Bạch linh là gì? Công dụng, thành phần và lưu ý khi sử dụng dược liệu Bạch linh

Bạch linh, còn được gọi là Bạch phục linh, là một trong những dược liệu quen thuộc và được sử dụng rộng rãi trong các toa thuốc y học cổ truyền. Tuy nhiên, để sử dụng Bạch linh đạt hiệu quả và an toàn, người bệnh cần hiểu rõ về đặc điểm, thành phần, công dụng cũng như các lưu ý khi dùng vị thuốc này.

Theo bác sĩ Y học cổ truyền Nguyễn Thị Lệ Quyên, Bạch linh không chỉ có vai trò quan trọng trong Đông y mà còn đang được nhiều nghiên cứu y học hiện đại quan tâm nhờ những tác động tích cực lên hệ miễn dịch, thần kinh và chuyển hóa.

Giới thiệu chung về Bạch linh

Bạch linh là loại nấm mọc ký sinh trên rễ cây thông, được cho là hấp thụ “linh khí” của cây thông dưới lòng đất. Chính vì vậy, trong dân gian còn gọi vị thuốc này là Phục linh.

• Tên khoa học: Poria cocos
• Họ: Nấm lỗ (Polyporaceae)

Mô tả nấm, phân bố và sinh thái

Thể quả của nấm Bạch linh thường có kích thước lớn, hình khối không đều, có thể nặng tới 5 kg. Mặt ngoài nấm màu xám đen hoặc nâu sẫm, nhăn nheo và lồi lõm. Khi cắt ngang, phần ruột có màu trắng (Bạch phục linh) hoặc hồng xám (Xích phục linh).

Bạch linh phân bố chủ yếu ở Trung Quốc, Nhật Bản, vùng Viễn Đông Nga. Tại Việt Nam, dược liệu này được ghi nhận ở một số khu rừng thông thuộc Hà Giang, Lâm Đồng, Gia Lai, tuy nhiên chưa được khai thác rộng rãi.

Thu hái và chế biến

Bạch linh trồng thường được thu hoạch sau 2 – 4 năm, trong đó loại thu sau 3 – 4 năm được đánh giá là có chất lượng tốt nhất.
Sau khi đào lấy nấm, người ta rửa sạch đất cát, chất đống cho ra “mồ hôi”, sau đó phơi và ủ cho đến khi bề mặt khô và nhăn nheo. Cuối cùng, dược liệu được phơi âm can đến khi khô hoàn toàn.

Bảo quản Bạch linh ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc.

Bộ phận dùng của Bạch linh

Toàn bộ thể quả nấm Poria cocos đều có thể dùng làm thuốc, bao gồm:

• Bạch phục linh: phần ruột trắng bên trong
• Phục linh bì: lớp vỏ ngoài
• Xích phục linh: lớp có màu hồng nhạt hoặc nâu
• Phục thần: phần nấm ôm rễ thông

Thành phần hóa học chính

Bạch linh chứa hai nhóm hoạt chất quan trọng là:

• Polysaccharid: tăng cường miễn dịch
• Triterpen: chống oxy hóa, kháng viêm

Ngoài ra còn có acid amin, enzym, steroid, choline, histidine và muối kali.

Công dụng của Bạch linh theo y học cổ truyền

Theo Đông y, Bạch linh có vị ngọt, nhạt, tính bình, quy vào Tâm – Tỳ – Phế – Thận – Vị.

Tác dụng chính:

• Lợi thủy, thẩm thấp
• Kiện tỳ
• An thần, định tâm

Bạch linh thường được dùng trong các trường hợp tiểu tiện khó, phù nề, mất ngủ, tỳ hư, đàm ẩm, thấp nhiệt.

Tác dụng của Bạch linh theo y học hiện đại

Nhiều nghiên cứu hiện đại cho thấy Bạch linh có tiềm năng hỗ trợ:

• Tăng cường miễn dịch
• Chống oxy hóa, kháng viêm
• Hỗ trợ điều trị Alzheimer
• Kháng khối u trong nghiên cứu tiền lâm sàng
• Hỗ trợ kiểm soát đường huyết ở đái tháo đường type 2

Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu vẫn đang ở mức thử nghiệm trong phòng thí nghiệm hoặc trên động vật, cần thêm nghiên cứu lâm sàng trên người.

Một số bài thuốc Đông y có Bạch linh

Bạch linh xuất hiện trong nhiều bài thuốc cổ truyền trị phù thũng, tiểu tiện khó, tiêu chảy, mất ngủ, suy nhược cơ thể, thường được phối hợp cùng Bạch truật, Trạch tả, Phục thần, Nhân sâm…

Lưu ý khi sử dụng Bạch linh

• Không dùng liều cao cho người tiểu nhiều, tỳ hư hạ hãm, di hoạt tinh do hư hàn
• Tránh dùng giấm khi đang sử dụng Bạch linh
• Nên tham khảo ý kiến bác sĩ y học cổ truyền trước khi dùng lâu dài