Án tù chung thân cho nữ hoàng vắc xin Trung Quốc

Vụ án liên quan đến Trường Sinh Sinh Vật (Changsheng Bio), một trong những bê bối vắc xin gây chấn động Trung Quốc năm 2018, đã đi đến hồi kết về mặt xét xử với bản án chung thân dành cho cựu Chủ tịch Cao Tuấn Phương (Gao Junfang).

Theo thông tin được báo chí Trung Quốc dẫn lại trong tháng 9/2026, Tòa án Nhân dân cấp cao tỉnh Cát Lâm đã giữ nguyên phán quyết sơ thẩm đối với Cao Tuấn Phương. Bà bị kết tội với nhiều hành vi phạm pháp, trong đó có sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng kém chất lượng, nhận hối lộ khi không phải công chức nhà nước, biển thủ công quỹ và hối lộ đơn vị. Hình phạt được giữ nguyên là tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân.

Chồng bà, Zhang Youkui, bị tuyên phạt 6 năm tù. Nhiều bị cáo khác cũng nhận các mức án tù khác nhau. Vụ việc kéo dài nhiều năm kể từ khi bê bối bị phanh phui năm 2018, khép lại một trong những câu chuyện gây chú ý nhất về sự sụp đổ của một doanh nghiệp dược phẩm từng có giá trị hàng chục tỷ nhân dân tệ.

Từ một kế toán đến nữ doanh nhân sở hữu khối tài sản hàng chục tỷ nhân dân tệ

Cao Tuấn Phương sinh năm 1954. Bà bắt đầu sự nghiệp trong lĩnh vực tài chính tại Viện Sản phẩm Sinh học Trường Xuân, sau đó từng bước đảm nhiệm vị trí trưởng bộ phận tài chính.

Đây cũng là nền tảng giúp bà hiểu sâu về hoạt động tài chính, cơ cấu vốn và quá trình tái cấu trúc doanh nghiệp.

Năm 1992, khi doanh nghiệp được tái cấu trúc, Cao Tuấn Phương tham gia vào Changsheng Industrial. Sau đó, công ty trải qua nhiều đợt thay đổi cơ cấu sở hữu, bao gồm thanh lý cổ phần nhân viên, tăng vốn và chuyển nhượng cổ phần.

Theo các tài liệu được báo chí Trung Quốc dẫn lại, Cao Tuấn Phương và gia đình từng nắm giữ tỷ lệ cổ phần đáng kể tại Trường Sinh Sinh Vật. Đến giai đoạn doanh nghiệp lên sàn thông qua phương thức sáp nhập ngược, gia đình bà trở thành nhóm cổ đông kiểm soát và hưởng lợi lớn từ mức định giá tăng mạnh của công ty.

Có thời điểm giá trị thị trường của Trường Sinh Sinh Vật lên tới gần 30 tỷ nhân dân tệ, trong khi tài sản của gia đình Cao Tuấn Phương được truyền thông Trung Quốc ước tính ở mức hàng chục tỷ nhân dân tệ.

Từ một nhân viên tài chính, bà đã trở thành người đứng đầu một doanh nghiệp dược phẩm lớn. Tuy nhiên, chính đế chế này sau đó lại sụp đổ chỉ trong thời gian rất ngắn.

Tháng 7/2018: Bê bối vắc xin làm thay đổi tất cả

Bước ngoặt xảy ra vào tháng 7/2018.

Cơ quan quản lý dược phẩm Trung Quốc phát hiện Trường Xuân Trường Sinh có hành vi vi phạm nghiêm trọng trong quá trình sản xuất vắc xin phòng bệnh dại. Các hồ sơ sản xuất bị làm giả và doanh nghiệp bị xác định có hành vi vi phạm các yêu cầu của hệ thống quản lý chất lượng sản xuất thuốc, hay GMP.

Điểm quan trọng của vụ án không chỉ nằm ở việc một sản phẩm có đạt chỉ tiêu cuối cùng hay không, mà còn ở tính trung thực và tuân thủ của toàn bộ quy trình sản xuất, kiểm nghiệm và ghi chép.

