Trump – Tập và bài toán kiểm soát AI: Cuộc đua công nghệ Mỹ – Trung đang bước vào giai đoạn nguy hiểm?

Cuộc cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đang bước sang một giai đoạn mới khi trí tuệ nhân tạo (AI) không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ kinh tế, mà dần trở thành yếu tố quyết định sức mạnh quốc gia, an ninh mạng và ảnh hưởng địa chính trị toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh được xem là dấu mốc quan trọng, nơi AI có thể trở thành chủ đề trung tâm bên cạnh thương mại, đất hiếm và căng thẳng địa chính trị.

AI trở thành “vũ khí chiến lược” mới của thế giới

Nếu như trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, vũ khí hạt nhân là biểu tượng của sức mạnh siêu cường, thì hiện nay AI đang dần giữ vai trò tương tự. Các mô hình AI thế hệ mới không chỉ hỗ trợ tự động hóa mà còn có khả năng tham gia vào an ninh mạng, quân sự, giám sát xã hội và phân tích dữ liệu quy mô lớn.

Tại Trung Quốc, AI đã được đưa vào đời sống với tốc độ cực nhanh. Ở Hàng Châu, robot cảnh sát và hệ thống giám sát thông minh đang được triển khai thử nghiệm trên đường phố. Các cơ quan quản lý Trung Quốc đồng thời ban hành nhiều hướng dẫn nhằm kiểm soát việc sử dụng AI an toàn hơn.

Điều này cho thấy Bắc Kinh từ sớm đã nhìn nhận AI không chỉ là cơ hội kinh tế mà còn là lĩnh vực cần kiểm soát chặt chẽ để tránh rủi ro xã hội và an ninh.

Trong khi đó, Mỹ dù dẫn đầu về nhiều công nghệ AI nền tảng nhưng lại đang đối mặt với các tranh cãi gay gắt liên quan đến đạo đức công nghệ, quyền riêng tư và nguy cơ AI bị lạm dụng.

Mỹ và Trung Quốc bắt đầu lo ngại về “cuộc chạy đua AI”

Theo các quan chức Mỹ, Washington sẵn sàng mở các “kênh giảm thiểu xung đột” liên quan đến AI với Trung Quốc. Đây được xem là dấu hiệu cho thấy cả hai siêu cường đều bắt đầu lo ngại về nguy cơ mất kiểm soát công nghệ.

Nỗi lo này không phải vô căn cứ.

Công ty AI của Mỹ Anthropic gần đây đã triển khai hệ thống Mythos – một nền tảng tập trung vào an ninh mạng với khả năng phân tích và phản ứng cực nhanh trước các cuộc tấn công số. Truyền thông Trung Quốc thậm chí mô tả đây là hệ thống có “khả năng tấn công mạng chưa từng có”.

Ở chiều ngược lại, các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc như DeepSeek đang phát triển nhanh chóng và dần giảm phụ thuộc vào chip AI của Mỹ. Điều này khiến khoảng cách công nghệ giữa hai quốc gia được rút ngắn đáng kể.

Báo cáo AI thường niên của Đại học Stanford nhận định rằng chênh lệch hiệu năng mô hình AI giữa Mỹ và Trung Quốc “về cơ bản đã được thu hẹp”.

Trung Quốc đang tăng tốc ứng dụng AI vào mọi lĩnh vực

Một trong những lợi thế lớn của Trung Quốc nằm ở khả năng triển khai AI quy mô lớn trong đời sống thực tế.

Bắc Kinh đặt mục tiêu đạt tỷ lệ ứng dụng AI trên 70% trong các ngành công nghiệp trọng điểm vào năm tới. Chính phủ Trung Quốc cũng liên tục khuyến khích doanh nghiệp, trường học và địa phương áp dụng công nghệ AI.

Không chỉ dừng ở chính sách, hệ sinh thái nghiên cứu và giáo dục của Trung Quốc cũng đang nổi lên mạnh mẽ.

Theo bảng xếp hạng Leiden của Hà Lan, Đại học Chiết Giang và Đại học Giao thông Thượng Hải đã vượt qua Đại học Harvard về thành tích khoa học trong một số lĩnh vực.

