Vương quốc Anh đang bước vào một thời điểm đặc biệt nhạy cảm về tài chính công khi chính phủ chuẩn bị công bố Ngân sách Mùa thu. Andy Haldane, cựu chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng Anh và từng là thành viên Ủy ban Chính sách Tiền tệ, cảnh báo nước này đang đứng trước một rủi ro lớn nếu không nhanh chóng củng cố niềm tin của thị trường tài chính.
Theo Haldane, vấn đề không chỉ nằm ở quy mô thâm hụt ngân sách mà còn ở cách các nhà đầu tư đánh giá khả năng kiểm soát chi tiêu, nợ công và những cam kết tài khóa của chính phủ Anh. Ông cho rằng London cần hành động đủ mạnh để “xoa dịu thị trường tài chính”, nếu không áp lực từ thị trường trái phiếu có thể tiếp tục gia tăng.
Anh đang đứng trên “lớp băng rất mỏng”
Trả lời phỏng vấn CNBC, Andy Haldane cho rằng tình hình tài chính của Anh đang ở trạng thái dễ tổn thương trước thềm ngân sách quan trọng dự kiến được công bố vào ngày 28/10.
Haldane sử dụng hình ảnh “lớp băng rất mỏng” để mô tả tình trạng hiện tại của nền kinh tế Anh. Theo ông, nếu những vấn đề tài khóa không được xử lý, “lớp băng” này có nguy cơ vỡ ra, gây ra tác động đồng thời lên kinh tế và chính trị.
Điều khiến Haldane lo ngại là thị trường trái phiếu có thể phản ứng nhanh hơn chính phủ. Một khi nhà đầu tư bắt đầu yêu cầu mức lợi suất cao hơn để nắm giữ trái phiếu chính phủ Anh, chi phí phục vụ nợ sẽ tăng. Khi đó, chính phủ có thể buộc phải dành thêm nguồn lực cho trả lãi, đồng thời giảm khả năng chi cho các chương trình kinh tế – xã hội.
Theo cựu kinh tế trưởng Ngân hàng Anh, cách hiệu quả nhất để ngăn kịch bản này là chính phủ phải chứng minh rằng họ có khả năng và sẵn sàng kiểm soát chi tiêu công.
Ông cho rằng đây là một trong những điểm yếu đáng chú ý của chính quyền hiện tại. Nếu không có những hành động đủ thuyết phục, chính phủ Anh vẫn sẽ phải phụ thuộc đáng kể vào sự đánh giá của các nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu.
Chi phí vay của Anh đang trở thành vấn đề lớn
Trong những năm gần đây, lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế lớn trên thế giới đã tăng mạnh. Điều này phản ánh sự kết hợp của lạm phát, lãi suất cao, nhu cầu vay vốn lớn và những bất ổn địa chính trị.
Tuy nhiên, Anh đang chịu áp lực tương đối lớn trong nhóm G7.
Dữ liệu được đề cập trong cuộc thảo luận cho thấy lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Anh ở mức khoảng 5,88%, cao hơn nhiều nền kinh tế phát triển khác.
Để so sánh, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm được nêu ở mức khoảng:
- Canada: 4,265%
- Đức: 3,8217%
- Pháp: 5,294%
- Italy: 5,1109%
- Nhật Bản: 4,241%
- Anh: 5,8796%
- Mỹ: 5,622%
Các con số trên cho thấy chi phí vay dài hạn của chính phủ Anh đang ở mức cao. Khi lợi suất tăng, chính phủ phải trả nhiều tiền hơn để huy động nguồn vốn mới hoặc tái cấp vốn cho các khoản nợ đáo hạn.
Đây là lý do thị trường trái phiếu đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với chính sách tài khóa của Anh.
“Lịch sử không đứng về phía chúng ta”
Haldane cho rằng Anh không thể xem áp lực trái phiếu hiện tại chỉ là một hiện tượng tạm thời của thị trường quốc tế.
Theo ông, môi trường trái phiếu toàn cầu hiện nay thực sự bất lợi đối với nhiều quốc gia đi vay. Nhưng Anh có một số điểm yếu riêng khiến nước này dễ bị thị trường gây sức ép hơn.
Một trong những vấn đề được ông chỉ ra là lạm phát tại Anh từng cao và dai dẳng, trong khi tăng trưởng kinh tế lại tương đối yếu. Đồng thời, nước này chưa thực sự đạt được trạng thái cân bằng ngân sách bền vững trong thế kỷ XXI.
Haldane cho rằng những yếu tố đó khiến nhà đầu tư có lý do để thận trọng hơn với triển vọng tài chính của Anh.
