FOMO tài chính đang âm thầm phá hỏng khoản tiết kiệm của bạn như thế nào?

Trong thời đại mạng xã hội, việc nhìn thấy người khác mua nhà, đi du lịch, sở hữu xe sang, nâng cấp điện thoại hay khoe những khoản lợi nhuận đầu tư lớn đã trở nên quá quen thuộc. Những hình ảnh đó đôi khi tạo ra một cảm giác khó chịu: “Mình có đang bỏ lỡ điều gì không?”

Đó chính là FOMO – Fear of Missing Out, hay nỗi sợ bỏ lỡ.

FOMO không chỉ ảnh hưởng đến đời sống xã hội. Khi liên quan đến tiền bạc, nó có thể trở thành một vấn đề nghiêm trọng đối với tài chính cá nhân. Một video TikTok về người kiếm được khoản tiền khổng lồ từ tiền điện tử, một chương trình giảm giá chỉ kéo dài vài giờ hay việc bạn bè liên tục khoe những chuyến du lịch đắt đỏ đều có thể kích thích chúng ta đưa ra quyết định tài chính thiếu suy nghĩ.

Đáng chú ý, FOMO tài chính không nhất thiết khiến bạn mất một khoản tiền lớn trong một lần. Nó thường hoạt động âm thầm thông qua hàng loạt quyết định nhỏ: mua một món đồ không cần thiết, dùng thẻ tín dụng để theo kịp bạn bè, nâng cấp lối sống hoặc chạy theo một khoản đầu tư đang “hot”.

Theo thời gian, những quyết định này có thể làm suy yếu khoản tiết kiệm và phá vỡ các mục tiêu tài chính dài hạn.

FOMO tài chính là gì?

FOMO, viết tắt của Fear of Missing Out, là cảm giác lo lắng rằng người khác đang có những trải nghiệm, cơ hội hoặc thành công mà mình đang bỏ lỡ.

Trong đời sống thông thường, FOMO có thể khiến một người tham gia một chuyến đi dù không thực sự muốn, đi ăn ở nhà hàng đắt tiền vì bạn bè rủ rê hoặc mua một sản phẩm chỉ vì thấy nhiều người khác sở hữu.

FOMO tài chính là phiên bản liên quan trực tiếp đến tiền bạc.

Đó có thể là việc vội vàng tham gia một khoản đầu tư đang trở thành xu hướng vì sợ người khác kiếm lời trước mình. Nó cũng có thể là mua sắm quá mức trong các đợt giảm giá, nâng cấp lối sống hoặc đưa ra những quyết định tài chính quan trọng chỉ vì nghĩ rằng “mọi người đều đang làm như vậy”.

Vấn đề nằm ở chỗ, quyết định tài chính được đưa ra dựa trên nỗi sợ bị bỏ lại phía sau, thay vì dựa trên thu nhập, ngân sách, mục tiêu và khả năng thực tế của bản thân.

Vì sao mạng xã hội khiến FOMO tài chính trở nên mạnh hơn?

Mạng xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy FOMO.

Trên các nền tảng như TikTok, Instagram hay YouTube, người dùng liên tục tiếp xúc với hình ảnh về cuộc sống được lựa chọn để trình bày theo hướng hấp dẫn nhất: lợi nhuận đầu tư, kỳ nghỉ xa xỉ, căn nhà mới, quần áo hàng hiệu, thiết bị công nghệ hoặc những trải nghiệm đắt tiền.

Một cuộc khảo sát của Empower được đề cập trong nội dung gốc cho thấy một nửa số người tham gia cho biết việc nhìn thấy những gì người khác mua trên mạng xã hội thúc đẩy họ chi tiền vì sợ bỏ lỡ.

Julie Beckham, chuyên viên giáo dục tài chính tại Rockland Trust, cho rằng việc xã hội ít cởi mở về vấn đề tiền bạc có thể khiến mọi người chi tiêu quá mức để chạy theo bạn bè hoặc duy trì hình ảnh trên mạng xã hội, thay vì trung thực về tình hình tài chính và giới hạn của bản thân.