Đáng chú ý, nhiều startup AI hàng đầu Trung Quốc, bao gồm DeepSeek, đều có liên hệ mật thiết với Đại học Chiết Giang – được ví như “Stanford của Trung Quốc”.

Hệ sinh thái này giúp Trung Quốc liên tục tạo ra các doanh nghiệp công nghệ mới trong lĩnh vực AI, điện toán lượng tử và robot.

Người Mỹ lo ngại AI, người Trung Quốc lại nhanh chóng thích nghi

Một điểm khác biệt đáng chú ý giữa Mỹ và Trung Quốc nằm ở thái độ của công chúng đối với AI.

Tại Mỹ, AI đang gây ra nhiều tranh cãi. Người dân lo ngại công nghệ này sẽ thay thế việc làm, làm suy giảm khả năng học tập và bị sử dụng cho mục đích quân sự hoặc giám sát.

Theo khảo sát của Pew, khoảng 50% người Mỹ tỏ ra cảnh giác với AI, cao hơn đáng kể so với mức trung bình tại các quốc gia G7 khác.

Các công ty như Palantir Technologies cũng đối mặt làn sóng phản đối liên quan đến việc sử dụng AI trong quân sự và giám sát dữ liệu.

Trong khi đó tại Trung Quốc, nỗi sợ bị AI thay thế lại thúc đẩy người dân và doanh nghiệp nhanh chóng thích nghi với công nghệ mới. AI hiện diện ở khắp nơi: từ giao thông, giáo dục, thanh toán số cho tới dịch vụ công cộng.

Đối với nhiều người trẻ tại Trung Quốc, AI không còn là công nghệ tương lai mà đã trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày.

Liệu Trump và Tập có thể đạt được thỏa thuận AI?

Một số chuyên gia cho rằng Mỹ và Trung Quốc cần xây dựng một “hiệp ước toàn cầu” về AI, đặc biệt trong lĩnh vực quân sự.

Hai Zhao – Giám đốc nghiên cứu chính trị quốc tế tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc – cảnh báo rằng nếu hai cường quốc lao vào cuộc chạy đua vũ trang AI, hậu quả sẽ rất nguy hiểm không chỉ với Mỹ hay Trung Quốc mà còn với toàn nhân loại.

Tuy nhiên, việc đạt được đồng thuận không hề dễ dàng.

Ngoài AI, hội nghị thượng đỉnh Trump – Tập còn chịu tác động bởi nhiều vấn đề khác như Iran, eo biển Hormuz, thuế quan thương mại và cạnh tranh đất hiếm.

Washington cũng được cho là đã từ chối một số cuộc gặp giữa lãnh đạo Trung Quốc với CEO doanh nghiệp Mỹ nhằm tránh tạo hình ảnh quá thân thiết với Bắc Kinh.

Điều này cho thấy cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung vẫn rất sâu sắc, ngay cả khi hai bên đều hiểu rằng AI có thể trở thành mối đe dọa toàn cầu nếu không được kiểm soát.

AI đang tái định hình trật tự công nghệ thế giới

Cuộc cạnh tranh AI hiện nay không chỉ là cuộc đua về chip bán dẫn hay mô hình ngôn ngữ lớn. Đây còn là cuộc cạnh tranh về hệ sinh thái giáo dục, dữ liệu, chính sách quản lý và khả năng ứng dụng trong xã hội.

Trong khi Mỹ vẫn dẫn đầu về nền tảng nghiên cứu và các công ty công nghệ lớn, Trung Quốc lại nổi bật nhờ tốc độ triển khai và quy mô ứng dụng thực tế.

Sự khác biệt này có thể khiến thế giới hình thành hai mô hình AI riêng biệt: một bên nhấn mạnh tự do đổi mới, một bên tập trung vào quản lý và kiểm soát.

Cuộc gặp giữa Donald Trump và Tập Cận Bình trong tuần này vì thế không chỉ là cuộc đối thoại giữa hai nhà lãnh đạo, mà còn có thể định hình hướng đi tương lai của AI toàn cầu.