Ông mô tả nền kinh tế Anh như một nền kinh tế có mức độ phụ thuộc đáng kể vào đòn bẩy tài chính và diễn biến của kinh tế toàn cầu. Khi điều kiện tài chính quốc tế thay đổi, chi phí mà Anh phải trả để huy động vốn cũng có thể biến động nhanh.
Nói cách khác, London không có nhiều dư địa để mắc thêm sai lầm về tài khóa.
Phúc lợi xã hội là bài toán khó đối với chính phủ
Một trong những vấn đề phức tạp nhất đối với chính phủ Anh là cân bằng giữa việc kiểm soát chi tiêu và duy trì hệ thống phúc lợi xã hội.
Haldane đánh giá nỗ lực thay đổi cơ chế “ba khóa” đối với lương hưu nhà nước là một bước đi tích cực. Theo cơ chế này, mức tăng lương hưu được xác định dựa trên mức cao nhất trong ba yếu tố: lạm phát, tăng trưởng thu nhập bình quân hoặc 2,5%.
Tuy nhiên, ông cho rằng phúc lợi xã hội vẫn là một vấn đề lớn đối với chính phủ và thị trường trái phiếu.
Điều này phản ánh một bài toán chính trị khó khăn: cắt giảm chi tiêu quá mạnh có thể gây phản ứng trong xã hội, trong khi duy trì chi tiêu ở mức cao lại khiến thị trường đặt câu hỏi về khả năng kiểm soát nợ công.
Trong bối cảnh đó, bất kỳ quyết định nào liên quan đến phúc lợi, lương hưu hoặc dịch vụ công đều có thể trở thành vấn đề nhạy cảm.
Ngân sách Mùa thu sẽ là phép thử đối với chính phủ
Ngân sách Mùa thu sắp tới được xem là một trong những bài kiểm tra quan trọng đầu tiên đối với chính quyền hiện tại.
Bộ trưởng Tài chính John Healey trước đó cho biết mục tiêu là tạo ra một “vùng đệm tài chính” đủ lớn để chính phủ có thể đối phó với những biến động bất ngờ.
Tuy nhiên, nhiệm vụ này không đơn giản.
Chính phủ đồng thời muốn giảm áp lực chi phí sinh hoạt, tăng quyền tự chủ cho chính quyền địa phương và nâng chi tiêu quốc phòng. Những mục tiêu này đều cần nguồn lực tài chính.
Trong khi đó, chính phủ vẫn phải tuân thủ các quy tắc tài khóa của Anh.
Điều đó đồng nghĩa London phải tìm cách cân đối giữa ba mục tiêu: kiểm soát nợ công, duy trì tăng trưởng và đáp ứng các cam kết chi tiêu.
Nếu nguồn tiết kiệm từ cắt giảm chi tiêu không đủ, chính phủ có thể phải cân nhắc tăng thuế.
Khả năng tăng thuế khiến doanh nghiệp lo ngại
Thủ tướng Andy Burnham trước đó không loại trừ khả năng tăng thuế. Truyền thông Anh cũng đưa tin chính phủ có thể xem xét một loại thuế nhằm vào lợi nhuận bất thường của các ngân hàng.
Các tổ chức cho vay hoạt động tại Anh đã phản đối ý tưởng này vì lo ngại nó có thể làm tăng chi phí hoạt động và ảnh hưởng đến khả năng cung cấp tín dụng cho nền kinh tế.
Jamie Dimon, CEO JPMorgan Chase, cũng đã có cuộc gặp với lãnh đạo chính phủ Anh tại London trong tháng trước, trong bối cảnh giới ngân hàng theo dõi sát các chính sách tài khóa mới.
Đối với thị trường, câu hỏi quan trọng không chỉ là chính phủ sẽ tăng bao nhiêu thuế mà còn là ai sẽ thực sự chịu chi phí của các chính sách đó.
Nếu doanh nghiệp bị tăng gánh nặng thuế quá mức, đầu tư tư nhân có thể bị ảnh hưởng. Nếu người dân chịu thuế cao hơn, tiêu dùng có thể suy yếu. Nhưng nếu không tăng thuế hoặc giảm chi tiêu, áp lực vay nợ lại có thể tiếp tục tăng.
Haldane cảnh báo không nên đánh thuế quá mức khu vực tư nhân
Một điểm đáng chú ý trong nhận định của Haldane là ông không cho rằng tăng thuế đối với doanh nghiệp nên trở thành giải pháp trung tâm.
