“Kỹ năng con người” – lá chắn cuối cùng trước làn sóng AI?
Trong nhiều năm qua, các giám đốc nhân sự cấp cao và lãnh đạo doanh nghiệp toàn cầu liên tục trấn an người lao động rằng trí tuệ nhân tạo, dù mạnh mẽ đến đâu, vẫn không thể thay thế những kỹ năng mang tính con người như trí tuệ cảm xúc (EQ), khả năng phán đoán và tư duy phản biện.
Jamie Dimon, CEO của JPMorgan Chase, là một trong những người ủng hộ quan điểm này. Ông cho rằng sau làn sóng tự động hóa, chính các kỹ năng “thuần con người” mới là yếu tố giúp người lao động tồn tại. Satya Nadella, CEO Microsoft, cũng nhiều lần nhấn mạnh trí tuệ cảm xúc là năng lực cốt lõi trong môi trường làm việc hiện đại.
Tuy nhiên, trong bối cảnh một số nhà tư tưởng về AI như Dario Amodei cảnh báo rằng tới một nửa số việc làm văn phòng cấp thấp có thể biến mất trong tương lai gần, câu hỏi đặt ra là: liệu những kỹ năng đó có thực sự an toàn trước AI?
Mercor và tham vọng làm mờ ranh giới giữa con người và máy móc
Một startup có trụ sở tại San Francisco đang trực tiếp thách thức niềm tin lâu nay của giới lãnh đạo doanh nghiệp. Mercor, công ty trí tuệ nhân tạo vừa được định giá 10 tỷ USD, đặt mục tiêu huấn luyện AI học cách suy nghĩ và đánh giá công việc giống con người hơn, thay vì chỉ xử lý dữ liệu thuần túy.
Ba nhà sáng lập của Mercor, Brendan Foody cùng Adarsh Hiremath và Surya Midha, đều mới 22 tuổi. Sau vòng gọi vốn vào tháng 11 năm ngoái, họ trở thành những tỷ phú tự thân trẻ nhất thế giới, sở hữu nguồn lực khổng lồ để theo đuổi tham vọng thay đổi bản chất của lao động tri thức.
Theo CEO Brendan Foody, vấn đề không nằm ở việc AI có thể làm được bao nhiêu việc, mà ở chỗ liệu nó có thể học được khả năng phán đoán, sự tinh tế và “khẩu vị” nghề nghiệp vốn chỉ con người mới có hay không.
Thị trường lao động biến động và nhu cầu “kỹ năng có sự tham gia của con người”
Theo Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, 39% kỹ năng cốt lõi của người lao động, bao gồm giải quyết vấn đề và giao tiếp, sẽ bị ảnh hưởng vào năm 2030. Khoảng 40% doanh nghiệp được khảo sát cho biết họ có kế hoạch cắt giảm nhân sự do tự động hóa bằng AI.
Trong bối cảnh đó, nhiều người lao động chuyển sang các công việc tự do đòi hỏi kỹ năng cao, coi đây là cách thích nghi với một thị trường mà ngay cả bằng cấp và kinh nghiệm chuyên môn cũng không còn đảm bảo an toàn nghề nghiệp.
Mercor tuyển dụng con người để… dạy AI
Trang tuyển dụng của Mercor liệt kê hàng chục vị trí làm việc theo hợp đồng, trải rộng từ ngân hàng đầu tư, vốn tư nhân, luật, ngôn ngữ học cho tới báo chí thể thao và thiên văn học. Mức thù lao dao động từ 10 USD mỗi giờ cho chuyên gia song ngữ tới 150 USD mỗi giờ cho các chuyên gia tài chính cấp cao.
Công ty cho biết mức lương trung bình của các nhà thầu lên tới 86 USD mỗi giờ, với khoảng 2 triệu USD được chi trả mỗi ngày. Toàn bộ công việc đều có thể thực hiện từ xa, không yêu cầu giờ làm cố định.
Quy trình tuyển dụng khá đơn giản: ứng viên nộp hồ sơ, tham gia phỏng vấn với AI được thiết kế riêng theo lĩnh vực chuyên môn, sau đó được đội ngũ Mercor đánh giá. Khi bắt đầu làm việc, các nhà thầu sẽ chấm điểm hiệu suất của AI trong các nhiệm vụ nhỏ như viết bản ghi nhớ tài chính hay soạn thảo tóm tắt pháp lý, giúp hệ thống học cách con người đánh giá chất lượng công việc.
Theo Mercor, năm ngoái công ty đã thuê khoảng 30.000 nhà thầu, trong đó 80% đến từ Mỹ.
Apex và giới hạn hiện tại của AI
Mercor cũng phát triển chỉ số năng suất AI mang tên Apex, đánh giá các mô hình AI dựa trên khả năng thực hiện công việc trong bốn lĩnh vực: y học, tư vấn quản lý, ngân hàng đầu tư và luật.
Kết quả cho thấy ngay cả các mô hình tiên tiến nhất hiện nay vẫn chưa đạt “tiêu chuẩn sản xuất” cho tự động hóa hoàn toàn. Một mô hình hàng đầu như GPT-5 chỉ đạt điểm trung bình 64,2%, và thấp nhất là 59,7% trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư.
Dù vậy, Mercor cho rằng mức hiệu suất trên 60% đã đủ để thay đổi cách con người làm việc, khi AI đóng vai trò hỗ trợ phân tích và soạn thảo, còn con người tập trung vào việc đánh giá và ra quyết định cuối cùng.
Khi phán đoán trở thành kỹ năng quan trọng nhất
Khi AI ngày càng tiến gần hơn tới khả năng “bắt chước” tư duy con người, vai trò của người lao động có thể sẽ thay đổi. Thay vì trực tiếp thực hiện công việc, kỹ năng giá trị nhất có thể là khả năng phê bình, chỉnh sửa và đưa ra phán đoán đúng đắn đối với sản phẩm do AI tạo ra.
Điều này đặt ra thách thức lớn cho quan điểm lâu nay rằng trí tuệ cảm xúc và tư duy phản biện là vùng đất bất khả xâm phạm của con người.
Jamie Dimon cho rằng AI không thể thay thế điều gì?
Ông tin rằng trí tuệ cảm xúc và khả năng phán đoán của con người là không thể sao chép.
Mercor đang làm gì để thách thức quan điểm này?
Công ty thuê chuyên gia con người để huấn luyện AI học cách đánh giá và ra quyết định giống con người.
Mercor được định giá bao nhiêu?
Startup này được định giá khoảng 10 tỷ USD sau vòng gọi vốn gần nhất.
Những ai đang làm việc cho Mercor?
Hàng chục nghìn nhà thầu là chuyên gia trong các lĩnh vực như tài chính, luật, y học và truyền thông.
Apex là gì?
Đây là chỉ số đánh giá năng suất AI của Mercor trong các ngành nghề đòi hỏi kỹ năng cao.
Tương lai việc làm sẽ thay đổi ra sao?
Con người có thể chuyển từ “làm việc” sang “đánh giá và phán đoán” kết quả do AI tạo ra.
Cập nhật xu hướng AI và thị trường lao động toàn cầu
Đón đọc các phân tích chuyên sâu về trí tuệ nhân tạo, nhân sự và những kỹ năng sẽ quyết định tương lai nghề nghiệp.
