Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nổi lên như một trong những yếu tố công nghệ có sức ảnh hưởng sâu rộng nhất đến thị trường lao động toàn cầu, với tốc độ và quy mô được nhiều lãnh đạo mô tả “như một cơn sóng thần”. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos năm nay, câu chuyện về sa thải, tái cấu trúc nhân sự và khoảng trống kỹ năng do AI tạo ra đã trở thành chủ đề trung tâm trong các cuộc thảo luận giữa chính phủ, doanh nghiệp và giới đầu tư.
AI thúc đẩy tăng trưởng nhưng gây áp lực lớn lên việc làm
Phát biểu tại Davos, bà Kristalina Georgieva, Giám đốc điều hành Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhấn mạnh rằng AI là “một yếu tố quan trọng cho tăng trưởng kinh tế”, với tiềm năng đóng góp thêm khoảng 0,8% vào tăng trưởng toàn cầu trong những năm tới. Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo rằng tác động của AI lên thị trường lao động đang diễn ra nhanh và mạnh hơn nhiều so với mức độ chuẩn bị của các quốc gia và doanh nghiệp.
Theo bà Georgieva, phần lớn các nền kinh tế và tổ chức hiện nay chưa sẵn sàng cho sự dịch chuyển kỹ năng quy mô lớn mà AI mang lại. Thách thức không chỉ nằm ở việc ứng dụng công nghệ, mà còn ở câu hỏi cốt lõi: lực lượng lao động cần những kỹ năng mới nào và làm thế nào để có thể trang bị chúng một cách có hệ thống.
Sa thải liên quan đến AI ngày càng xuất hiện nhiều hơn
Những lo ngại này không chỉ mang tính lý thuyết. Dữ liệu tháng 12 của công ty tư vấn Challenger, Gray & Christmas cho thấy AI được xem là yếu tố góp phần vào gần 55.000 vụ sa thải tại Mỹ trong năm 2025. Nhiều tập đoàn lớn đã công khai nhắc đến AI như một trong các nguyên nhân dẫn đến cắt giảm nhân sự.
Amazon đã thông báo cắt giảm khoảng 15.000 việc làm trong năm qua, trong bối cảnh đẩy mạnh tự động hóa và ứng dụng AI. Salesforce cũng gây chú ý khi CEO Marc Benioff cho biết khoảng 4.000 nhân viên hỗ trợ khách hàng đã bị sa thải sau khi AI đảm nhiệm tới 50% khối lượng công việc trong bộ phận này. Ngoài ra, các công ty như Accenture hay tập đoàn hàng không Lufthansa cũng đề cập đến AI trong quá trình tái cấu trúc tổ chức.
Tâm lý người lao động thay đổi rõ rệt
Không chỉ doanh nghiệp, người lao động cũng ngày càng cảm nhận rõ tác động của AI. Theo kết quả sơ bộ từ Báo cáo Xu hướng Nhân tài Toàn cầu năm 2026 của Mercer, dựa trên khảo sát hơn 12.000 người trên toàn thế giới, tỷ lệ người lao động lo ngại mất việc vì AI đã tăng mạnh từ 28% năm 2024 lên 40% vào năm 2026.
Đáng chú ý, 62% người được hỏi cho rằng các nhà lãnh đạo đang đánh giá thấp tác động về mặt cảm xúc và tâm lý mà AI gây ra đối với lực lượng lao động. Điều này cho thấy khoảng cách ngày càng lớn giữa chiến lược công nghệ của doanh nghiệp và cảm nhận thực tế của nhân viên.
Cảnh báo từ giới phân tích và học thuật
Trong một báo cáo gần đây, các nhà phân tích của Deutsche Bank nhận định rằng nỗi lo về AI sẽ “chuyển từ âm ỉ sang tiếng gầm rú dữ dội” trong năm 2026. Theo họ, những tranh chấp pháp lý xoay quanh bản quyền, quyền riêng tư, vị trí trung tâm dữ liệu và việc bảo vệ người trẻ trước các chatbot nguy hiểm sẽ ngày càng gia tăng.
