol từ dây đau xương cho thấy khả năng trung hòa gốc tự do, góp phần làm chậm quá trình lão hóa tế bào.

4.2. Hỗ trợ kiểm soát đường huyết

Một số nghiên cứu ghi nhận các hoạt chất có khả năng ức chế α-amylase và α-glucosidase, từ đó giúp làm chậm quá trình hấp thu glucose – có lợi cho người đái tháo đường.

4.3. Chống viêm, giảm đau

Thử nghiệm trên động vật cho thấy chiết xuất dây đau xương giúp giảm viêm và giảm đau rõ rệt, đặc biệt trong các mô hình viêm khớp.

5. Một số bài thuốc dân gian tiêu biểu

• Trị đau lưng, mỏi gối: Dây đau xương kết hợp cẩu tích, đỗ trọng, bổ cốt toái
• Trị thấp khớp: Cao dây đau xương – củ kim cang
• Bong gân, trật khớp: Lá dây đau xương phối hợp nhiều vị thảo dược, sao nóng chườm
• Rắn cắn: Lá tươi giã nát uống và đắp ngoài

⚠️ Lưu ý: Không dùng cho phụ nữ có thai, người tạng hàn cần thận trọng khi sử dụng kéo dài.

Một số câu hỏi về dây đau xương