Mười năm sau cuộc trưng cầu dân ý làm thay đổi quan hệ của Anh với châu Âu, vấn đề Brexit một lần nữa trở thành tâm điểm tranh luận tại Anh.
Thủ tướng Andy Burnham mới đây cho biết một cuộc trưng cầu dân ý mới về tư cách thành viên Liên minh châu Âu (EU) có thể được đưa vào cương lĩnh tranh cử trong tương lai. Tuy nhiên, ông đồng thời nhấn mạnh rằng một cuộc bỏ phiếu mới không phải là điều nên thực hiện ngay lúc này.
Tuyên bố này không đồng nghĩa Anh đang chuẩn bị tái gia nhập EU. Điều đáng chú ý hơn là việc một lựa chọn từng được xem là rất nhạy cảm về chính trị nay đã được đưa trở lại bàn thảo luận công khai.
Theo Reuters, Burnham cho rằng Anh cần xem xét các lựa chọn dài hạn đối với EU vì mối quan hệ hiện tại chưa đáp ứng đầy đủ những mục tiêu về tăng trưởng và thịnh vượng mà chính phủ mong muốn.
Brexit trở lại trung tâm cuộc tranh luận chính trị Anh
Trong các cuộc trả lời phỏng vấn BBC cuối tháng 9/2026, Burnham cho biết một cuộc trưng cầu dân ý về việc Anh ở lại hay rời EU có thể xuất hiện trong một cương lĩnh tranh cử tương lai.
Tuy nhiên, ông không đề xuất tổ chức ngay một cuộc bỏ phiếu mới. Thay vào đó, chính phủ muốn xem xét các phương án khác nhau để điều chỉnh quan hệ với EU, từ giữ nguyên trạng thái hiện tại cho đến xây dựng quan hệ kinh tế sâu rộng hơn.
Những lựa chọn được đề cập bao gồm liên minh thuế quan, tiếp cận sâu hơn với thị trường chung và cuối cùng là khả năng tái gia nhập EU.
Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Anh – EU đang được hai bên tìm cách cải thiện. Chính phủ Anh và EU đã có các cuộc thảo luận về thương mại, năng lượng, an ninh, quốc phòng và nhiều lĩnh vực hợp tác khác. Chính phủ Anh cũng đang hướng tới một hội nghị thượng đỉnh Anh – EU trong thời gian tới.
Điều này cho thấy tranh luận hiện nay không đơn giản là “Brexit hay không Brexit”. Trọng tâm đang dần chuyển sang câu hỏi: Anh muốn có mức độ liên kết với châu Âu đến đâu?
Brexit năm 2016 đã thay đổi nước Anh như thế nào?
Ngày 23/6/2016, cử tri Anh tham gia cuộc trưng cầu dân ý về việc có tiếp tục là thành viên EU hay không.
Kết quả cuối cùng là 52% bỏ phiếu rời EU và 48% muốn ở lại.
Thị trường tài chính phản ứng mạnh ngay sau kết quả. Đồng bảng Anh giảm sâu, trong khi thị trường chứng khoán London biến động mạnh. Thủ tướng khi đó là David Cameron, người ủng hộ Anh tiếp tục ở lại EU, sau đó tuyên bố từ chức.
Tuy nhiên, Brexit không diễn ra ngay lập tức.
Anh chính thức rời EU vào tháng 1/2020 và bước vào giai đoạn chuyển tiếp trước khi quan hệ thương mại mới được áp dụng đầy đủ từ đầu năm 2021.
Kể từ đó, Anh và EU vận hành quan hệ dựa chủ yếu trên Thỏa thuận Thương mại và Hợp tác (TCA). Thỏa thuận này giúp duy trì thương mại song phương nhưng không tái tạo mức độ hội nhập kinh tế như khi Anh còn là thành viên EU.
Theo Office for Budget Responsibility (OBR), cơ quan giám sát tài khóa độc lập của Anh, giả định hiện tại trong dự báo kinh tế cho rằng quan hệ thương mại hậu Brexit sẽ làm năng suất dài hạn của Anh thấp hơn khoảng 4% so với kịch bản nước này vẫn ở lại EU. OBR cho rằng nguyên nhân đáng kể đến từ các rào cản phi thuế quan trong thương mại.