Sau khi vụ việc được công bố, cổ phiếu Trường Sinh Sinh Vật lao dốc. Công ty trải qua chuỗi phiên giảm giá kéo dài, khiến vốn hóa thị trường bốc hơi hàng chục tỷ nhân dân tệ.

Các cơ quan chức năng sau đó tiếp tục phát hiện vấn đề liên quan đến hơn 650.000 liều vắc xin DPT của doanh nghiệp. Vụ việc nhanh chóng chuyển từ một vi phạm về quản lý chất lượng thành một bê bối ảnh hưởng trực tiếp đến niềm tin của xã hội đối với ngành vắc xin.

91 tỷ nhân dân tệ tiền phạt và sự sụp đổ của Trường Sinh Sinh Vật

Tháng 10/2018, cơ quan quản lý Trung Quốc công bố các quyết định xử phạt đối với Trường Xuân Trường Sinh.

Theo hồ sơ được các nguồn chính thức và báo chí Trung Quốc dẫn lại, doanh nghiệp bị thu hồi giấy phép sản xuất, tịch thu các sản phẩm vi phạm, tịch thu khoản lợi bất hợp pháp và chịu tổng mức phạt, tịch thu lên tới khoảng 9,1 tỷ nhân dân tệ.

Đây là một trong những mức xử phạt gây chú ý nhất đối với một doanh nghiệp dược phẩm tại Trung Quốc thời điểm đó.

Nhưng đối với Trường Sinh Sinh Vật, thiệt hại không dừng ở tiền phạt.

Doanh nghiệp mất khả năng hoạt động bình thường, thương hiệu gần như sụp đổ, cổ phiếu bị đình chỉ và cuối cùng phải rời khỏi thị trường chứng khoán.

Ngày 8/10/2019, Sở Giao dịch Chứng khoán Thâm Quyến quyết định chấm dứt niêm yết cổ phiếu Trường Sinh Sinh Vật. Công ty trở thành trường hợp tiêu biểu của cơ chế buộc hủy niêm yết vì vi phạm nghiêm trọng trên thị trường chứng khoán Trung Quốc.

Đến tháng 11/2019, Trường Xuân Trường Sinh chính thức được tuyên bố phá sản trong bối cảnh doanh nghiệp không đủ khả năng thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ tài chính phát sinh từ vụ việc.

Hàng chục nghìn cổ đông và bài học đắt giá trên thị trường chứng khoán

Sự sụp đổ của Trường Sinh Sinh Vật cũng khiến một lượng lớn nhà đầu tư chịu thiệt hại.

Trước khi bê bối nổ ra, cổ phiếu của công ty từng được giao dịch ở mức trên 20 nhân dân tệ. Sau khi các thông tin tiêu cực được công bố, giá cổ phiếu liên tục giảm mạnh trước khi bị đình chỉ giao dịch.

Theo các báo cáo thời điểm đó, số lượng cổ đông của công ty lên tới hơn 20.000 người. Trong khi đó, tài sản của doanh nghiệp không đủ để đáp ứng đầy đủ các khoản phạt và nghĩa vụ liên quan.

Đây là một ví dụ điển hình cho rủi ro mà nhà đầu tư phải đối mặt khi doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng các quy định liên quan đến an toàn công cộng.

Một doanh nghiệp có thể sở hữu doanh thu lớn, tài sản lớn và giá trị thị trường hàng chục tỷ nhân dân tệ. Nhưng chỉ một sự cố liên quan đến chất lượng sản phẩm và quản trị doanh nghiệp cũng có thể khiến toàn bộ giá trị đó biến mất.

Vì sao vụ án Cao Tuấn Phương đặc biệt nghiêm trọng?

Điểm đáng chú ý trong phán quyết không chỉ là mức án chung thân.

