Những người nắm giữ Bitcoin, Ether và các tài sản kỹ thuật số dựa trên hai mạng blockchain lớn đang được cảnh báo về một kịch bản an ninh mới: trí tuệ nhân tạo (AI) có thể giúp tìm ra những phương pháp toán học đủ mạnh để phá vỡ các hệ thống chữ ký đang bảo vệ ví tiền điện tử.
Đáng chú ý, nhà nghiên cứu Ethereum Justin Drake cho rằng trong kịch bản xấu nhất, nguy cơ này có thể xuất hiện “trong vòng vài tháng, chứ không phải vài năm”. Điều đó có nghĩa ngành crypto có thể phải chuẩn bị cho một cuộc chuyển đổi mật mã sớm hơn đáng kể so với các kế hoạch hiện tại dành cho kỷ nguyên máy tính lượng tử.
Tuy nhiên, đây mới là một cảnh báo về rủi ro tiềm tàng. Hiện chưa có bằng chứng cho thấy AI đã thực sự phá được khóa riêng tư của Bitcoin hoặc Ethereum.
Justin Drake kêu gọi blockchain bắt đầu “chế độ phòng thủ”
Trong một bài đăng trên X, Justin Drake kêu gọi ngành blockchain không nên chờ đến khi mối đe dọa trở thành hiện thực mới hành động.
Theo ông, những người đang nắm giữ lượng lớn tài sản trên blockchain nên bắt đầu lên kế hoạch cho một “chế độ phòng thủ”, trong đó một phần tài sản có thể được chuyển dần sang các địa chỉ mới nhằm hạn chế việc khóa công khai đã từng xuất hiện trên blockchain trở thành điểm yếu.
Để hiểu cảnh báo này, cần phân biệt giữa khóa riêng tư và khóa công khai.
Ví tiền điện tử sử dụng một bí mật gọi là private key, hay khóa riêng tư, để ký và xác thực giao dịch. Trong khi đó, khóa công khai (public key) được sử dụng để mạng lưới kiểm tra chữ ký đó.
Việc tạo khóa công khai từ khóa riêng tư là một quá trình tương đối dễ dàng. Ngược lại, việc suy ngược từ khóa công khai để tìm khóa riêng tư được thiết kế để đòi hỏi lượng tính toán cực lớn, đến mức không khả thi với công nghệ máy tính thông thường.
Chính khoảng cách này tạo nên nền tảng an ninh của nhiều blockchain.
Mối lo ngại của Drake là AI trong tương lai có thể tìm ra một “lối tắt” toán học. Nếu điều đó xảy ra, kẻ tấn công có thể khôi phục khóa bí mật từ thông tin công khai mà không cần phải chờ đến khi máy tính lượng tử đủ mạnh xuất hiện.
Vì sao Bitcoin và Ethereum có thể bị ảnh hưởng?
Một trong những điểm khiến vấn đề trở nên đáng chú ý là lượng tài sản đã nằm trên các địa chỉ có khóa công khai được tiết lộ trên blockchain.
Trong Bitcoin, có hàng triệu BTC nằm tại những địa chỉ mà thông tin khóa công khai đã từng được đưa lên chuỗi. Trên Ethereum, bất kỳ tài khoản nào đã từng thực hiện giao dịch đều có thể đã để lộ thông tin liên quan đến khóa công khai.
Điều này không có nghĩa những tài sản đó hiện đang dễ dàng bị đánh cắp.
Ở thời điểm hiện tại, việc biết khóa công khai không đồng nghĩa với việc có thể tính ngược khóa riêng tư. Đây chính là bài toán mật mã mà hệ thống blockchain dựa vào.
Nhưng nếu một phương pháp toán học mới có thể làm giảm đáng kể độ khó của bài toán, quy mô ảnh hưởng sẽ rất lớn.
Không chỉ Bitcoin và Ether bị tác động. Các stablecoin, token hóa tài sản và nhiều ứng dụng tài chính phi tập trung sử dụng Ethereum cũng phụ thuộc vào hệ thống chữ ký mật mã tương tự.
Một cuộc tấn công thành công vì thế có thể không chỉ nhắm vào tiền điện tử bản địa của một blockchain mà còn ảnh hưởng đến cả hệ sinh thái tài sản được xây dựng bên trên.
AI đang tiến bộ nhanh trong toán học
Cảnh báo của Drake xuất hiện trong bối cảnh năng lực toán học của các mô hình AI đang được cải thiện nhanh chóng.