Ngoài nội dung từ bạn bè, người dùng còn phải tiếp xúc với quảng cáo liên tục. Điện thoại mới, chuyến du lịch, buổi hòa nhạc, nhà hàng, mỹ phẩm, thiết bị công nghệ và hàng loạt sản phẩm “phải có” có thể xuất hiện ngay trong bảng tin.

Khi cơ hội mua sắm xuất hiện liên tục, khả năng đưa ra quyết định bốc đồng cũng tăng lên.

FOMO tài chính có thể phá hỏng khoản tiết kiệm như thế nào?

Chi tiêu bốc đồng vì sợ bỏ lỡ khuyến mãi

Các chương trình giảm giá có thời hạn thường tạo cảm giác cấp bách. Những thông điệp như “chỉ còn hôm nay”, “số lượng có hạn” hoặc “giá sẽ tăng sau vài giờ” dễ khiến người mua cảm thấy cần phải hành động ngay.

Nếu không kiểm soát, bạn có thể mua những thứ không nằm trong kế hoạch và sử dụng số tiền vốn dành cho tiết kiệm.

Một món hàng giảm 30% vẫn là một khoản chi tiêu nếu bạn vốn không có nhu cầu mua nó.

Chạy theo lối sống của người khác

Khi bạn thường xuyên nhìn thấy bạn bè nâng cấp điện thoại, mua xe, đi du lịch hoặc ăn uống tại những địa điểm đắt tiền, bạn có thể vô thức bắt đầu so sánh bản thân.

Điều này có thể dẫn đến “lạm phát ngân sách” – tình trạng chi phí sinh hoạt tăng dần theo thời gian dù thu nhập chưa chắc tăng tương ứng.

Ban đầu có thể chỉ là một bữa ăn đắt hơn. Sau đó là một chiếc điện thoại mới, một chuyến du lịch hoặc một gói dịch vụ cao cấp. Khi các khoản chi cộng lại, số tiền dành cho tiết kiệm sẽ bị thu hẹp.

Gánh thêm nợ không cần thiết

FOMO càng nguy hiểm khi được tài trợ bằng tín dụng.

Một người có thể sử dụng thẻ tín dụng để mua sản phẩm, đi du lịch hoặc tham gia một trải nghiệm mà họ chưa đủ khả năng chi trả bằng tiền mặt.

Nếu dư nợ được chuyển sang tháng tiếp theo, lãi suất cao có thể khiến chi phí thực tế tăng đáng kể.

Khi đó, khoản tiền đáng lẽ dành cho tiết kiệm lại phải được sử dụng để trả nợ và lãi.

Lao vào các khoản đầu tư theo xu hướng

FOMO đặc biệt nguy hiểm trong đầu tư.

Khi nhìn thấy người khác khoe lợi nhuận lớn từ cổ phiếu meme, tiền điện tử hoặc một tài sản đang tăng giá mạnh, nhà đầu tư có thể nghĩ rằng mình phải tham gia ngay nếu không muốn “bỏ lỡ chuyến tàu”.

Nhưng khi một cơ hội đầu tư đã trở thành chủ đề nóng trên mạng xã hội, không có nghĩa là nó vẫn còn phù hợp với mức giá hiện tại hoặc phù hợp với khả năng chịu rủi ro của bạn.

Thị trường có thể đảo chiều rất nhanh. Khoản tiền được đưa vào một tài sản đầu cơ có thể là số tiền đáng lẽ dành cho quỹ khẩn cấp, tiết kiệm mua nhà hoặc đầu tư dài hạn.

Mất tập trung vào mục tiêu dài hạn

FOMO khiến con người chú ý đến những gì đang xảy ra trước mắt thay vì những gì họ thực sự muốn đạt được trong vài năm tới.