Theo thông tin về bản án được báo chí Trung Quốc đăng tải, Cao Tuấn Phương bị kết tội với bốn nhóm tội danh, bao gồm sản xuất, bán hàng giả hoặc hàng kém chất lượng; nhận hối lộ với tư cách người không phải công chức nhà nước; biển thủ công quỹ và hối lộ đơn vị.

Đặc biệt, thông tin về vụ án cho thấy hành vi vi phạm không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng mà còn liên quan đến quá trình sản xuất, hồ sơ và quản trị doanh nghiệp.

Đây là lý do vụ việc trở thành bài học lớn về quản trị rủi ro trong ngành dược phẩm.

Vắc xin không phải là một sản phẩm tiêu dùng thông thường. Nó được đưa trực tiếp vào cơ thể con người và trong nhiều trường hợp liên quan đến trẻ em. Vì vậy, tiêu chuẩn an toàn, khả năng truy xuất nguồn gốc, quy trình kiểm nghiệm và trách nhiệm của doanh nghiệp đều có ý nghĩa đặc biệt.

Từ bê bối Trường Sinh đến Luật Quản lý Vắc xin

Một trong những hệ quả quan trọng nhất của vụ Trường Sinh Sinh Vật là thúc đẩy Trung Quốc hoàn thiện hệ thống quản lý vắc xin.

Ngày 29/6/2019, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc thông qua Luật Quản lý Vắc xin của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, và luật chính thức có hiệu lực từ ngày 1/12/2019.

Luật đưa ra cơ chế quản lý chặt chẽ hơn đối với toàn bộ vòng đời của vắc xin, từ nghiên cứu, đăng ký, sản xuất, kiểm nghiệm, lưu thông cho tới tiêm chủng và quản lý sau khi sản phẩm được đưa ra thị trường.

Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc xây dựng cơ chế truy xuất điện tử đối với vắc xin, nhằm tăng khả năng theo dõi sản phẩm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Các cơ quan lập pháp và truyền thông Trung Quốc khi đó mô tả đây là một hệ thống quản lý đặc biệt nghiêm ngặt, phản ánh yêu cầu tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý sau vụ Trường Sinh.

Câu chuyện của “nữ hoàng vắc xin” kết thúc như thế nào?

Từ một nhân viên tài chính, Cao Tuấn Phương từng đứng ở vị trí quyền lực trong một doanh nghiệp dược phẩm có giá trị hàng chục tỷ nhân dân tệ.

Nhưng sau bê bối năm 2018, công ty sụp đổ, cổ phiếu bị buộc hủy niêm yết, doanh nghiệp phá sản và những người đứng đầu phải đối diện với trách nhiệm pháp lý.

Đến năm 2026, vụ án tiếp tục được nhắc lại khi bản án đối với Cao Tuấn Phương được giữ nguyên ở cấp phúc thẩm. Theo thông tin được công bố trong tháng 9/2026, bà vẫn phải chấp hành mức án tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân.

Điều đáng chú ý là hành trình pháp lý này kéo dài nhiều năm, cho thấy mức độ phức tạp của một vụ án liên quan đồng thời đến sản xuất dược phẩm, quản trị doanh nghiệp, tài chính, hối lộ và trách nhiệm hình sự.

Bài học lớn hơn một vụ án

Vụ Trường Sinh Sinh Vật không đơn thuần là câu chuyện về sự giàu có rồi sụp đổ của một nữ doanh nhân.

Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, đây là lời cảnh báo về ranh giới giữa tối ưu hóa lợi nhuận và tuân thủ pháp luật.

Ở góc độ đầu tư, đây là minh chứng cho việc báo cáo tài chính, quy mô thị trường hay tốc độ tăng trưởng không thể thay thế cho việc đánh giá chất lượng quản trị và rủi ro pháp lý.

Ở góc độ ngành dược, câu chuyện cho thấy niềm tin là một tài sản đặc biệt quan trọng. Một khi niềm tin đối với sản phẩm y tế bị phá vỡ, thiệt hại có thể lan rộng từ doanh nghiệp sang người tiêu dùng, nhà đầu tư và toàn bộ ngành.