OpenAI gần đây công bố 722 bản thảo toán học được tạo bởi một mô hình chưa phát hành, được thử nghiệm trên khoảng 4.000 bài toán nghiên cứu. Công ty cho biết một số kết quả đã có bằng chứng có thể kiểm chứng bằng máy tính, trong khi những kết quả khác vẫn chưa được xác minh và có thể chứa sai sót.
Các bản thảo này được tạo ra bởi mô hình mà OpenAI cho biết trước đó đã giải quyết được bài toán Navier-Stokes, một trong bảy bài toán Thiên niên kỷ nổi tiếng của toán học.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng bài toán mà AI có thể xử lý, mà còn ở tốc độ.
Một kết quả toán học được mô hình tạo ra có thể được các nhà nghiên cứu khác kiểm chứng lại bằng máy tính trong thời gian rất ngắn. Nếu năng lực này tiếp tục tăng, AI có thể trở thành một công cụ quan trọng trong việc tìm kiếm các cấu trúc, quy luật hoặc điểm yếu mà con người trước đây mất nhiều năm để phát hiện.
Đối với ngành blockchain, đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm bởi rất nhiều hệ thống bảo mật dựa trên các giả định toán học rằng một số bài toán đủ khó để không thể giải trong thời gian thực tế.
Đường cong elliptic trở thành tâm điểm của mối lo
Bitcoin và Ethereum sử dụng các hệ thống mật mã dựa trên toán học đường cong elliptic để tạo ra chữ ký số.
Ở cấp độ đơn giản, có thể hình dung đây là một bài toán một chiều: tạo ra thông tin công khai từ bí mật tương đối dễ, nhưng đi theo hướng ngược lại phải đối mặt với một bài toán cực kỳ khó.
Drake cho rằng các cấu trúc toán học này có thể tồn tại những quy luật mà một AI đủ mạnh có khả năng học được.
Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa AI và mối đe dọa lượng tử.
Máy tính lượng tử được xem là một trong những nguy cơ dài hạn đối với mật mã hiện tại vì một số thuật toán lượng tử có thể làm giảm đáng kể độ khó của các bài toán mật mã nhất định.
Trong khi đó, AI không nhất thiết cần một loại phần cứng hoàn toàn mới. Nếu AI tìm được một phương pháp toán học hiệu quả hơn, cuộc tấn công có thể được thực hiện trên các hệ thống máy tính thông thường.
Crypto đã chứng kiến các cuộc tấn công có AI hỗ trợ
AI không còn chỉ là một mối đe dọa mang tính lý thuyết đối với ngành tiền điện tử.
Tháng 12 năm ngoái, các nhà nghiên cứu của Anthropic từng chứng minh rằng các mô hình AI tiên tiến có khả năng viết ra những công cụ khai thác hoạt động trên các bản sao mô phỏng của những hợp đồng DeFi thực.
Đến cuối tháng 7, nhóm tình nguyện Bitcoin Red Team sử dụng các mô hình AI để quét khoảng 390 dự án phần mềm Bitcoin trong khoảng 27 giờ. Nhóm này ghi nhận gần 5.000 lỗ hổng tiềm ẩn, trong đó 85 lỗi được đánh giá ở mức nghiêm trọng.
Ngày 30/7, một kẻ tấn công bắt đầu rút tiền từ các ví phần cứng Coldcard thông qua một lỗi phần mềm đã tồn tại khoảng 5 năm, với ít nhất 1.367 BTC bị lấy đi. Nhà sản xuất Coinkite sau đó cho biết họ nghi ngờ AI có thể đã hỗ trợ quá trình tìm kiếm lỗ hổng.
Không lâu sau đó, BTCPay Server xác nhận tin tặc đã đánh cắp tiền từ các node Lightning của người bán thông qua một lỗ hổng được phát hiện lần đầu trong một cuộc kiểm tra có sự hỗ trợ của AI.
Ngày 27/8, các nhà phát triển Core Lightning cũng phát đi cảnh báo khẩn cấp sau khi những báo cáo lỗi do AI tạo ra cho thấy một số lỗ hổng thực sự trong phần mềm.
Những sự kiện này cho thấy AI có thể đóng vai trò như một công cụ khuếch đại năng lực của cả bên phòng thủ lẫn bên tấn công.
AI có thể giúp lập trình viên tìm lỗi nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng có thể giúp kẻ tấn công rà quét một lượng lớn mã nguồn trong thời gian ngắn.
Mối đe dọa AI có thể đến trước máy tính lượng tử?
Đây chính là điểm khiến cảnh báo của Drake gây chú ý.
Ethereum Foundation hiện đặt mục tiêu dài hạn chuyển mạng lưới sang các hệ thống mật mã có khả năng chống lại máy tính lượng tử vào khoảng cuối thập kỷ này.