Bạn có thể biết mình cần xây dựng quỹ dự phòng, trả nợ hoặc tiết kiệm mua nhà, nhưng một cơ hội mua sắm hoặc đầu tư “không thể bỏ lỡ” lại khiến kế hoạch bị phá vỡ.

Đây là một trong những tác động nguy hiểm nhất của FOMO: nó không chỉ lấy đi tiền, mà còn lấy đi sự nhất quán trong hành vi tài chính.

FOMO không phải lúc nào cũng xấu

Điều đáng chú ý là FOMO tài chính không hoàn toàn tiêu cực.

Theo cuộc khảo sát Empower được đề cập trong nội dung gốc, hơn 15% những người trải qua FOMO về tài chính cho biết cảm giác này truyền cảm hứng để họ đầu tư. Khoảng 14% cho biết FOMO khiến họ mở một tài khoản tiết kiệm mới, trong khi 13% cải thiện chiến lược trả nợ.

Điều này cho thấy vấn đề không nằm hoàn toàn ở cảm giác FOMO mà nằm ở cách chúng ta phản ứng với nó.

Nếu nhìn thấy bạn bè mua nhà khiến bạn nhận ra mình cần nghiêm túc tiết kiệm hơn, đó có thể là động lực tích cực.

Nếu thấy một người bạn có thể đi Maldives khiến bạn bắt đầu xây dựng quỹ du lịch thay vì vay tiền để đi ngay, FOMO đã được chuyển hóa thành hành động có ích.

Mục tiêu là biến câu hỏi “Tại sao tôi chưa có thứ đó?” thành “Tôi có thể làm gì để đạt được mục tiêu đó theo cách phù hợp với mình?”

Làm thế nào để kiểm soát FOMO tài chính?

1. Lập kế hoạch chi tiêu có chủ đích

Đây là một trong những cách hiệu quả nhất để chống lại FOMO.

Thay vì chỉ hỏi “Tôi có đủ tiền mua không?”, hãy hỏi:

• Khoản chi này có nằm trong ngân sách không?
• Tôi thực sự cần nó hay chỉ muốn sở hữu vì người khác có?
• Nếu mua, mục tiêu tiết kiệm nào sẽ bị ảnh hưởng?
• Tôi có sẵn sàng trả toàn bộ khoản tiền này ngay hôm nay không?
• Sau một tuần hoặc một tháng, tôi còn muốn mua nó không?

Julie Beckham khuyến nghị bắt đầu sớm, tiết kiệm đều đặn và lập ngân sách thường xuyên. Cách tiếp cận này giúp bạn hiểu rõ khoản chi bổ sung nào thực sự nằm trong khả năng.

Một chuyến du lịch được chuẩn bị bằng cách tiết kiệm trước thường tốt hơn nhiều so với việc đi du lịch ngay rồi dành cả năm sau để trả nợ, chưa kể tiền lãi.

2. Xây dựng ngân sách dựa trên giá trị cá nhân

Không phải mọi khoản chi tiêu đều xấu.

Bạn hoàn toàn có thể dành tiền cho du lịch, ăn uống, giải trí hoặc sở thích nếu những điều đó thực sự quan trọng đối với bạn và nằm trong khả năng tài chính.

Điểm khác biệt là bạn chi tiền vì lựa chọn của mình, không phải vì áp lực phải giống người khác.

Một ngân sách dựa trên giá trị cá nhân giúp bạn dễ dàng nói “không” với những khoản chi không quan trọng và thoải mái nói “có” với những thứ thực sự có ý nghĩa.

3. Giảm những yếu tố kích thích FOMO

Nếu mạng xã hội thường xuyên khiến bạn muốn mua sắm, hãy chủ động giảm mức độ tiếp xúc.