Đây là một trong những lý do Brexit tiếp tục được đưa vào các cuộc tranh luận về tăng trưởng của nền kinh tế Anh.
Anh có thực sự đang chuẩn bị tái gia nhập EU?
Chưa.
Đây là điểm cần phân biệt rõ.
Việc Thủ tướng Andy Burnham nói rằng khả năng tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý mới “có thể xảy ra” không có nghĩa chính phủ đã quyết định đưa Anh trở lại EU.
Hiện tại, hướng đi được đề cập nhiều hơn là tăng cường quan hệ với EU.
Chính phủ Anh đã có nhiều bước nhằm cải thiện hợp tác với khối. Trong năm 2026, London và Brussels tiếp tục thảo luận về các lĩnh vực như năng lượng, Erasmus+, hợp tác quốc phòng, thương mại và các thỏa thuận liên quan đến tiêu chuẩn hàng hóa.
Bộ Tài chính Anh cũng nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của quan hệ với EU đối với nền kinh tế. Trong một bài phát biểu năm 2026, Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves gọi EU là đối tác thương mại lớn của Anh và cho rằng quan hệ kinh tế với châu Âu có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng.
Vì vậy, giữa “cải thiện quan hệ với EU” và “tái gia nhập EU” vẫn tồn tại một khoảng cách rất lớn.
Nếu Anh tái gia nhập EU, kinh tế có thể được hưởng lợi gì?
Một trong những lập luận kinh tế đáng chú ý nhất là việc giảm các rào cản thương mại.
EU vẫn là một trong những thị trường quan trọng nhất đối với doanh nghiệp Anh. Nếu các rào cản thương mại được giảm xuống, doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường châu Âu dễ dàng hơn, đồng thời giảm một số chi phí liên quan đến thủ tục, kiểm tra và quy định.
Các nhà kinh tế được Reuters dẫn lại cho rằng việc cải thiện quan hệ với EU có thể mang lại lợi ích kinh tế, nhưng hiệu quả phụ thuộc rất lớn vào mô hình quan hệ cuối cùng và điều kiện đàm phán.
Với thị trường tài chính, một quan hệ ổn định hơn giữa London và Brussels cũng có thể tác động tới kỳ vọng của nhà đầu tư về thương mại, dòng vốn và triển vọng tăng trưởng.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng tái gia nhập EU sẽ lập tức giải quyết các vấn đề kinh tế của Anh.
Nền kinh tế Anh còn chịu ảnh hưởng bởi năng suất, đầu tư, thuế, chi phí nhà ở, thị trường lao động, chính sách tài khóa và nhiều yếu tố quốc tế khác.
Nhưng con đường tái gia nhập cũng có nhiều thách thức
Nếu Anh thực sự muốn tái gia nhập EU, đây sẽ là một quá trình hoàn toàn khác so với việc chỉ sửa đổi một số điều khoản của quan hệ hậu Brexit.
Một vấn đề quan trọng là Anh sẽ phải đàm phán với 27 thành viên EU.
Các điều kiện dành cho một nước tái gia nhập có thể không giống những điều kiện mà Anh từng có trước Brexit.
Trong các phân tích được trích dẫn trong nội dung gốc, các chuyên gia cảnh báo rằng Anh có thể phải chấp nhận những điều kiện khó về mặt chính trị, chẳng hạn các quy định liên quan đến tự do di chuyển hoặc các cam kết hội nhập sâu hơn.
Ngoài ra, quá trình đàm phán có thể kéo dài nhiều năm.
Điều này có nghĩa nếu một chính phủ Anh trong tương lai thực sự đưa vấn đề tái gia nhập EU vào chương trình nghị sự, thị trường và doanh nghiệp có thể phải đối mặt với một giai đoạn dài của sự không chắc chắn trước khi biết kết quả cuối cùng.
Đồng bảng Anh và thị trường chứng khoán sẽ phản ứng thế nào?
Đây là một trong những câu hỏi được giới đầu tư quan tâm.