Nhưng nếu AI thực sự có thể tạo ra những bước tiến toán học đột phá, thời gian chuẩn bị có thể bị rút ngắn.
Vitalik Buterin, đồng sáng lập Ethereum, cũng cho rằng rủi ro cần được xem xét nghiêm túc.
Theo Buterin, một số thiết kế mật mã hậu lượng tử dựa trên các bài toán về mạng lưới (lattice), vốn được cho là khó đối với cả máy tính thông thường lẫn máy tính lượng tử. Tuy nhiên, ngay cả những hệ thống này cũng không thể mặc nhiên được xem là bất khả xâm phạm trước những đột phá toán học trong tương lai.
Ông đưa ra một kịch bản giả định rằng nếu AI có thể mang lại lượng tiến bộ toán học tương đương nhiều thập kỷ chỉ trong vài năm, những cải thiện đó có thể bao gồm cả các phương pháp làm suy yếu những hệ thống mật mã đang được chuẩn bị cho thời kỳ hậu lượng tử.
Điều này dẫn tới một nghịch lý: ngay cả giải pháp được thiết kế để chống lại máy tính lượng tử cũng có thể phải đối mặt với những rủi ro mới nếu AI thay đổi cách con người giải các bài toán nền tảng.
Hash có thể trở thành một lớp phòng thủ quan trọng hơn
Một hướng đi được Ethereum cân nhắc trong dài hạn là tăng vai trò của chữ ký dựa trên hàm băm.
Hash function biến dữ liệu đầu vào thành một “dấu vân tay” kỹ thuật số có kích thước cố định. Các hàm băm hiện đại được thiết kế để rất khó suy ngược dữ liệu ban đầu từ kết quả đầu ra.
Buterin cho rằng các hệ thống dựa trên hàm băm có thể có ít điểm yếu hơn đối với những phương pháp toán học chưa được biết đến.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mật mã dựa trên hash hoàn toàn miễn nhiễm trước AI.
Bài toán quan trọng là ngành blockchain phải có khả năng chuyển đổi sang thuật toán mới trước khi thuật toán cũ bị phá vỡ, thay vì đợi đến khi cuộc tấn công đầu tiên xảy ra.
Nhà đầu tư Bitcoin và Ether nên làm gì?
Khuyến nghị của Drake là những người sở hữu lượng tài sản lớn nên bắt đầu giảm mức độ phơi nhiễm của mình đối với các địa chỉ đã công khai khóa công khai, bằng cách chuyển dần tài sản sang những địa chỉ mới chưa từng xuất hiện trên blockchain.
Về lý thuyết, điều này loại bỏ một phần thông tin mà kẻ tấn công có thể sử dụng làm điểm khởi đầu.
Tuy nhiên, Vitalik Buterin lại đưa ra cách tiếp cận thận trọng hơn.
Ông đồng ý rằng việc giảm thiểu khả năng lộ khóa công khai là hợp lý khi có thể, nhưng không khuyến khích nhà đầu tư vội vàng chuyển tài sản chỉ vì lo ngại về một cuộc tấn công AI chưa được chứng minh.
Lý do rất thực tế: chính quá trình chuyển đổi ví cũng có thể tạo ra rủi ro.
Nhập sai địa chỉ, mất seed phrase, sử dụng phần mềm độc hại, ký nhầm giao dịch hoặc chuyển tài sản sang một hệ thống chưa được kiểm tra kỹ đều có thể dẫn đến tổn thất không thể đảo ngược.
Buterin từng cảnh báo rằng cá nhân ông đã mất nhiều tiền hơn trong những lần chuyển đổi hệ thống thất bại so với tổng số tiền bị mất trong tất cả các vụ tấn công mạng cộng lại.
Đây là điểm mà nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý: không nên biến một biện pháp phòng thủ thành một nguồn rủi ro mới.
Điều đáng lo nhất không phải là “AI sẽ phá Bitcoin ngày mai”
Ở thời điểm hiện tại, chưa có bằng chứng cho thấy AI đã phá được chữ ký Bitcoin hoặc Ethereum.
Cũng chưa có cuộc tấn công thực tế nào được chứng minh là đã khôi phục khóa riêng tư Bitcoin hoặc Ether bằng một phương pháp toán học do AI phát hiện.
Vì vậy, cảnh báo “vài tháng” nên được hiểu là một kịch bản rủi ro cao, chứ không phải dự báo chắc chắn rằng Bitcoin hay Ethereum sẽ bị phá khóa trong vài tháng tới.