Theo ông, khu vực tư nhân mới là động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Nếu doanh nghiệp cảm thấy đang bị đánh thuế quá cao và môi trường kinh doanh ngày càng khó khăn, động lực đầu tư có thể suy giảm.
Điều này tạo ra một vòng xoáy không mong muốn.
Thuế cao có thể giúp chính phủ tăng nguồn thu trong ngắn hạn. Nhưng nếu làm giảm đầu tư, tuyển dụng và năng suất trong khu vực tư nhân, tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể bị ảnh hưởng trong dài hạn.
Khi GDP tăng chậm, nguồn thu thuế cũng có thể tăng chậm hơn, trong khi chi tiêu công vẫn tiếp tục tạo áp lực.
Vì vậy, bài toán của chính phủ Anh không đơn giản là “tăng thuế hay giảm chi tiêu”, mà là tìm ra một cấu trúc tài khóa có thể duy trì niềm tin của thị trường mà không bóp nghẹt động lực tăng trưởng.
Vì sao thị trường trái phiếu lại quan trọng với người dân Anh?
Thị trường trái phiếu đôi khi được xem là vấn đề chỉ dành cho các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Tuy nhiên, diễn biến trên thị trường trái phiếu chính phủ có thể tác động trực tiếp đến nền kinh tế và đời sống người dân.
Khi lợi suất trái phiếu tăng, chi phí vay của chính phủ tăng. Điều này có thể khiến ngân sách phải dành nhiều tiền hơn để trả lãi.
Mặt khác, lợi suất trái phiếu cũng ảnh hưởng đến mặt bằng lãi suất trên thị trường tài chính. Chi phí vay của doanh nghiệp, hộ gia đình và người mua nhà có thể chịu tác động gián tiếp.
Nếu thị trường mất niềm tin vào khả năng quản lý tài chính của chính phủ, đồng tiền có thể chịu áp lực, lạm phát có thể khó kiểm soát hơn và ngân hàng trung ương có thể gặp khó khăn trong việc điều hành chính sách tiền tệ.
Đó chính là lý do Haldane nhấn mạnh nhu cầu “xoa dịu thị trường tài chính” trước khi những bất ổn trở nên nghiêm trọng hơn.
Chính phủ Anh đang đứng trước lựa chọn khó
Những cảnh báo của Haldane đặt ra một câu hỏi lớn đối với chính phủ: làm thế nào để củng cố tài chính công mà không làm suy yếu nền kinh tế?
Nếu cắt giảm chi tiêu mạnh, chính phủ có thể cải thiện triển vọng ngân sách nhưng phải đối mặt với phản ứng chính trị và xã hội.
Nếu tăng thuế, nguồn thu có thể được cải thiện nhưng khu vực doanh nghiệp và hộ gia đình sẽ chịu thêm áp lực.
Nếu tiếp tục vay nợ để tài trợ cho các chương trình chi tiêu, chính phủ có nguy cơ phải trả chi phí lãi vay ngày càng lớn, đặc biệt trong môi trường lợi suất cao.
Trong cả ba trường hợp, thị trường tài chính sẽ đóng vai trò như một “thước đo” phản ứng.
Đó cũng là lý do Ngân sách Mùa thu lần này có thể không chỉ được theo dõi bởi cử tri Anh mà còn bởi các nhà đầu tư quốc tế, ngân hàng, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính.
Haldane: Chính phủ cần chuyên môn kinh tế mạnh hơn
Ngoài vấn đề tài khóa, Haldane còn đưa ra một nhận xét đáng chú ý về năng lực kinh tế của chính phủ.
Ông cho rằng chính quyền hiện tại đang thiếu hụt đáng kể chuyên môn về kinh tế và tài chính.
Nhận xét này đặc biệt nhạy cảm trong bối cảnh chính phủ đang phải xử lý đồng thời nhiều vấn đề: lạm phát, tăng trưởng thấp, chi phí vay cao, nợ công, quốc phòng, phúc lợi xã hội và áp lực từ thị trường trái phiếu.
Một chính sách tài khóa sai thời điểm có thể tạo ra tác động vượt xa phạm vi ngân sách. Ngược lại, một kế hoạch đủ đáng tin cậy có thể giúp giảm phần bù rủi ro, ổn định lợi suất trái phiếu và tạo thêm dư địa cho chính phủ trong tương lai.
Vì vậy, thông điệp quan trọng nhất từ cảnh báo của Haldane không nhất thiết là Anh sắp rơi vào một cuộc khủng hoảng tài chính. Điều ông nhấn mạnh là biên độ an toàn của chính phủ đang thu hẹp.
Điều gì cần theo dõi trong Ngân sách Mùa thu?
