Suno và Udio: Từ “kẻ gây phẫn nộ” đến tham vọng gia nhập ngành công nghiệp âm nhạc
Suno và Udio: Khi các startup AI âm nhạc muốn bước vào “thánh địa” của ngành công nghiệp giải trí
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (Generative AI) không chỉ làm thay đổi cách con người viết văn bản hay tạo hình ảnh, mà còn đang làm rung chuyển cả ngành công nghiệp âm nhạc toàn cầu. Hai công ty khởi nghiệp nổi bật nhất trong lĩnh vực này là Suno và Udio – những nền tảng cho phép người dùng tạo ra bài hát chỉ bằng vài dòng mô tả văn bản.
Tuy nhiên, thay vì được chào đón, họ lại vấp phải sự phản đối dữ dội từ các hãng thu âm và nghệ sĩ. Giờ đây, sau các vụ kiện đình đám, Suno và Udio đang tìm cách đàm phán để chính thức gia nhập ngành công nghiệp từng xa lánh mình.
Khi âm nhạc được tạo ra chỉ bằng vài dòng mô tả
Tại trụ sở Suno ở Cambridge, Massachusetts, CEO Mikey Shulman từng ngồi cùng các nhà nghiên cứu để tạo một bản nhạc mới. Họ không chơi nhạc cụ. Họ chỉ gõ: “Afrobeat, sáo, trống, 90 BPM”. Chỉ trong vài giây, một bản phối hoàn chỉnh xuất hiện.
Trải nghiệm này được ví như những ngày đầu người dùng thử OpenAI với ChatGPT – đầy kinh ngạc và mang tính cách mạng.
Không cần kỹ năng nhạc lý, không cần phòng thu chuyên nghiệp. AI có thể mô phỏng phong cách từ jazz, pop đến opera, thậm chí tái tạo âm hưởng gần giống những nghệ sĩ nổi tiếng.
Chính điều đó đã tạo nên bước ngoặt – và cũng là nguồn cơn của tranh cãi.
Làn sóng kiện tụng từ các “ông lớn” âm nhạc
Năm 2024, ba hãng thu âm lớn gồm Sony Music, Universal Music Group và Warner Records đã khởi kiện Suno và Udio với cáo buộc vi phạm bản quyền.
Họ cho rằng các mô hình AI này được huấn luyện dựa trên kho dữ liệu khổng lồ gồm những bản thu âm có bản quyền mà không xin phép hoặc trả phí cho nghệ sĩ.
Theo các hãng đĩa, đây không đơn thuần là đổi mới công nghệ, mà là hành vi khai thác trái phép tài sản trí tuệ.
Phản ứng của cộng đồng nghệ sĩ cũng gay gắt không kém. Ca sĩ – nhạc sĩ Tift Merritt, đồng chủ tịch tổ chức Artists Rights Alliance, đã tham gia chiến dịch “Ăn cắp không phải là đổi mới” cùng nhiều nghệ sĩ khác như Cyndi Lauper và Bonnie Raitt.
Thông điệp của họ rất rõ ràng: AI không thể xây dựng nền kinh tế sáng tạo mới dựa trên tác phẩm của người khác mà không có sự đồng ý hay đền bù thỏa đáng.
Nỗ lực hòa giải và chiến lược “thân thiện” hơn
Trước áp lực pháp lý, cả hai startup đều bắt đầu thay đổi chiến lược.
Suno – hiện được định giá khoảng 2,45 tỷ USD – đã đạt được thỏa thuận với Warner. Trong khi đó, Udio ký thỏa thuận cấp phép với Warner, Universal và Merlin (hãng thu âm độc lập). Chỉ riêng Sony vẫn tiếp tục theo đuổi vụ kiện tại tòa án liên bang.
CEO Udio, Andrew Sanchez, chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn. Ông nhấn mạnh rằng AI nên là công cụ giúp người hâm mộ tương tác với nghệ sĩ, chứ không phải thay thế họ.
Udio tự định vị mình giống như Lyft từng làm khi cạnh tranh với Uber: một lựa chọn “thân thiện” thay vì chiến lược bành trướng mạnh mẽ.
AI âm nhạc: Công cụ hỗ trợ hay mối đe dọa?
Tranh luận không chỉ dừng lại ở pháp lý mà còn chạm tới bản chất sáng tạo nghệ thuật.
Tại Mississippi, nghệ sĩ Christopher “Topher” Townsend đã dùng Suno kết hợp với ChatGPT để tạo ra ca sĩ ảo Solomon Ray và nhanh chóng đưa sản phẩm lên bảng xếp hạng Billboard.
Ở chiều ngược lại, giáo sư Jonathan Wyner từ Berklee College of Music cho rằng AI chỉ là một công cụ mới trong kho vũ khí sáng tạo của nhạc sĩ. Ông tin rằng AI có thể giúp đơn giản hóa quy trình sản xuất và mở ra những thể loại âm nhạc trước đây không thể thực hiện.
Tuy nhiên, nhiều nghệ sĩ độc lập vẫn lo ngại họ sẽ bị bỏ lại phía sau trong các thỏa thuận giữa hãng thu âm và công ty công nghệ.
Grammy và tương lai của nhạc AI
Hiện tại, nhạc do AI tạo ra vẫn chưa được công nhận chính thức tại Grammy Awards. Tuy vậy, Shulman bày tỏ hy vọng rằng các quy định sẽ thay đổi và có thể một ngày nào đó, nhạc AI sẽ được vinh danh trên sân khấu lớn nhất của ngành.
Câu hỏi đặt ra là: Liệu AI sẽ trở thành cộng sự sáng tạo hay đối thủ cạnh tranh của nghệ sĩ?
Hợp tác hay đối đầu?
Suno và Udio đại diện cho làn sóng đổi mới công nghệ mạnh mẽ nhất trong âm nhạc kể từ thời đại streaming. Nhưng sự đổi mới này chạm vào nền tảng cốt lõi của ngành: quyền sở hữu trí tuệ.
Nếu các startup AI và hãng thu âm tìm được mô hình hợp tác minh bạch, nơi nghệ sĩ được trả công xứng đáng, AI có thể trở thành công cụ mở rộng sáng tạo thay vì xóa bỏ nó.
Ngược lại, nếu xung đột tiếp tục leo thang, ngành âm nhạc có thể bước vào một cuộc chiến pháp lý kéo dài nhiều năm – nơi ranh giới giữa sáng tạo và sao chép ngày càng mờ nhạt.
Tương lai của âm nhạc có thể không hoàn toàn do con người tạo ra. Nhưng chắc chắn, nó sẽ được định hình bởi cách con người lựa chọn hợp tác với công nghệ.