Bạn có thể:

• Bỏ theo dõi các tài khoản liên tục kích thích mua sắm.
• Điều chỉnh nội dung đề xuất.
• Hạn chế quảng cáo không cần thiết.
• Đặt giới hạn thời gian sử dụng mạng xã hội.
• Không mua ngay sau khi xem video quảng cáo hoặc nội dung “review”.

Đôi khi cách đơn giản nhất để chống lại FOMO là không đặt bản thân vào môi trường liên tục tạo ra FOMO.

4. Tập nói “không”

Bạn không cần phải tham gia mọi bữa ăn, chuyến đi hay hoạt động mà bạn bè đề xuất.

Nếu một chuyến đi cuối tuần vượt quá ngân sách, việc từ chối không có nghĩa là bạn thất bại hoặc kém thành công hơn người khác.

Hãy trao đổi cởi mở với bạn bè và người thân về giới hạn tài chính của mình. Trong nhiều trường hợp, họ có thể hiểu và thậm chí đề xuất những lựa chọn tiết kiệm hơn.

Đừng để cuộc sống của người khác quyết định ví tiền của bạn

FOMO là một phần tự nhiên của tâm lý con người, nhưng khi nó can thiệp vào quyết định tài chính, hậu quả có thể kéo dài hơn nhiều so với cảm giác hào hứng ban đầu.

Một chuyến du lịch có thể chỉ kéo dài vài ngày, một món đồ mới có thể khiến bạn vui trong vài tuần, nhưng khoản nợ phát sinh từ quyết định đó có thể kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Tương tự, một khoản đầu tư được thực hiện chỉ vì sợ bỏ lỡ có thể tạo ra lợi nhuận, nhưng cũng có thể khiến bạn mất số tiền vốn dành cho những mục tiêu quan trọng hơn.

Cách tiếp cận tốt hơn là đặt mục tiêu tài chính của chính mình làm trung tâm.

Hãy tiết kiệm cho những điều bạn thực sự muốn, chi tiêu cho những thứ phù hợp với giá trị của bạn và đầu tư dựa trên kế hoạch thay vì cảm xúc.

Cuối cùng, câu hỏi quan trọng không phải là “Người khác đang có gì mà tôi chưa có?”, mà là:

“Tôi đang xây dựng cuộc sống tài chính nào cho chính mình?”

Khi bạn trả lời được câu hỏi đó, FOMO sẽ khó có thể điều khiển ví tiền của bạn.

Câu hỏi thường gặp về FOMO tài chính

FOMO tài chính có thực sự làm giảm tiền tiết kiệm không?

Có. Nếu FOMO khiến bạn thường xuyên mua những thứ ngoài ngân sách, dùng tín dụng cho các khoản chi không cần thiết hoặc đầu tư theo cảm xúc, số tiền dành cho tiết kiệm có thể giảm đáng kể.

Làm thế nào để biết mình đang mua hàng vì FOMO?

Nếu lý do chính khiến bạn mua là “người khác cũng có”, “sắp hết hàng”, “không mua bây giờ sẽ mất cơ hội” hoặc “tôi sợ mình bị bỏ lại”, đó có thể là dấu hiệu của FOMO.

Có nên ngừng sử dụng mạng xã hội để tránh FOMO?

Không nhất thiết. Bạn có thể giảm thời gian sử dụng, điều chỉnh nội dung theo dõi và chủ động tránh những tài khoản thường xuyên kích thích chi tiêu.

FOMO có thể trở thành động lực tích cực không?

Có. Nếu nhìn thấy thành công tài chính của người khác khiến bạn bắt đầu tiết kiệm, trả nợ hoặc đầu tư có kế hoạch, FOMO có thể được chuyển hóa thành động lực tích cực.

Nên làm gì trước khi đầu tư vì sợ bỏ lỡ?

Hãy dừng lại và kiểm tra mục tiêu đầu tư, khả năng chịu rủi ro, số tiền có thể mất và lý do thực sự khiến bạn muốn tham gia. Đừng đầu tư chỉ vì người khác đang kiếm lời.