Điều đáng chú ý hơn là ngành crypto đang phải đối mặt với một dạng rủi ro mới: tốc độ tiến bộ của AI có thể nhanh hơn tốc độ cập nhật các giả định bảo mật của blockchain.
Nếu AI giúp các nhà toán học và kỹ sư phát hiện những phương pháp mới nhanh hơn rất nhiều, thời gian phản ứng của các mạng blockchain có thể bị thu hẹp đáng kể.
Trong một hệ thống mà giao dịch đã xác nhận gần như không thể đảo ngược, khả năng chuyển đổi mật mã trước khi xảy ra sự cố có thể quan trọng không kém việc sở hữu một thuật toán mạnh.
Cảnh báo từ Justin Drake và Vitalik Buterin không đồng nghĩa Bitcoin hay Ethereum sắp bị AI phá khóa. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi ngày càng quan trọng đối với toàn bộ ngành tài sản số: liệu tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo có vượt qua tốc độ thích ứng của hệ thống mật mã blockchain?
Nếu AI chỉ tiếp tục hỗ trợ phát hiện lỗi phần mềm, ngành crypto có thể sử dụng chính công nghệ này để phòng thủ tốt hơn. Nhưng nếu AI đạt được những đột phá toán học đủ lớn, các giả định bảo mật vốn được xem là nền tảng trong nhiều năm có thể phải được đánh giá lại.
Với nhà đầu tư, bài học trước mắt không nhất thiết là hoảng loạn bán tài sản hay chuyển toàn bộ tiền sang ví mới. Quan trọng hơn là hiểu rõ cách khóa riêng tư, khóa công khai, seed phrase và chữ ký giao dịch hoạt động; đồng thời theo dõi quá trình các blockchain lớn chuyển sang những chuẩn mật mã mới.
Cuộc cạnh tranh giữa AI và mật mã có thể chưa bước vào giai đoạn quyết định. Nhưng với tốc độ phát triển hiện nay, việc chuẩn bị từ sớm có thể trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo mật của ngành tài sản số.
Lưu ý: Nội dung trên nhằm cung cấp thông tin và góc nhìn về rủi ro công nghệ, không phải khuyến nghị đầu tư hoặc khuyến nghị chuyển tài sản. Nhà đầu tư cần tự đánh giá rủi ro và kiểm tra kỹ thông tin trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.
Nguồn tham khảo: Các thông tin trong bài được biên tập từ nội dung cung cấp về cảnh báo của nhà nghiên cứu Ethereum Justin Drake, quan điểm của Vitalik Buterin và các diễn biến liên quan đến AI, mật mã blockchain, Bitcoin, Ethereum và an ninh tài sản số.
Câu hỏi về AI có thể phá khóa Bitcoin
AI có thể phá khóa Bitcoin ngay bây giờ không?
Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy AI hiện có thể phá khóa riêng tư của Bitcoin hoặc Ethereum. Cảnh báo hiện tại chủ yếu tập trung vào khả năng AI tạo ra những đột phá toán học trong tương lai.
Tại sao khóa công khai lại trở thành vấn đề?
Khóa công khai vốn được thiết kế để công khai và không đồng nghĩa với việc tài sản bị mất an toàn. Tuy nhiên, nếu trong tương lai xuất hiện phương pháp tính toán hiệu quả để suy ra khóa riêng tư từ thông tin công khai, những địa chỉ đã tiết lộ khóa công khai có thể trở thành mục tiêu dễ bị tấn công hơn.
Bitcoin có cần chuyển sang thuật toán mới không?
Về dài hạn, các blockchain có thể cần nâng cấp hệ thống chữ ký để ứng phó với những rủi ro mới, bao gồm cả AI và máy tính lượng tử. Thời điểm và phương án cụ thể phụ thuộc vào nghiên cứu của từng mạng lưới.
Nhà đầu tư có nên lập tức chuyển toàn bộ Bitcoin sang ví mới?
Không nên hành động vội vàng chỉ dựa trên một kịch bản chưa được chứng minh. Việc chuyển tài sản có thể tạo ra rủi ro vận hành, đặc biệt nếu người dùng nhập sai địa chỉ hoặc để lộ seed phrase. Với lượng tài sản lớn, nên đánh giá kỹ quy trình bảo mật trước khi thay đổi.
Stablecoin có bị ảnh hưởng nếu chữ ký Ethereum bị phá?
Có thể. Nếu hệ thống chữ ký kiểm soát tài khoản Ethereum bị phá ở quy mô lớn, không chỉ ETH mà cả stablecoin, token hóa tài sản và nhiều ứng dụng DeFi phụ thuộc vào những tài khoản đó cũng có thể chịu tác động.