Các nhà đầu tư có thể tập trung vào một số yếu tố chính khi chính phủ Anh công bố ngân sách.
Thứ nhất là quy mô vay nợ mới và tốc độ tăng nợ công.
Thứ hai là các biện pháp cắt giảm chi tiêu, đặc biệt trong lĩnh vực phúc lợi và dịch vụ công.
Thứ ba là chính sách thuế, bao gồm khả năng tăng thuế doanh nghiệp, thuế đối với các ngành có lợi nhuận cao hoặc các khoản thu mới.
Thứ tư là chi tiêu quốc phòng và cách chính phủ tài trợ cho khoản chi này.
Cuối cùng là phản ứng của thị trường trái phiếu. Lợi suất gilt, tỷ giá bảng Anh và kỳ vọng lãi suất sẽ là những chỉ báo quan trọng cho thấy giới đầu tư đánh giá ngân sách mới như thế nào.
Nếu thị trường phản ứng tích cực, chính phủ có thể có thêm không gian để triển khai các chính sách kinh tế. Ngược lại, nếu lợi suất tăng mạnh, áp lực tài khóa có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng hơn.
Cảnh báo của Andy Haldane cho thấy vấn đề tài chính công của Anh đang được đặt trong một bối cảnh nhạy cảm hơn nhiều so với một cuộc tranh luận ngân sách thông thường.
Chi phí vay cao, tăng trưởng yếu, lạm phát dai dẳng và nhu cầu chi tiêu ngày càng lớn đang thu hẹp không gian chính sách của chính phủ. Trong khi đó, bất kỳ quyết định tăng thuế hoặc cắt giảm phúc lợi nào cũng có thể tạo ra những hệ quả chính trị đáng kể.
Với Ngân sách Mùa thu đang đến gần, nhiệm vụ quan trọng nhất của chính phủ Anh có thể không chỉ là tìm thêm nguồn thu hay cắt giảm một khoản chi cụ thể. Quan trọng hơn là phải thuyết phục thị trường rằng nước Anh vẫn có một kế hoạch tài khóa đáng tin cậy và đủ khả năng kiểm soát nợ trong dài hạn.
Nếu không đạt được điều đó, “lớp băng rất mỏng” mà Haldane cảnh báo có thể tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý của thị trường tài chính toàn cầu.
Nguồn tham khảo: Nội dung được biên tập và tổng hợp từ thông tin phỏng vấn Andy Haldane và các dữ liệu thị trường được đề cập trong nội dung gốc.
Câu hỏi về lợi suất trái phiếu Anh
Vì sao Andy Haldane cảnh báo Anh đang “đứng trên bờ vực”?
Haldane cho rằng Anh đang có dư địa tài khóa tương đối hạn chế trong khi chi phí vay cao, tăng trưởng yếu và áp lực chi tiêu lớn. Ông ví tình trạng này như đang đứng trên một “lớp băng rất mỏng”, nghĩa là một cú sốc tài chính hoặc một quyết định chính sách thiếu thuyết phục có thể khiến thị trường phản ứng mạnh.
Vì sao lợi suất trái phiếu Anh tăng lại đáng lo?
Lợi suất tăng đồng nghĩa chi phí huy động vốn của chính phủ cao hơn. Khi chính phủ phải trả nhiều tiền hơn cho lãi vay, ngân sách sẽ có ít nguồn lực hơn dành cho đầu tư, phúc lợi và các chương trình phát triển kinh tế.
Chính phủ Anh có thể tăng thuế để giải quyết vấn đề ngân sách không?
Tăng thuế là một trong những lựa chọn có thể được cân nhắc, nhưng việc này cũng có rủi ro. Thuế cao hơn có thể giúp tăng thu ngân sách trong ngắn hạn nhưng đồng thời tạo áp lực lên doanh nghiệp, đầu tư và tiêu dùng.
Điều gì có thể giúp thị trường tài chính Anh ổn định?
Theo Haldane, chính phủ cần chứng minh khả năng kiểm soát chi tiêu và xây dựng một kế hoạch tài khóa đáng tin cậy. Một ngân sách có kỷ luật, minh bạch và có khả năng kiểm soát nợ có thể giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư.
Ngân sách Mùa thu có ý nghĩa gì đối với nền kinh tế Anh?
Đây là một phép thử quan trọng đối với khả năng cân đối giữa tăng trưởng, chi tiêu công và ổn định tài chính của chính phủ. Phản ứng của thị trường trái phiếu sau ngân sách có thể trở thành một chỉ báo quan trọng về mức độ tin tưởng của giới đầu tư đối với chính sách tài khóa Anh.