Và ở góc độ xã hội, vụ việc cho thấy việc kiểm soát chất lượng vắc xin không thể chỉ dựa vào kết quả kiểm tra cuối cùng. Hệ thống phải kiểm soát cả quá trình sản xuất, dữ liệu, hồ sơ, nhân sự, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm của từng chủ thể.

Câu chuyện của Cao Tuấn Phương cho thấy một doanh nghiệp có thể mất hàng chục năm để xây dựng nhưng chỉ cần một chuỗi sai phạm nghiêm trọng cũng có thể khiến toàn bộ hệ thống sụp đổ.

Từ một kế toán trở thành người đứng đầu doanh nghiệp dược phẩm có giá trị hàng chục tỷ nhân dân tệ, Cao Tuấn Phương cuối cùng phải đối mặt với án tù chung thân và mất toàn bộ tài sản cá nhân.

Với ngành vắc xin, bài học lớn nhất không nằm ở mức lợi nhuận mà nằm ở chất lượng, tính trung thực của quy trình và trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng.

Vụ án Trường Sinh Sinh Vật vì thế không chỉ khép lại câu chuyện pháp lý của một nữ doanh nhân, mà còn trở thành một dấu mốc trong quá trình Trung Quốc siết chặt quản lý đối với ngành vắc xin và trách nhiệm của doanh nghiệp dược phẩm.

Hỏi đáp về vụ án Trường Sinh Sinh Vật

Cao Tuấn Phương là ai?

Cao Tuấn Phương là cựu Chủ tịch Trường Sinh Sinh Vật, từng bắt đầu sự nghiệp trong lĩnh vực tài chính tại Viện Sản phẩm Sinh học Trường Xuân và sau đó trở thành người đứng đầu doanh nghiệp dược phẩm này.

Cao Tuấn Phương bị kết án bao nhiêu năm tù?

Bản án được giữ nguyên ở cấp phúc thẩm là tù chung thân, đồng thời bà bị tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân.

Chồng Cao Tuấn Phương bị phạt bao nhiêu năm tù?

Zhang Youkui, chồng bà, bị kết án 6 năm tù theo thông tin được báo chí Trung Quốc đăng tải về vụ án.

Vì sao Trường Sinh Sinh Vật bị xử phạt nặng?

Vụ việc liên quan đến những vi phạm nghiêm trọng trong quá trình sản xuất vắc xin, bao gồm vấn đề về hồ sơ và quy trình sản xuất. Cơ quan quản lý Trung Quốc sau đó áp dụng các biện pháp xử phạt rất lớn, bao gồm thu hồi giấy phép sản xuất và tổng mức phạt, tịch thu khoảng 9,1 tỷ nhân dân tệ.

Trường Sinh Sinh Vật còn tồn tại không?

Trường Sinh Sinh Vật đã bị buộc chấm dứt niêm yết và công ty con Trường Xuân Trường Sinh sau đó phá sản.

Vụ bê bối có ảnh hưởng đến luật quản lý vắc xin của Trung Quốc không?

Có. Vụ Trường Sinh được các cơ quan Trung Quốc xác định là một trong những nguyên nhân thúc đẩy việc hoàn thiện cơ chế quản lý vắc xin và ban hành Luật Quản lý Vắc xin năm 2019.

Nguồn tham khảo

• Tòa án và thông tin pháp lý được báo chí Trung Quốc dẫn lại về vụ án Cao Tuấn Phương.
• Cơ quan Quản lý Nhà nước về Quản lý Thị trường Trung Quốc về Luật Quản lý Vắc xin.
• Quốc hội Trung Quốc và các tài liệu về quá trình hoàn thiện hệ thống quản lý vắc xin.
• Thông tin về vụ Trường Sinh Sinh Vật và các quyết định xử phạt, hủy niêm yết.
• Thông tin cập nhật năm 2026 về kết quả phúc thẩm vụ án Cao Tuấn Phương.