Một quan hệ ổn định hơn với EU về lý thuyết có thể cải thiện kỳ vọng đối với thương mại và tăng trưởng của Anh. Điều đó có thể ảnh hưởng đến đồng bảng Anh cũng như các cổ phiếu phụ thuộc nhiều vào nền kinh tế trong nước.
Tuy nhiên, phản ứng của thị trường sẽ phụ thuộc vào tiến trình chính trị cụ thể.
Nếu chỉ xuất hiện một tuyên bố chính trị về khả năng trưng cầu dân ý, tác động sẽ khác hoàn toàn so với trường hợp chính phủ chính thức đưa ra kế hoạch đàm phán tái gia nhập.
Do đó, nhà đầu tư không nên coi mọi tuyên bố về Brexit là tín hiệu trực tiếp để mua hoặc bán tài sản.
Brexit và bài toán nhập cư
Một trong những lời hứa quan trọng của chiến dịch Brexit năm 2016 là Anh sẽ giành lại quyền kiểm soát chính sách nhập cư.
Đây cũng là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt về chính trị.
Sau Brexit, Anh đã thay đổi hệ thống nhập cư và áp dụng các quy định riêng đối với công dân EU. Tuy nhiên, vấn đề nhập cư vẫn tiếp tục là một trong những chủ đề gây tranh luận mạnh tại Anh.
Điều này tạo ra một nghịch lý đáng chú ý: Brexit được kỳ vọng giúp Anh kiểm soát tốt hơn vấn đề nhập cư, nhưng tranh luận về quy mô và tác động của nhập cư vẫn chưa biến mất.
Vì vậy, nếu Anh cân nhắc một mối quan hệ gần EU hơn, chính phủ sẽ phải giải thích rất rõ việc cân bằng giữa lợi ích kinh tế, quyền kiểm soát biên giới và những cam kết quốc tế.
NHS và lời hứa về lợi ích kinh tế từ Brexit
Một lời hứa khác trong chiến dịch Brexit năm 2016 là Anh có thể dành thêm nguồn lực cho Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS).
Sau một thập kỷ, NHS vẫn là một trong những vấn đề chính trị – kinh tế quan trọng nhất của nước Anh.
Tuy nhiên, việc xác định chính xác bao nhiêu nguồn lực NHS có được hoặc mất đi do Brexit là vấn đề phức tạp. Ngân sách y tế chịu ảnh hưởng từ tốc độ tăng trưởng, thuế, chi phí nhân sự, dân số già hóa, lạm phát và chính sách chi tiêu công.
Do đó, không thể đơn giản quy mọi khó khăn của NHS cho Brexit, cũng như không thể khẳng định việc tái gia nhập EU sẽ tự động giải quyết các vấn đề của hệ thống y tế.
Điều gì đang thực sự bị đe dọa?
Nếu cuộc tranh luận về Brexit được mở lại, vấn đề lớn nhất không chỉ nằm ở việc Anh có quay trở lại EU hay không.
Điều bị đặt lên bàn cân còn là mô hình kinh tế mà Anh muốn xây dựng trong những thập kỷ tới.
Một bên là lợi ích của việc có quan hệ kinh tế gần gũi hơn với thị trường châu Âu.
Bên còn lại là những lợi ích mà Brexit được kỳ vọng mang lại về quyền tự chủ trong chính sách thương mại, quy định và nhập cư.
Vấn đề là hai mục tiêu này không phải lúc nào cũng có thể đạt được cùng lúc ở mức tối đa.
Anh có thể lựa chọn quan hệ gần EU hơn nhưng phải chấp nhận một số cam kết và quy định. Ngược lại, việc duy trì mức độ độc lập cao hơn có thể giúp London có nhiều quyền tự chủ hơn, nhưng đồng thời có thể duy trì một số rào cản thương mại với thị trường lớn nhất của mình.
Đó chính là bài toán mà chính phủ Anh sẽ phải giải quyết nếu Brexit tiếp tục trở thành một chủ đề trung tâm trong cuộc bầu cử tương lai.
Brexit sau 10 năm: đảo ngược hay điều chỉnh?
Tại thời điểm hiện tại, chưa có quyết định chính thức nào cho thấy Anh sẽ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý mới để tái gia nhập EU.