Báo cáo này cũng trích dẫn nghiên cứu của Đại học Stanford, cho thấy số lượng việc làm dành cho sinh viên mới tốt nghiệp trong các vai trò liên quan đến AI đã giảm tương đối 16%, trong khi việc làm của những lao động có kinh nghiệm vẫn tương đối ổn định kể từ khi ChatGPT ra mắt cuối năm 2022. Tuy vậy, các nhà phân tích cũng thừa nhận rằng nghiên cứu này chưa mang tính kết luận và vẫn tồn tại sai số.
Ở chiều ngược lại, một báo cáo của Phòng Nghiên cứu Ngân sách thuộc Đại học Yale cho rằng tác động của AI đến thị trường lao động Mỹ trong giai đoạn 2022–2025 vẫn còn hạn chế, khi tỷ lệ phân bổ lao động giữa các ngành nghề không thay đổi đáng kể.
Năm 2026: năm của sự thích ứng
Sander van’t Noordende, CEO của Randstad – công ty tuyển dụng lớn nhất thế giới – cho rằng vai trò của AI trong các đợt sa thải hiện nay đang bị phóng đại. Theo ông, nhiều việc làm bị mất xuất phát từ sự bất ổn chung của nền kinh tế hơn là do AI trực tiếp gây ra.
Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng năm 2026 sẽ là “năm của sự thích ứng lớn”, khi cả cá nhân lẫn tổ chức cần nghiêm túc suy nghĩ về cách tích hợp AI để nâng cao năng suất. Trong quan điểm của ông, AI không chỉ là mối đe dọa mà còn là cơ hội lớn để cải thiện hoạt động tuyển dụng, đánh giá và kết nối nhân tài.
Nhà đầu tư đặt trọng tâm vào nâng cao kỹ năng
Áp lực không chỉ đến từ người lao động mà còn từ giới đầu tư. Báo cáo của Mercer cho thấy 97% nhà đầu tư tin rằng các công ty không thường xuyên nâng cao kỹ năng AI cho nhân viên sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực trong quyết định đầu tư. Hơn ba phần tư nhà đầu tư cho biết họ ưu tiên rót vốn vào những doanh nghiệp có chương trình đào tạo AI bài bản.
Theo chuyên gia Ravin Jesuthasan của Mercer, giai đoạn “tô vẽ AI” trong báo cáo thường niên đã qua. Thay vào đó, nhà đầu tư hiện nay quan tâm đến việc doanh nghiệp kết hợp con người và máy móc như thế nào để duy trì hiệu quả kinh tế dài hạn. Những công ty không đạt được sự cân bằng này có nguy cơ bị thoái vốn trong tương lai.
Vì sao AI được ví như “cơn sóng thần” đối với thị trường lao động?
Vì AI tác động nhanh, rộng và làm thay đổi cấu trúc việc làm, trong khi nhiều quốc gia và doanh nghiệp chưa kịp chuẩn bị.
AI có thực sự gây ra làn sóng sa thải lớn không?
AI đã góp phần vào nhiều đợt sa thải, nhưng một số nghiên cứu cho rằng tác động tổng thể vẫn chưa mang tính hủy diệt trên diện rộng.
Ngành nào chịu ảnh hưởng rõ nhất từ AI?
Các lĩnh vực dịch vụ, hỗ trợ khách hàng, tư vấn công nghệ và một phần ngành hàng không, bán lẻ đang chịu tác động rõ rệt.
Người lao động lo ngại điều gì nhất khi AI phát triển?
Nỗi lo lớn nhất là mất việc làm và thiếu kỹ năng phù hợp trong môi trường làm việc mới.
Doanh nghiệp nên làm gì để giảm rủi ro từ AI?
Doanh nghiệp cần đầu tư có hệ thống vào đào tạo và nâng cao kỹ năng AI cho nhân viên.
Nhà đầu tư đánh giá AI trong doanh nghiệp như thế nào?
Nhà đầu tư ngày càng ưu tiên các công ty biết kết hợp hiệu quả giữa con người và AI để duy trì tăng trưởng bền vững.
Cập nhật xu hướng AI & thị trường lao động
Theo dõi các phân tích chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, việc làm và kỹ năng tương lai để không bị tụt lại trong kỷ nguyên số.