Điều đang diễn ra rõ ràng hơn là quá trình đánh giá lại mối quan hệ giữa London và Brussels.
Chính phủ Anh và EU đã thể hiện mong muốn tăng cường hợp tác trong nhiều lĩnh vực. Hai bên cũng đang duy trì các cơ chế đối thoại và đàm phán nhằm mở rộng hợp tác kinh tế, năng lượng, quốc phòng và giáo dục.
Nếu quan hệ này tiếp tục được cải thiện, Anh có thể tiến gần EU hơn mà chưa cần phải tái gia nhập.
Nhưng nếu trong tương lai một chính phủ đưa vấn đề tái gia nhập vào chương trình tranh cử, cuộc tranh luận sẽ bước sang một cấp độ hoàn toàn khác.
Khi đó, người dân Anh sẽ phải cân nhắc không chỉ những tác động của Brexit trong quá khứ mà còn cả chi phí, điều kiện và lợi ích của một mô hình quan hệ mới với châu Âu.
Mười năm sau cuộc bỏ phiếu 52%-48% làm thay đổi quan hệ của Anh với châu Âu, Brexit đang bước vào một giai đoạn tranh luận mới.
Tuyên bố của Andy Burnham cho thấy khả năng tái xem xét quan hệ với EU đã trở lại trong chương trình nghị sự chính trị Anh. Tuy nhiên, giữa việc “xem xét các lựa chọn”, cải thiện quan hệ với EU và thực sự tái gia nhập EU vẫn là những bước đi rất khác nhau.
Về kinh tế, việc giảm các rào cản thương mại với EU có thể mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và tăng trưởng, nhưng những lợi ích đó cần được cân nhắc cùng chi phí và các điều kiện chính trị có thể phát sinh.
Trong khi đó, cuộc tranh luận về Brexit sẽ tiếp tục gắn với những vấn đề lớn hơn của nước Anh: năng suất, đầu tư, thương mại, nhập cư, ngân sách công, NHS và vị thế của London trong nền kinh tế châu Âu.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng trong thập kỷ tới có thể không chỉ là “Anh có đảo ngược Brexit hay không?”, mà là “Anh muốn xây dựng mối quan hệ nào với châu Âu để đạt được tăng trưởng và ổn định dài hạn?”
Nguồn tham khảo: Reuters; GOV.UK; Office for Budget Responsibility (OBR).
Câu hỏi về 10 năm sau Brexit
Anh đã rời EU từ khi nào?
Anh chính thức rời Liên minh châu Âu vào năm 2020, sau cuộc trưng cầu dân ý năm 2016 với kết quả 52% ủng hộ rời EU và 48% muốn ở lại.
Andy Burnham có chính thức tuyên bố Anh sẽ tái gia nhập EU không?
Chưa. Burnham để ngỏ khả năng một cuộc trưng cầu dân ý mới có thể xuất hiện trong cương lĩnh tương lai, đồng thời cho rằng Anh cần xem xét nhiều lựa chọn khác nhau trong quan hệ với EU.
Anh có thể chỉ cải thiện quan hệ với EU mà không tái gia nhập không?
Có. Đây đang là một hướng được chính phủ Anh và EU thúc đẩy thông qua các thỏa thuận về thương mại, năng lượng, giáo dục, quốc phòng và các lĩnh vực hợp tác khác.
Brexit có ảnh hưởng đến năng suất kinh tế Anh không?
Theo giả định hiện tại của OBR trong dự báo tháng 3/2026, quan hệ thương mại hậu Brexit được ước tính làm giảm năng suất dài hạn của Anh khoảng 4% so với kịch bản nước này vẫn ở EU. Đây là một ước tính mô hình hóa, không phải phép đo trực tiếp cho một khoản GDP đã “mất” trong thực tế.
Nếu Anh tái gia nhập EU, điều gì có thể thay đổi?
Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả đàm phán. Các vấn đề có thể liên quan đến thương mại, quy định, tự do di chuyển, đóng góp ngân sách và các nghĩa vụ hội nhập khác. Vì vậy, tái gia nhập sẽ là một tiến trình dài và phức tạp, chứ không phải sự khôi phục tự động trạng thái trước Brexit.
